Кіріспе
Концерт немесе музыкалық қойылым үшін пайдаланылатын кез келген орын – музыкалық алап. Музыкалық алаптар көлемі мен орналасуы бойынша әртүрлі болады: халық музыкасы концерттері үшін шағын кафеден бастап, ашық ауадағы оркестр сахнасы немесе концерт залынан, жабық спорт стадионына дейін. Әдетте, әртүрлі алаптарда әртүрлі музыка жанрлары орындалады. Опера үйлері, оркестр сахналары мен концерт залдары классикалық музыканы ұсынады, ал пабтар, түнгі клубтар мен дискотекалар рок, би, кантри және поп сияқты заманауи жанрлардағы музыканы ұсынады. Музыкалық алаптар жеке немесе мемлекеттік қаржыландырылуы мүмкін, сондай-ақ кіру ақысын алуы мүмкін. Мемлекеттік қаржыландырылатын музыкалық алапқа мысал – қалалық саябақтағы оркестр сахнасы; мұндай ашық алаптар көбінесе кіру үшін ақы алмайды. Түнгі клуб – жеке қаржыландырылатын, пайда табу мақсатында жұмыс істейтін орын; мұндай алаптар әдетте пайда табу үшін кіру ақысын қабылдайды. Музыкалық алаптар міндетті түрде тікелей орындаушыларды қабылдамайды; дискотекада немесе түнгі клубтағы диджейлер дыбыс күшейткіш жүйе арқылы жазылған музыканы ойнатады. Алаптың түріне байланысты, жұмыс уақыты, орналасуы, қойылымның ұзақтығы және музыканы жеткізуге қолданылатын технология да әртүрлі болуы мүмкін. Музыка ойналып жатқанда немесе басқа уақытта өнер көрсету, стендап комедиясы немесе әлеуметтік іс-шаралар сияқты басқа да көңіл көтеру мүмкіндіктері де болуы мүмкін. Мысалы, барда немесе пабта музыка тобы ішімдіктер ұсынылып жатқанда тікелей ойнауы мүмкін, ал әндер арасында жазылған музыка ойнатылады. Кейбір алаптарда фондық музыка тікелей орындалуы мүмкін, мысалы, мейрамханадағы рояльде орындалатын музыка.
A music venue is any location used for a concert or musical performance. Music venues range in size and location, from a small coffeehouse for folk music shows, an outdoor bandshell or bandstand or a concert hall to an indoor sports stadium. Typically, different types of venues host different genres of music. Opera houses, bandshells, and concert halls host classical music performances, whereas public houses ("pubs"), nightclubs, and discothèques offer music in contemporary genres, such as rock, dance, country, and pop. Music venues may be either privately or publicly funded, and may charge for admission. An example of a publicly funded music venue is a bandstand in a municipal park; such outdoor venues typically do not charge for admission. A nightclub is a privately funded venue operated as a profit making business; venues like these typically charge an entry fee to generate a profit. Music venues do not necessarily host live acts; disc jockeys at a discothèque or nightclub play recorded music through a PA system. Depending on the type of venue, the opening hours, location and length of performance may differ, as well as the technology used to deliver the music in the venue. Other attractions, such as performance art, standup comedy, or social activities, may also be available, either while music is playing or at other times. For example, at a bar or pub, the house band may be playing live songs while drinks are being served, and between songs, recorded music may be played. Some classes of venues may play live music in the background, such as a performance on a grand piano in a restaurant.
Сипаттамалары
Музыкалық орындарды әр түрлі жолдармен жіктеуге болады. Көбінесе, орында орындалатын музыка жанры, оның уақытша екендігі және орынның кімге тиесілі екендігі оның басқа да көптеген ерекшеліктерін анықтайды.
Тұрақты немесе уақытша орындар
Музыкалық орындардың көп бөлігі тұрақты, алайда уақытша музыкалық орындар да кездеседі. Мысалы, музыка фестивалі үшін арнайы салынған орын – уақытша орынның бір түрі.
