Кіріспе

АҚШ Әуе күштері генералы Дональд Джозеф Кутина (6 желтоқсан 1933 жылы туған) – АҚШ Әуе күштерінің отставкадағы офицері. 1990-1992 жылдары Солтүстік Америка ғарыш қорғаныс командесінің (North American Aerospace Defense Command) және АҚШ ғарыш командесінің бас қолбасшысы, ал 1987-1990 жылдары Колорадо штатындағы Питерсон әуе базасындағы Әуе күштері ғарыш командесінің қолбасшысы болды.

Әуе күшіндегі алғашқы жылдары

Кутина екі жыл Айова университетінде оқыды және 1957 жылы АҚШ Әскери академиясына қабылданды. 1958 жылдың қыркүйегінде Оклахома штатындағы Вэнс әуе базасында пилоттық дайындығын аяқтағаннан кейін Кутина Калифорниядағы Март әуе базасындағы 33-ші бомбалау эскадрильясына тағайындалды, 1963 жылдың маусымына дейін B-47 ұшағының экипажының командирі болып қызмет етті. 1965 жылдың маусымында Кутина Массачусетс технология институтын авиация және астронавтика ғылымдарының магистрі дәрежесімен бітірді. Содан кейін ол Эдвардс әуе күштері базасындағы Ғарыш зерттеуші пилоттар мектебіне студент ретінде, кейін штаб директоры болып тағайындалды, АҚШ авиация және ғарыш бағдарламалары үшін сынақ пилоттары мен астронавттарды даярлады. 1969 жылдың желтоқсанынан 1971 жылдың қаңтарына дейін Кутина Таиландтағы Тахли Корольдік әуе күштері базасында 44-ші тактикалық истребитель эскадрильясында әскери міндетін өтеді, F-105 тактикалық истребителімен 120 жауынгерлік миссияны орындады. Польша тегінен шыққан Кутина ұрыста ұшқан F-105D ұшағына «Польшалық жолсерік» деген ат қойды. Бұл ұшақ қазір Польшаның Краков қаласындағы Польша авиация мұражайында сақталады, оның түрлі модельдік жинақтары жасалған. Оңтүстік-Шығыс Азиядан оралғаннан кейін Кутина АҚШ Әуе күштерінің Бас штабына, Вашингтонға, Ғылыми-зерттеу және даму жөніндегі Бас штаб бастығының орынбасары кеңсесінде даму жоспарлаушы болып тағайындалды. 1973 жылдың маусымында Әуе күштері ғылыми кеңесші кеңесінде қызметтен кейін ол Әуе күштері хатшысының орынбасары болып тағайындалды. 1975 жылдың тамызында Кутина Қарулы күштердің индустриалдық колледжіне қабылданды. 1976 жылдың шілдесінде бітіргеннен кейін ол Массачусетс штатындағы Ханском әуе базасының Электрондық жүйелер бөліміне ауысты, халықаралық бағдарламалар бойынша орынбасардың міндетін атқарды. Содан кейін ол E-3A әуедегі ерте ескерту және басқару жүйесі ұшағының шетелдік әскери сатылымы бойынша бағдарлама менеджері болып қызмет етті, кейін жалпы E-3A бағдарламасының бағдарлама директорының көмекшісі болды. 1980 жылдың маусымында Кутина бақылау және басқару жүйелерінің орынбасары болып тағайындалды, ол қазіргі NORAD және АҚШ Ғарыш қолбасшылығының бүкіл әлемдік миссияларын орындау үшін қолданылатын сенсорлар мен басқару орталықтарын әзірлеуге және сатып алуға жауапты болды.

