Кіріспе

АҚШ-тың Йеллоустоун ұлттық паркіндегі тарихи орын – Йеллоустоун форты. 1891 жылы Йеллоустоун ұлттық паркінің Маммот Хот-Спрингс аймағында АҚШ армиясының форты салынды. Йеллоустоун 1872 жылы ұлттық парк деп жарияланған, бірақ Ішкі істер департаменті оны тиімді басқара алмады. 1886 жылдың тамызында басқару Соғыс департаментіне берілді, және генерал Филип Шеридан Маммот Хот-Спрингске ат әскерінің ротасын жіберіп, ат әскері бекетін салуға бұйрық берді. Әскер бастапқыда бекетке генерал Шериданның құрметіне «Шеридан лагері» деген ат қойды, бірақ 1891 жылы тұрақты форттың құрылысы басталғанда атау Йеллоустоун фортына өзгертілді. Армия 1918 жылға дейін паркті басқарды, содан кейін ол жаңа құрылған Ұлттық парктер қызметіне берілді. Бүгінде Йеллоустоун фортының ғимаралары Йеллоустоун ұлттық паркінің бас кеңсесіне, Хорас Олбрайт келушілер орталығына және қызметкерлердің тұрғын үйлеріне жатады. 1891 және 1913 жылдар аралығында Йеллоустоун фортында барлығы 60 құрылыс салынды, олардың 35-і жүз жыл өткен соң да сақталған. Форт екі негізгі құрылыс кезеңінде салынды. 1891 жылдан 1897 жылға дейінгі алғашқы кезеңде «коттедж стиліндегі» негізінен ағаштан жасалған ғимараттар салынды. Олардың кейбіреулерінде колониалды стильдегі сәулеттік элементтер болды. Екінші құрылыс кезеңі 1908 жылы басталды және 1913 жылы аяқталды. Бұл құрылыстар негізінен жергілікті тастан қаланды. Кейінгі құрылыс кезеңіндегі көптеген ғимараттар қазір әкімшілік кеңселер, Ұлттық парктер қызметінің қызметкерлерінің тұрғын үйлері, мұражайлар және келушілер орталығы ретінде пайдаланылады. Форттың жанында парктегі әскери патрульдері үшін шағын кабиналар салынды. Йеллоустоун фортының ғимараттарынан басқа, армия ұлттық парктерді басқаруда болашақ Ұлттық парктер қызметі үшін үлгі болған саясаттар мен тәжірибелерді қалдырды. Армия командирлері парктегі патрульдеуді, жабайы табиғатты қорғауды және табиғи ескерткіштерді сақтауды жүзеге асырды. Армияның білім беру бағдарламалары кейіннен Ұлттық парктер қызметімен ресурстарды басқарудың бір бөлігі ретінде қабылданып алынды. Армия құқық қорғау жұмыстарын тиімді жүзеге асырды және ұлттық парктердегі заңсыз әрекеттерге қатысқандарды қудалауға және жазалауға жауапты рейнджерлер жасады. Ұлттық парктер қызметі Йеллоустоун ұлттық паркін басқарған жылдары армия офицерлері киген науқандық шляпаның үлгісін парк рейнджерлеріне де берді.