Меншік
Музыкалық орындар көбінесе жекеменшік кәсіпорындар немесе қала, штат немесе ұлттық үкімет құрған мемлекеттік нысандар болып табылады. Кейбір музыкалық орындарды музыкалық қауымдастықтар сияқты үкіметтік емес ұйымдар да басқарады.
Жанр
Кейбір орындар тек бір жанрдың өнерлерін насипаттайды және өткізеді, мысалы, опера театрлары. Стадиондардың болса, рок, классикалық музыка мен әлемдік музыка сияқты түрлі жанрлардағы концерттері болуы мүмкін.
Өлшемі мен сыйымдылығы
Музыкалық орындарды өлшемдері мен көлемдері бойынша жіктеуге болады. Ең кішкентай орындар, мысалы, кофеханалар мен шағын түнгі клубтарда ондаған адамға орын бар; ал стадиондар сияқты ең ірі орындар ондаған мың адамды қабылдай алады.
Ішкі немесе сыртқы
Музыкалық орындар ашық немесе жабық болуы мүмкін. Ашық ауадағы орындарға музыкалық сахналар мен ашық эстрадалар жатады; мұндай орындарда музыканттар үшін минималды қорғаныс қарастырылған және көбінесе саябақтарда орналасқан. Уақытша музыка фестивалі әдетте ашық ауада өткізіледі. Жабық орындардың мысалдарына пабтар, түнгі клубтар, кофеханалар және стадиондар жатады.
Тірі немесе жазылған музыка
Ойын-сауық орындарында шараға не күннің уақытына қарай тікелей музыка, жазылған музыка немесе екеуінің қосындысы ойнатылуы мүмкін. Дискотекалар көбінесе диджей ойнататын алдын ала жазылған музыкаға арналған. Тікелей музыка ойнатылатын орындарда өнерпаздар үшін бір немесе бірнеше сахна болады.
Қабылдау саясаты және жұмыс уақыты
Ойындарға билет қажет болмауы мүмкін, есіктен ақы төлеп кіруге болады немесе тек алдын ала салынған билеттермен кіруге рұқсат етіледі. Киім талабы болуы да, болмауы да мүмкін.
Орындаудың маңыздылығы
Кейбір шаралар орнында, мысалы опера үйлерінде немесе классикалық концерт залдарында, басты назар қойылатыны – қойылымды тамашалау. Тамақ және сусын қызметі де бар кейбір орындарда, орындаушылар айналадағы атмосфераны жақсарту үшін фондық музыка орындайды.
Амфитеатр
Амфитеатрлар дөңгелек немесе овал пішінді және көбінесе жабылмаған болады. Амфитеатрлардағы тұрақты орындықтар әдетте қабаттап орналастырылған.
Жапсырмалы қабықша және жапсырмалы тұтқа
Бандшель – әдетте концерттік топтар мен оркестрлер пайдаланатын үлкен, ашық ауадағы орындау құрылысы. Шатыры мен қабықтың артқы жағы музыканттарды ауа-райынан қорғайды және дыбысты ашық жағынан көрермендерге қарай бағыттайды. Музыкалық стенд – кішкентай ашық ауадағы құрылыс.
Концерт залы
Концерт залы – аспаптық классикалық музыка орындауға арналған, сонымен қатар осы мақсатта салынған ғимарат. Концерт залы үлкен өнер орталығының құрамында да болуы мүмкін.
