Кіріспе

Джордж көшесі – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы екінші ірі қала – Дунединнің басты көшесі. Ол қала орталығындағы The Octagon-нан Pine Hill етегіне дейін екі жарым шақырымға солтүстік-шығысқа қарай созылады. Көше солтүстік-батыстағы төбелердің жиегімен иіліп, көлбеу болып жатыр. The Octagon-нан оңтүстікке қарай, Принс көшесі Джордж көшесінің бағытын оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай екі шақырымға жалғастырады.

Ерте тарих

Дунединнің алғашқы қоныстану жылдарында қаланың өсуінің көп бөлігі жақын маңдағы, порты бар екі жазық аймақта болды, оларды үлкен Белл төбесі және аласа батпақты жер бөліп жатты. Осы екі жазық жердің солтүстігінде Дунедин қаласынан өтетін шағын өзен – Лит суының тасқын сағасы орналасқан. Қала өскен сайын батпақ кеуілдіріліп, жаңа қаланың орталығына айналды, ал екі қоныс арасындағы қатынас үшін төбе қазба жұмыстары арқылы төмендетілді. Қала орталығы (қазіргі Октагон) Принц көшесі оңтүстікке, ал Джордж көшесі солтүстікке бөлінген басты жолмен көше желісі құрылды. Бұл екі атау, сондай-ақ қаладағы көптеген көше аттары Шотландияның Эдинбург қаласындағы көше аттарымен байланысты. Қоныстанудың алғашқы кезеңдерінде Белл төбесі қала орталығынан оңтүстікке қарай саяхаттауға үлкен кедергі келтірді, сондықтан оңтүстікке қарай қолжетімділік үшін ауқымды қазба жұмыстары жүргізілді. 1858 жылы төбеде тілік жасалды, ал 1860 жылдары төбе көлемі айтарлықтай төмендетілді, көптеген қиыршық тастар Оңтүстік қордың негізін құрады – бұл Отаго портынан оңтүстік-шығысқа қарай қайта жаратылған үлкен аумақ. Тілік аяқталғаннан кейін Принц көшесі қаланың орталық бизнес ауданына айналды, әсіресе бастапқы доктар (қазіргі Exchange аймағы) және тіліктің маңындағы аймақтарда. Октагоннан солтүстікке қарай дамудың артуы қаланың бизнес орталығының Джордж көшесіне баяу, бірақ тоқтаусыз жылжуына әкелді, бұл үрдіс қаланың жоғары білім беру секторының, әсіресе Отаго университетінің өсуімен үдеген болуы мүмкін. Қазір қаланың экономикалық және саудалық орталығы Джордж көшесінің алғашқы бірнеше блогында, оны кесіп өтетін көшелерде (әсіресе Ганновер көшесі мен Сент-Эндрю көшесі) және Джордж көшесінің екі жағына параллель жүретін екі жолда (батыста Филеул көшесі, ал шығыста Ұлы Король көшесі) орналасқан.

Жаяу жүргіншілерге арналған жолдар

2019 жылы Дунедин қалалық кеңесі (DCC) Дунедин қаласының орталығын жоспарланған 60 миллион NZ$ жаңартудың бөлігі ретінде Джордж көшесінің Морей Плейс пен Фредерик көшесінің арасындағы бөлігін оңтүстікке қарай бір бағытты көшеге айналдырудың алдын ала жоспарын бекітті. Осыған жауап ретінде Джордж-стриттегі зергер Брент Уэзеролл 2019 жылдың желтоқсанына дейін бірнеше мың қолтаңба жинаған қарсы петиция ұйымдастырды. Уэзерллдің сөзіне қарағанда, ұсынылған бір бағытты қозғалыс аймағы жергілікті бизнес үшін катастрофалық болар еді. Қала әкімі Аарон Хокинс 2020 жылдың басында жоспарланған жаңарту бойынша қоғамдық тыңдау өтетінін растады. 2020 жылдың мамыр айының басында Уэзерлл және оның әріптесі Джон Безетт Джордж көшесінде жеткілікті тұрақ орындары болуын талап ететін 6000-нан астам қолтаңба жинаған өтінішхат тапсырды. Сонымен қатар, Уэзерлл 40 кәсіпордың атынан ұсынылып отырған бір бағытты аймаққа қарсы пікір білдірді. Безетт те Кеңестің бизнеспен кеңеспеуіне алаңдаушылық білдірді. Кеңес мүшесі Ли Вандервис және Жаңа Зеландия Мүлік Кеңесінің Отаго бөлімінің атқарушы мүшесі, Oakwood Properties директоры Дэвид Марш та ұсынылған өзгерістерге қарсылық танытты, ал Вандервис Кеңес қызметкерлері автокөліктің қарсылығын қолдайтын күштерді іске қосып жатыр деп мәлімдеді. 2021 жылдың қыркүйек айының соңында DCC жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған кеңістікті ұлғайту мақсатында Джордж көшесінде Фредерик көшесі мен Морей Плейс арасында бір бағытты қозғалыс аймағын құру үшін тоғыздан бес дауыспен шешім қабылдады. Кеңесшілер Кармен Хулахан мен Ли Вандервис, жергілікті бизнес және Отаго Автомобиль қауымдастығы бұл ұсынысты жол ағлағының күшеюіне алып келеді деп сынға алды, бірақ Отаго университетінің студенттік қауымдастығы, CCS Disability Action Otago және Generation Zero қолдау көрсетті. Қала әкімі Хокинстің қозғалыс аймағын қолдауына жауап ретінде Дунедин саудагері Брент Уэзеролл Хокинске Джордж көшесіндегі өзінің дүкеніне кіруіне тыйым салды. 2022 жылдың қазан айының басында Джордж көшесінің Farmers блогында тротуар төсеу жұмыстары басталды. Сондай-ақ, Кеңес тоғыз түрлі ағаш түрлерін отырғыза бастады, олардың ішінде далалық клен, жапондық елік, қарағай, тотара, ковай, қызғылт шаш, тюльпан ағашы, еуропалық бук және таулық бук кірді. Сонымен қатар, Меркехирекэ Хапе мен Хоне Тувареге тиесілі цитаталар Джордж және Сент-Эндрю көшелерінің бұрышындағы бетон плиткаларға қашалды. Otago Daily Times газетінің хабарлауынша, Джордж көшесін қайта жаңарту, құбырларды ауыстыруды қоса алғанда, шамамен 40 миллион NZ$ тұрады және 2024 жылы аяқталады деп күтілуде. 11 қарашада Farmers блогының құрылысы аяқталды, бұл оқиғаны атап өту үшін шағын салтанатты шара өтті. Бұрынғы сыншы Уэзерлл, өткен айда Дунедин қалалық кеңесінің мүшесі болып сайланған, қайта жаңартуды "бұрынғыдан гөрі айтарлықтай жақсы" деп бағалады, бірақ 10 км/сағ жылдамдық шегіне күмән білдірді. Кеңес сондай-ақ Фредерик және Олбэни көшелері арасындағы Джордж көшесінің Knox блогында қайта жаңарту жұмыстарын 2023 жылдың қаңтарында аяқтау жоспарланғанын хабарлады. 2022 жылдың желтоқсан айының басында Радич келесі Кеңес отырысында Джордж көшесі бойындағы екі бағытты қозғалысты сақтау туралы мәселені қарауды ұсынды. 10 ақпанда DCC қызметкерлері Джордж көшесін "екі бағытты дизайнға" сәйкес қайта жобалау құрылысты төрт-сегіз айға кешіктіріп, 1 миллион долларға дейін шығынға түсіруі мүмкін екенін ескертті.