Тарих

Ұлттық парктер қызметі құрылғанға дейін 40 жылдан астам уақыт бұрын, 1872 жылдың 1 наурызында Йеллоустоун ұлттық паркі әлемдегі алғашқы ұлттық парк ретінде құрылды. 1872 және 1886 жылдар аралығында парк Ішкі істер департаментінің басқаруында болды және оны парктің табиғи ерекшеліктерін және жануарлар дүниесін сақтау және қорғау үшін, сондай-ақ браконьерлік, вандализм және басқа да зиянды әрекеттермен күресу үшін шектеулі ресурстары мен заңдық өкілеттіктері бар азаматтық басқарушы басқарды. Келесі он жылдық ішінде концессионерлер, теміржол және кен өнеркәсібі сияқты мүдделі топтар парк жерлерін коммерцияландыруға және жекешелендіруге тырысты. 1886 жылдың тамызында генерал-лейтенант Филип Шеридан 1-ші АҚШ атқыштар дивизиясының М ротасын парке жіберді, олар Маммут Ыстық бұлақтарында генерал Шериданның құрметіне Шеридан лагерін құрды. Шеридан лагері Капитолий төбесінің іргесіндегі уақытша құрылыстардан тұрды, ол Маммут Ыстық бұлақтарының травертин террасаларына жақын орналасқан. Шеридан лагерін құраған нысандардың ешқайсысы қазірге дейін сақталған жоқ, өйткені олар жылдар бойы алынып тасталды. Конгресс 1891 жылы тұрақты бекініс салуға қаражат бөлді, ал Ішкі істер департаменті Шеридан лагерінің солтүстігінде тұрақты құрылыстар үшін жер бөліп берді. Шеридан лагері 1891 жылдың 11 мамырында Fort Yellowstone деп қайта аталды. Армия 1918 жылдың қазанында жаңадан құрылған Ұлттық парктер қызметіне парк пен бекіністі тапсырғанға дейін Fort Yellowstone-ды пайдалануын жалғастырды. *efn|Ұлттық парктер қызметі 1916 жылы құрылғанмен және АҚШ армиясы бастапқыда парктен шығып кеткенімен, ауысу хаотикалық болды және Ішкі істер департаменті армия орнатқан бақылауды сақтай алмады. Армия 1917 жылдың маусымында қайтып келді және 1918 жылдың қазанында тұрақты ауысу мүмкін болғанға дейін қалды. Бекініс, Ұлттық парктер қызметі паркті басқаруды қабылдағаннан кейін салынған концессиондық құрылыстармен бірге, Маммут Ыстық бұлақтары тарихи ауданы деп аталады.