Жаз клубы
Джаз клубтары – белгілі бір музыка жанрына арналған орынның мысалы. Джаз клубы – негізгі ойын-сауық жанды джаз музыкасы орындалатын орын, бірақ кейбір джаз клубтары джаз музыкасын зерттеу және/немесе насихаттауға бағытталған. Джаз клубтары әдетте спирттік сусындар сатуға лицензиясы бар түнгі клуб немесе бар болып табылады. Оркестрлік джаз бен биг-бенд джаз дәуірінде джаз клубтары үлкен бөлмелерде орналасқан, онда топтар көп мүшелі болып, көбінесе струнный аспаптар тобымен толықтырылған. Свинг дәуірінде де үлкен бөлмелер жиі кездесетін, себебі сол кезде джаз би музыкасы ретінде танымал болды, сондықтан билеушілерге кеңістік қажет болды. 1940 жылдардағы бибоп және кейінгі соул-джаз сияқты стильдерге көшу кезінде музыканттардың квартеттер мен триолар сияқты шағын топтары жиі қолданылды, ал музыка көбінесе тыңдауға арналған музыкаға айналды, би музыкасы емес. Осының салдарынан кішкентай сахналары бар кішігірім клубтар пайда болды. 2000 жылдары джаз клубтарын үлкен тұрғын үйлердің жертөлерінде, дүкендердің алдында немесе бөлшек сауда орындарының жоғарғы қабаттарында кездестіруге болады. Олар басқа музыка орындарымен, мысалы, рок-музыка клубтарымен салыстырғанда кішкентай болуы мүмкін, бұл джаз концерттерінің жақын атмосферасын және джазға деген қызығушылықтың ұзақ мерзімді төмендеуін көрсетеді. Бұл орындар "клубтар" деп аталғанымен, әдетте, жабық емес. Дегенмен, кейбір клубтарда концерттік топ ойнаса, кіру ақысы алынады. Кейбір джаз клубтарында кешкі уақытта немесе аптаның ерте кештерінде "джам сессиялары" өткізіледі. Джам сессияларында кәсіби музыканттар мен тәжірибелі әуесқойлар әдетте сахнаны бөліседі.
Тірі үй
Жапонияда шағын тікелей эфирде музыка ойнайтын клубтар «жанды үйлер» (ライブハウス) деп аталады, олар әсіресе рок, джаз, блюз және халық музыкасын ұсынады. Олар 1970 жылдардан бері бар, қазір елдің барлық аймақтарында кездеседі. Бұл термин – жапон тінінен туған сөз (wasei eigo) және негізінен Шығыс Азияда қолданылады. Ең көне «жанды үй» – 1973 жылы ескі саке қоймасында құрылған Киотодағы Coffee House Jittoku (拾得, қытай монахы Шиде «Табылған бала») клубы. Одан кейін бұл идея Жапония бойынша тарады. Соңғы жылдары Оңтүстік Корея мен Қытайдың ірі қалаларында да осындай мекемелер пайда бола бастады; олардың көптегені жергілікті жерде де «жанды үйлер» деп аталады.
Опера үйі
Опера театры – опера қоюға арналған арнайы салынған театр. Ол сахнадан, оркестр шұңқырынан, көрермендер отыратын орындардан және костюмдер мен декорацияларға арналған артқы бөлмелерден тұрады. Кейбір театрлар опера үшін ғана салынса, ал кейбіреулері ірі өнер орталықтарының бөлігі болып табылады. Шындығында, «опера театры» терминінің өзі кез келген үлкен өнер орталығына қатысты беделді атау ретінде жиі қолданылады. 