Тарихи ғимараттар

ХХ ғасырдың басына дейін Джордж көшесі солтүстік жағындағы Лейт өзенінің жағасында аяқталар еді. 1903 жылы салынған көпір, 1929 жылдың наурыз айындағы қатаң су тасқынынан қаланың аман қалған санаулы көпірлерінің бірі болды. Бұл көпір, қарапайым түрде Джордж көшесі көпірі деп белгілі, Жаңа Зеландия мұрасымен тіркелген ІІ санаттағы тарихи құрылыс болып табылады. Джордж көшесіндегі көптеген басқа ғимараттар да Тарихи орындар қорының қорғауында, оның ішінде Нокс шіркеуі (І санат). І немесе ІІ санатқа жататын басқа ғимараттар: Джордж көшесіндегі 207, 310, 398 және 412а нөмірлердегі коммерциялық ғимараттар; 619 Джордж көшесіндегі қонақ үй; және 504 (қазір коммерциялық мақсатта пайдаланылады), 521, 603, 607, 613, 657, 1008 және 1014 Джордж көшесіндегі тұрғын үйлер, сондай-ақ 637 және 641 Джордж көшесіндегі жартылай жеке үйлер және 1046–1056 Джордж көшесіндегі террасалық үйлер. Бұрынғы Жаңа Зеландия банкі ғимараты (қазір жылжымайтын мүлік агенттігі), Лондон және Питт көшелерінің бұрышында, Нокс шіркеуіне жақын жерде орналасқан және Джордж көшесіне іргелес жатқан, сондай-ақ ІІ санаттағы ғимарат болып табылады.

Қазіргі Джордж көшесі

Джордж көшесі – әр түрлі меншік түрлерінің қызықты үйлесімі. Оңтүстік шақырымын Дунединнің Орталық іскерлік аймағы (CBD) алып жатыр, ал қаланың әкімшілік орталығы мен кітапханасы бірінші блоктың көп бөлігін құрайды (көбінесе блоктардың ұзындығы 200 метр). 2018 жылдың басында Джордж көшесінің Октагон және Морей Плейс қиылыстарында Барнс биі өтетін жаяу өткелдері орнатылды. Бұдан әрі ірі сауда орталығы орналасқан, оның ішінде Дунединнің ең үлкен сауда орталығы – Меридиан Молл да бар. Көше сауда аймағының солтүстік жағына жақындағанда, дүкендердің көпшілігі Оңтүстік-Шығыс Азия стилінде, себебі Отаго университетіндегі малайзиялық және қытай студенттерінің саны көп, университет шамамен 500 метр шығысқа қарай орналасқан. Басты сауда аймағының солтүстік шетіндегі көкжиегі Р.А. Лоусон жобалаған Нокс шіркеуінің мұнарасымен безендірілген. Одан кейін ескі тұрғын үйлер мен қонақ үйлер орналасқан. Дунединнің ең әдемі ішкі қалалық үйлерінің көпшілігі көшенің солтүстік жағында, олардың көпшілігі студенттік жатақтар ретінде бөлінген. Көшенің солтүстік жағына жақын жерде Вудхау Гарденсіне кіреберіс орналасқан, ол Лейттің оңтүстік-батыс жағалауында, Джордж көшесінен батысқа қарай жатқан үлкен саябақ. Лейтті кесіп өткеннен кейін, Джордж көшесі Пайн Хилл кеңейткішінен (Мемлекеттік тас жолдың 1-бөлігі) өткеннен кейін аяқталады. Осы көпірден кейін көше Банк көшесіне айналады, ол қала маңындағы маңызды көлік артериясы болып, The Gardens-тегі басты қиылысқа жетуден бұрын шығысқа қарай бұрылады.