Мекемелер

Форт Йеллоустоун 1891 және 1913 жылдар аралығында Мамонт ыстық бұлақтары террасаларының шығыс шетінде, қазіргі Мамонт қонақ үйінің оңтүстік-шығысында шамамен 700 000 доллар (2013 жылы 16 миллион доллар) қаржыға салынды. 1905 жылы 50 сарбаздан тұратын M ротасының алғашқы құрамына тағы үш кавалериялық бөлім қосылды, және осы кезеңде форттың құрылыстары парктің басқару қажеттіліктерін, кавалериялық дайындықты және келушілер санының өсуін қанағаттандыру үшін үздіксіз кеңейтіліп келді. 1891–1897 жылдар аралығындағы құрылыстың алғашқы кезеңі сол кездегі әскерлік бекеттерге тән болды. Басқа батыс әскери бекеттері сияқты, Форт Йеллоустондағы ең алғашқы ғимараттар бас квартермейстердің стандартталған жоспарлары бойынша салынды. Олардың дизайны көбінесе қарапайым болды, бірақ армия "коттедж стилі" деп сипаттаған колониалдық жаңғыру стилінің кейбір элементтері де болды. Ғимараттардың биіктігі бірден екі жарым қабатқа дейін жететін, ағаштан салынған, тас негіздері, терезелері тік төртбұрышты және кең верандалары бар болды. Осы ғимараттар Форт Йеллоустонның ерекшелігін анықтады. Кейінгі кезеңде салынған ең маңызды құрылыс – Хорас Олбрайт келушілер орталығы, ол бастапқыда еркек офицерлердің жатақханасы болды (Bldg 1). Форттағы және парктегі әрбір тарихи ғимаратқа ресми нөмір берілді, ал еркек офицерлердің жатақханасы 1-ші ғимарат ретінде танылды. Архитекторлар Рид және Стем, Роберт Ример, сондай-ақ АҚШ армиясының Дакота департаменті бас квартермейстерінің кеңсесі көптеген нысандарды жобалауға қатысты. Инженерлік құрылыстар мен абаттандыруды АҚШ инженерлік корпусының капитаны Хирам М. Читтенден жобалаған. 1893 жылдан 1899 жылға дейін фортқа бірқатар маңызды ғимараттар салынды, олардың ішінде 10 төсектік аурухана, аурухана персоналының жатақханасы (Bldg 14) және 1894 жылы офицерлер қатарының артында салынған үлкен сарай (Bldg 20) бар. Бұл құрылыстардың ішінде қазір жеке тұрғын үй ретінде пайдаланылатын аурухана ғимараты ғана сақталған. 1895 жылы салынған ең маңызды ғимарат – АҚШ комиссарының кеңсесі, онда АҚШ маршалының түрмесі мен резиденциясы да орналасқан (Bldg 49). Бірінші комиссар – судья Джон В. Мелдрум, ол 1935 жылға дейін осы ғимараттан армия және Ұлттық парк қызметіне қызмет етті. Форттың қалған бөлігінен батысқа қарай орналасқан бұл ғимарат форттағы алғашқы тас ғимарат болды. Бұл бір жарым қабатты, жартастан салынған, құмтастан жасалған үй, төбесі жартасты, карнизінде терезелер және толық ені бар верандасы бар. Үйдің бірінші қабатында түрме, кеңсе және тұрғын бөлмелер, ал екінші қабатында жатын бөлмелер орналасқан. Қазіргі таңда ғимарат жеке тұрғын үй ретінде пайдаланылады. Ғимарат 1894 жылғы Лейси заңы арқылы қаржыландырылды. АҚШ өкілі Джон Ф. Лейсинің демеушілігімен қабылданған Лейси заңы "Йеллоустоун ұлттық паркіндегі құстар мен жануарларды қорғау және аталған парктегі қылмыстарды жазалау және басқа да мақсаттар үшін" қабылданды. Осы кезеңде салынған екі офицерлік жатақхана (Bldgs 4 және 5) 1893 жылы "офицерлер қатарын" аяқтады. 1897 жылы "сабынды су қатарына" екі сержант жатақханасы (31 және 32 ғимараттар) қосылды, ал қазір әкімшілік кеңселер орналасқан ерекше кавалериялық казармасы (Bldg 27) 1899 жылы салынды. 1901 жылы, парктің уақытша бастығы капитан Джон Питчермен бірлесіп, форттағы өмір сапасын жақсартуға бағытталған бірқатар жобаларды бастады. Читтенден 1901 жылы суару, тұтыну және өрт сөндіру үшін тұрақты сумен қамтамасыз ету үшін су қоймасын салдырды. Инженерлер 1901 жылы офицерлер қатарының алдындағы аумақты тазалап, тыңайтқыштарды себіп, шөптеу жұмыстарын жүргізді. Йеллоустоун форты 1902 жылы мұнайдан электр жарығына көшті, Читтенден форттың шығысында 100 киловатттық электр стансасын аяқтағаннан кейін. Йеллоустондағы тағы бір маңызды ескерткіш – Рузвельт аркасы 1903 жылы Читтенденнің басшылығымен салынды. Монтана штатының Гардинер қаласының жанындағы солтүстік кіреберіс станциясы мен қақпасын алғаш рет капитан Уилбер Уайлдер мен Оскар Браун 1899 жылы ұсынды. Алайда, 1903 жылға дейін ғана Читтенден мен уақытша бастығы майор Джон Питчер арканы мақұлдауға қол жеткізе алды. Арканың іргетасы АҚШ президенті Теодор Рузвельттің екі апталық сапарымен сәйкес келді. Рузвельт армия дәуірінде Йеллоустоунға келген жалғыз АҚШ президенті болды. Парктегі соңғы күні, 1903 жылғы 24 сәуірде Рузвельт іргетас қалау рәсіміне қатысты, ал арка сол жылдың соңында аяқталды. 1904 жылы майор Джон Питчер әскерилердің санының өсуіне байланысты бірнеше жаңа ғимараттар салуды ұсынды. Мақұлданған жалғыз құрылыс – қос кавалериялық казарманың оңтүстігінде орналасқан жаңа посттық дүкен болды. Бұл әсерлі колониалдық жаңғыру стиліндегі құрылыс 1905 жылы аяқталды, 1894 жылы салынған бұрынғы, кішкентай посттық дүкеннің орнына келді. Қазір ол Ұлттық парк қызметінің дәмханасы ретінде жұмыс істейді. 1914 жылдың 19 қыркүйегінде Кэтерин Пирси Эдмундс және капитан Альберт Ади Кінг, 1-ші АҚШ кавалериясы, жаңа капеллада үйленген алғашқы жұбайлар болды. Эпископал миссионері Пастор Притчард Монтана штатының Эмигрант қаласынан осы рәсімді өткізу үшін фортқа келді. Шабытты және оқшауланған жерлерде, сондай-ақ танымал туристік орындардағы шатырлар. Бұл құрылыстардың көпшілігі қазір сақталмаған, бірақ ұқсас, көбінесе заманауи шатырлар Ұлттық парк қызметімен паркте күтіліп келеді. Алғашқы әскери шатырлар 1886 жылы Шердан лагерінің құрамында салынды және олардың барлығы кейіннен алынып тасталды. Шатырлар Төменгі Гейзер алабында, Жоғарғы Гейзер алабында, Йеллоустоунның Ұлы каньонында, өзен жағасында және Сода Бюттеде де салынды. Жылдар өте келе көбірек бекеттер қажет болғандықтан, шатырлар Көл шығысында (1887), Жылан өзенінде (Құсқұйрық ағысы), Батыс саусақтарында және өзен жағасында (1892), Лава Гейзерінде (1895), Норрис және Саусақ шығанағында (1897), Көлде (1899), Жылан өзенінде (1902), Гардинерде (1903), Батыс саусақтарында, Сиван өтегі мен Сода Бюттеде (1904), Мұң (1907), Жарық тауында (1912), Жылан өзенінде (1914) және Астер ағысы, Кабин ағысы, Харебел және Торофар (1915) салынды. 1899 жылы бар шаңғы шатырларына Астрингент ағысы, Бартлет, Шекара ағысы, Култер ағысы, Қызыл ағыс, Льюис өзені, Парк нүктесі, Ұсыныс, Траппер ағысы, Траут ағысы және Уиллоу ағысы кірді. Сонымен қатар, Бехлер өзені қоймасы (Bldg 232) әлі де сақталған.