1737 жылы ашылған Неапольдегі Сан-Карло театры әлемдегі ең көне аттың жанындағы аудиторияны ұсынды, ол итальяндық театрдың үлгісіне айналды. Осы үлгі бойынша Италия мен Еуропадағы келесі театрлар салынды, соның ішінде Казерта сарайындағы сарай театры, ол басқа театрлар үшін де үлгі болды. Операның 18 және 19 ғасырлардағы Еуропадағы танымалдылығын ескере отырып, опера театрлары көбінесе үлкен болады, әдетте 1000-нан астам орынға ие. Дәстүрлі түрде, 19 ғасырда салынған Еуропаның ірі опера театрлары 1500-ден 3000-қа дейін орындықтардан тұрады, мысалы, Брюссельдегі La Monnaie (жайландырудан кейін 1700 орындық), Одесса опера және балет театры (1636 орындық), Варшавадағы Grand Theatre (негізгі зал 1841 орындық), Париждегі Palais Garnier (2200 орындық), Лондондағы Royal Opera House (2268 орындық) және Вена мемлекеттік опера театры (жаңа зал 2280 орындық). 20 ғасырдың қазіргі заманғы опера театрлары, мысалы, Нью-Йорктегі Metropolitan Opera House (3800 орындық) және Сан-Францискодағы Соғыс ескерткіші опера театры (3146 орындық) одан да үлкен. Көптеген опералар кішкентай театрларда, мысалы, Венециядағы 1000 орындық La Fenice театрында қоюға қолайлы. Дәстүрлі опера театрында зал U-тәрізді болып келеді, ал қабырғаларының ұзындығы көрермендердің сыйымдылығын анықтайды. Бұл залдың айналасында балкон қабаттары орналасқан, ал сахнаға жақын жерде көбінесе ложалар (балкондағы шағын бөлінген бөлімдер) болады. 19 ғасырдың соңынан бері опера театрларында оркестр шұңқыры жиі кездеседі, онда көптеген оркестр музыканттары көрермендер деңгейінен төмен орналасқан, осылайша олар әншілердің даусына басымдық бермейтіндей ойнай алады. Бұл Вагнердің Байройт Festspielhaus театрында ерекше көзге түседі, онда шұңқырдың бір бөлігі жабылады. Опера оркестрінің мөлшері әртүрлі болуы мүмкін, бірақ кейбір опералар, ораториялар және басқа да шығармалар үшін ол өте үлкен болуы мүмкін; кейбір романтикалық кезеңнің шығармалары үшін (немесе Рихард Штраустың көптеген опералары үшін) ол 100-ден астам музыканттан тұруы мүмкін. Сонымен қатар, операда көптеген кейіпкерлер, хор, бишілер және эпизодтық актерлер болуы мүмкін. Сондықтан үлкен опера театрында киім ауыстыру бөлмелері де көп болуы керек. Опера театрларында көбінесе костюмдер мен декорациялар жасау шеберханалары, костюмдерді, гримді, маскаларды және сахналық реквизиттерді сақтауға арналған жайлар, сондай-ақ репетициялар өткізуге арналған орындар бар. Әлемдегі ірі опера театрларында көбінесе жоғары механикаландырылған сахналар болады, үлкен сахналық лифттер ауыр декорацияларды жылдам ауыстыруға мүмкіндік береді. Мысалы, Metropolitan Opera театрында декорациялар көбінесе әншілер орындап жатқанда ауыстырылады, көрермендер бақылап тұрады. Бұл Меттің «Аида» және «Гофманның әңгімелері» операларындағы қойылымдарында орын алады. 1990 жылдардың соңында қайта жаңғыртылған Лондонның Royal Opera House театры өзінің негізгі залында 1858 жылғы аудиторияны сақтап қалды, бірақ сахна артында және қанаттарда толығымен жаңа кеңістіктер, сондай-ақ қосымша орындау кеңістігі мен қоғамдық аймақтар қосты. 2002-2004 жылдар аралығында Миланның La Scala опера театрын қайта құру кезінде де осыған ұқсас өзгерістер болды. Опера театрларының сахнасы, жарығы және басқа да өндіріс аспектілері көбінесе соңғы технологияларды пайдаланса да, дәстүрлі опера театрлары әншілердің даусын күшейту үшін микрофондар мен динамиктерді қолданбайды, өйткені тәжірибелі опера әншілері өз даустарын күшейтпестен залға жеткізе алады. Алайда 1990 жылдан бері кейбір опера театрлары дыбысты күшейтудің акустикалық күшейту деп аталатын нәзік түрін қолдана бастады.