Лос-Анджелес әуе базасы және ғарыш шаттл бағдарламасы

1982 жылдың маусым айында Кутина Лос-Анджелес әуе күштері базасының Әуе күштері жүйелері басқармасының ғарыш бөлімінде ғарышқа ұшыру және басқару жүйелері жөніндегі командирдің орынбасары болды. Осы лауазымда ол Қорғаныс министрлігінің ғарыш шаттлы бағдарламасын басқарды, оның ішінде Калифорниядағы Ванденберг әуе күштері базасындағы Батыс жағалауындағы ғарыш шаттлын ұшыру алаңын жобалау және салу; ғарыш шаттлының жоғарғы сатысының күштеуіш құралдарын сатып алу; және шаттлда әскери жүктерді ұшырудың операциялық аспектілері. Басқа жауапкершіліктерге Әуе күштерінің барлық бір реттік ұшыру құралдарын, соның ішінде Titan және Atlas ғарыш күштеуіштерін, сондай-ақ ғарыш шаттлымен салыстырылатын Titan IV ауыр көтергіш ұшыру құралын әзірлеу, сатып алу және ұшыруға қолдау көрсету кірді. Оның ғарыш миссияларын басқару бағдарламалары Әуе күштерінің спутниктік басқару желісінің жұмысын және жаңартуларын, сондай-ақ Әуе күштері ғарыш басқармасының Біріктірілген ғарыш операциялары орталығының дамуын, Колорадо штатындағы Falcon әуе күштері базасында қамтыды. 1984 жылдың маусым айында Кутина Әуе күштері штабында ғарыш жүйелері және басқару, бақылау және байланыс басқармасының директоры, зерттеу, әзірлеу және сатып алу кеңсесінің бастығының орынбасары болып тағайындалды. Кутина, әсіресе, NASA-ның бірнеше сәтсіздіктерді тергеуге көмектескені үшін, соның ішінде Роджерс комиссиясының құрамында ғарыш шаттлының жоғалуын зерттегені үшін танымал. Ол НАСА-ның апатқа әкелген қатаң O-сақина ақауын білгеніне қарамастан, шаттлдың ұшуын жалғастыруға рұқсат беру шешімін қатты сынады. Ол бұл жағдайды, бір қанатының құлауының алдында екені белгілі болса да, әуе компаниясының ұшақты ұшуға рұқсат беруімен салыстырды. Қызметте жүргенде ол әріптесі Ричард Фейнменмен достық қарым-қатынас орнатты, ол кейіннен олардың серіктестігін өзінің әзілді мемуарларында «Басқалар не ойлайды деп ойлайсыз?» деп сипаттады. Кутина мен Фейнменнің серіктестігі «Челленджер» апатының себебін анықтау және жариялау үшін маңызды болды: Кутина Фейнменге өзінің көлігін жөндеу кезінде, сол күні таңертеңгі салқын температураға байланысты кейбір тығыздағыштардың бұзылғанын анықтағанын айтты. Бұл Фейнменге әсер етті, ол O-сақинасының әлсіздігі туралы шындықты тапты: олар температура төмен болғанда немесе төмендегенде, мысалы, апат болған таңертеңгіде, иілгіштігін жояды. Фейнмен бір астронавт Кутинаға O-сақина туралы түсінікке әкелген маңызды ақпаратты бергенін білді; Кутина кейіннен бұл Салли Райд болғанын ашты, ол тергеу комиссиясының мүшесі болған, бірақ сол кезде НАСА қызметкері болған: Бір күні [тергеудің басында] Салли Райд пен мен бірге серуендедік. Ол оң жағымда, алдына қарап тұрды. Ол дәптерін ашты және сол қолымен, алдына қарап тұрып, маған қағазды берді. Бір сөз де айтпады. Мен қағазға қарадым. Бұл НАСА құжаты. Онда екі баған бар. Бірінші баған - температура, екінші баған - температураға байланысты O-сақинасының беріктігі. Олардың суық болғанда қатты болатынын көрсетеді. Салли мен мен жақын достар едік. Ол маған сол қағазды беріп, өзін және оны берген НАСА қызметкерлерін кінәламауға болатынын түсінді, өйткені олардың барлығы жұмыстан шығарылуы мүмкін еді. Салли берген ақпаратты қалай ұсыну керектігін ойладым. Сондықтан мен Фейнменді үйіме кешкі асқа шақырдым. Менде 1973 жылғы Opel GT бар, өте сүйкімді машина. Біз гаражға бардық, мен машинамен мақтанамын, бірақ ол машиналарға қызығушылық танытпады. Мен карбюраторды алып тастадым. Фейнмен: «Бұл не?» деді. Мен: «О, бұл карбюратор ғана. Мен оны тазалап жатырмын». Содан кейін мен: «Профессор, осы карбюраторларда O-сақиналары бар. Ал суық болғанда, олар ағып кетеді. Сіз бұл біздің жағдайымызға қатысты деп ойлайсыз ба?» дедім. Ол бір сөз де айтпады. Біз кешті аяқтадық, келесі сейсенбіде, алғашқы қоғамдық отырыста ол O-сақинасын көрсетті. Мен бұл туралы Саллимен кейін сөйлеспедім. Ол маған сол қағазды бергенін оның қайтыс болғанға дейін [2012 жылы] құпия сақтадым. «Челленджер» тергеуінің оқиғалары 2013 жылы «Челленджер апаты» телефильмінде бейнеленді, онда Кутинаның рөлін Брюс Гринвуд сомдады. Кутина 1986 жылдың маусым айында Лос-Анджелес әуе күштері базасына ғарыш бөлімінің вице-командирі болып оралды, ол барлық ғарыш жүйесін сатып алуды бақылады, әсіресе Стратегиялық қорғаныс бастамасымен байланысты бағдарламаларға ерекше назар аударды.

Әуе күштері ғарыш командалығы

1987 жылдың қарашасында Кутина Питерсон әуе базасында штаб-пәтері орналасқан Әуе күштерінің ғарыш командованиесінің, Әуе күштеріндегі ең жаңа ірі командованиесінің қолбасшысы болды. Генерал Кутинаның күштері әлемнің 46 түкпілінде зымырандардан ескерту, ғарышқа бақылау және спутниктік басқару операцияларын жүргізді. 1990 жылдың сәуір айында ол Солтүстік Америка ғарыш қорғаныс командованиесінің және АҚШ ғарыш командованиесінің басшылығын қабылдады. Кутина 25 түрлі истребитель мен бомбалаушыда 4500 сағаттан астам ұшқан тәжірибелі ұшқыш болды. Оның әскери наградалары мен ордендері: емен жапырағы бар Қорғаныс ерекше қызмет медалі, Әуе күштері ерекше қызмет медалі, емен жапырағы бар Ардагерлік легионы, емен жапырағы бар Ерекше ұшу айбаты, сегіз емен жапырағы бар Әуе медалі және екі емен жапырағы бар Әуе күштері мақтау медалі. Кутина 1987 жылдың маусым айында Ұлттық географиялық қоғамның генерал Томас Д. Уайт АҚШ Әуе күштерінің ғарыш кубогымен марапатталды. Бұл жүлде елдің ғарыш саласындағы прогресіне ең үлкен үлес қосқан адамға табыс етіледі. Кутина 1990 жылдың 1 сәуірінде генерал шеніне көтеріліп, 1992 жылдың 30 маусымында зейнетке шықты.