Йеллоустондағы АҚШ армиясының тарихи маңызы

АҚШ армиясының Йеллоустондағы басқаруы соншалықты табысты болды, 1891 жылы олар Калифорниядағы Секуоя, Йосемити және Кингс Каньон ұлттық парктерін, сондай-ақ Мичиган штатындағы Макинак ұлттық паркін де басқара бастады. Кейін Ұлттық парктер қызметі армияның қалыптастырған үлгілерін ұстанды және оларды өз басқару стратегиясына енгізді. Йеллоустондағы қызмет кезеңінде армия парк ресурстарын қорғауға, келушілердің қауіпсіздігіне және келушілермен позитивті, бірақ тиімді өзара әрекетке баса назар аударатын ережелерді әзірледі. Армияның қадағалауымен Йеллоустоунның геотермальдық ерекшеліктері, ормандары мен жануарлар дүниесі вандализмнен, өрттен және браконьерлік аңшылықтан қорғалды. Бұл тәжірибелер Ұлттық парктер қызметі тарапынан қабылданып, Ұлттық парктерді басқару саясатының негізі ретінде сақталды. Паркте браконьерлік аулауды тоқтату бойынша армияның алдын ала шаралары 1894 жылғы Лейси заңының қабылдануына әкелді, ол жабайы табиғатты заңмен қорғау және заң бұзушыларға қарсы іс-қимыл жасау шараларын белгіледі. M ротасының 1-ші АҚШ кавалериясы Йеллоустоунға келген кезде, Азамат соғысының «Құрмет медалімен» марапатталған капитаны Мозес Харрис, өзінің құзыреті мен бастамасымен парк ресурстарын қорғау үшін оның құрамындағылар орындаған ережелер жиынтығын жариялады, ол 21-ші ғасырда да сақталып келеді.

Бұл ұсыныс қабылданды және 1889 жылы Йеллоустоун суларына алғашқы жергілікті емес балықтар жіберілді, бұл тәжірибе 1955 жылға дейін жалғасты және Йеллоустоун ұлттық паркінің балық аулаумен мәшһүр болуына септігін тигізді. 1902 жылы парктегі бизонның саны шамамен 25 басқа дейін азайды. Капитан Питчердің басшылығымен армия Техас және Монтана штатындағы жеке меншік шаруашылықтарынан бизон импорттау бағдарламасын бастады. Маммот және Ламар аңғарларында қоршалған жайылымдар құрылды. Тұтқындалған бизон мен арқандарды азықтандыру үшін осы жерлерге жүзім мен тимофей егілді. Ламар аңғарындағы бизон жайылымы Ламар бизон шаруашылығы деп аталды. 1918 жылы армия парктен кеткен кезде бизонның саны шамамен 400 басқа дейін өскен деп есептелді.

Ұлттық парк қызметіне ауысу

Алты жылдан астам уақыт бойы уақытша суперинтендант қызметін атқарғаннан кейін, майор Джон Питчер 1907 жылғы маусымда генерал-лейтенант Сэмюэл Б. М. Янг (АҚШ армиясының зейнеткері) арқылы ауыстырылды. Янгты ішкі істер министрі Джеймс Рудольф Гарфилд парктің толыққанды суперинтенданты етіп тағайындады. Янг жоғары шенді офицер болғанымен, Йеллоустоун фортындағы әскерге майор Х. Т. Аллен басшылық етті. Янгтың Йеллоустоун форты тарихына жасаған ең маңызды үлесі – армияны азаматтық күзет күштерімен алмастыру туралы ұсынысы болды. 1897 жылы капитан шенінде уақытша суперинтендант қызметін атқарған Янг, Соғыс департаменті, Инженерлер корпусы және Ішкі істер департаменті арасындағы бұрмаланған және күрделі қарым-қатынастарды анықтады, Конгресс бұл қарым-қатынастардың парктің табысты басқарылуына кері әсер ететінін білген болатын. Янгтың ұсынысы қабылданбады, бірақ ол он жылдық өзгерістерге негіз салды, нәтижесінде 1916 жылы Ұлттық паркер қызметі құрылды, сондай-ақ ұлттық паркті қорғау үшін паркер рейнджерлері жасалды. Йеллоустоун армия басқаруында болған кезде әзірленген іс-шаралар, саясат және процедуралар басқа ұлттық паркер үшін үлгі ретінде қызмет етті, ал 1916 жылы құрылғаннан кейін Ұлттық паркер қызметінің келесі қадамдарына бағыт берді. Армия түрлі-түрлі мәселелерді шешті және көптеген әкімшілік мәселелерді қамтитын процедураларды жасады. Әскери суперинтенданттар алғашқы азаматтық басшылар бастаған парктік саясат пен табиғатты қорғау шараларын дамыта берді. Олар арт жақтарды патрульдеуді, қолжетімділікті жақсартуды, жабайы табиғатты қорғау және басқаруды, табиғи ескерткіштерді қорғауды, заңды сақтауды және паркер рейнджерлерін дамытуды жүзеге асырды. Армия болашақ штаб-пәтерлерді дамыту жобалары, білім беру және танысу экскурсиялары сияқты келушілерге арналған қызметтер үшін үлгі орнатты. Браконьерлермен күрестегі олардың талпыныстары заңсыз қызметтерді қудалау және жазалау көзделген заңнамаға әкелді. Армия құрған көптеген үлгілер кейіннен Ұлттық паркер қызметіне енгізілді, бұл армияның АҚШ ұлттық парктері тарихындағы маңызды рөлінің мәңгілік мұрасы болып табылады.