Жемханалар мен түнгі клубтар
Паб – алкогольдік ішімдіктерді сатуға лицензиясы бар мекеме, оған әдетте сыра (мысалы, эль) және сидр жатады. Бұл әлеуметтік ішімдік орны және британдық, ирландтық, бретондық, Жаңа Зеландиялық, канадалық, Оңтүстік Африкалық және австралиялық мәдениеттердің маңызды бөлігі. Көптеген жерлерде, әсіресе ауылдарда, паб – қоғамның орталық нүктесі. Сэмюэл Пепис өзінің 17 ғасырдағы күнделігінде пабты «Англияның жүрегі» деп сипаттаған. Көптеген пабтар сыра, эль және осыған ұқсас ішімдіктер ұсынуға бағытталған. Сонымен қатар, пабтарда көбінесе шарап, спирттік ішімдіктер мен безалкогольді сусындар, сондай-ақ тамақ пен шашлык сатылады. Пабтар паб әндері мен тікелей музыка орындары болуы мүмкін. 1970 жылдары пабтар бірнеше топтарға, мысалы, Kilburn and the High Roads, Dr. Feelgood және The Kursaal Flyers, паб-рок деп аталатын музыкалық жанрды құруға мүмкіндік берді, ол панк музыкасының алғы күші болды. Түнгі клуб – әдетте түнгі уақытта жұмыс істейтін ойын-сауық орны мен бар. Түнгі клубтарды әдеттегі барлардан, пабтардан немесе таверналардан тікелей музыка сахнасы, бір немесе бірнеше би алаңдары және диджейлік кабинасы болуымен ажыратады, онда диджей жазылған музыка ойнайды. Түнгі клубтардың жоғары деңгейлілігі кейбір клубтардағы VIP аймақтарынан көрінеді, олар мәшһүр адамдар мен олардың қонақтары үшін арналған. Түнгі клубтар пабтар мен спорттық барларға қарағанда клубқа кіруге ниеттенген адамдарды тексеру үшін күзетшілерді пайдалануға бейім. Кейбір түнгі клубтардың күзетшілері киім талаптарының бөлігі ретінде бейресми киім немесе топтық киім киген адамдарды кіргізбейді. Түнгі клубтар үшін ең жұмысты күндер – жұма және сенбі күндері. Көптеген клубтар немесе клуб кештері белгілі бір музыка жанрына, мысалы, хаус музыкасына немесе хип-хопқа бағытталған. Көптеген клубтарда аптаның әр күні қайталанатын клуб кештері болады. Көптеген клуб кештері брендтік эффект үшін нақты жанрға немесе дыбысқа назар аударады.
Стадиондар мен ареналар
Стадион – (көбінесе) ашық ауада спорттық іс-шаралар, концерттер немесе басқа да шаралар өткізілетін орын. Ол көрермендерге шараны көруге мүмкіндік беретін қабатты құрылыммен ішінара немесе толықтай қоршалған алаңнан немесе сахнадан тұрады. Оларда ондаған жылдар бойы классикалық музыка сияқты концерттер өткізіліп келсе де, 1960 жылдардан бастап стадиондар халықтық музыканың тікелей орындалатын орындары ретінде қолданыла бастады, бұл «стадиондық рок» терминіне, әсіресе хард-рок пен прогрессивті рок жанрларына жол ашты. Стадиондық рок тарихының бастауы 1965 жылы Нью-Йорктегі Ши стадионында The Beatles тобының берген концертімен байланыстырылады. Сондай-ақ, 1960 жылдардың соңында The Rolling Stones, Grand Funk Railroad және Led Zeppelin сияқты топтардың Америка бойынша гастрольдік сапарлары үшін ірі стадиондарды пайдалану маңызды болды. Бұл тенденция 1970 жылдардың ортасында күшейді, себебі күшейту және дыбыс жүйелерінің қуаты артып, үлкен ареналарды пайдалануға мүмкіндік берді. Түтін, фейерверктер және күрделі жарық шоулары ареналық рок қойылымдарының ажырамас бөлігіне айналды. Бұл дәуірдің маңызды өкілдері Journey, REO Speedwagon, Boston, Foreigner, Styx, Kiss, Peter Frampton және Queen болды. 1980 жылдары ареналық рокқа глэм-металл топтары басымдық берді, Aerosmith-тің үлгісімен Mötley Crüe, Quiet Riot, W.A.S.P. және Ratt топтары да осы бағытта жұмыс істеді. 1980 жылдан бері рок, поп және фолк жұлдыздары, соның ішінде Grateful Dead, Madonna, Britney Spears, Beyoncé және Taylor Swift ірі масштабты стадиондық концерттік турларды ұйымдастырып келеді.
Театр
Театр немесе ойын үйі – театрлық туындылар немесе пьесалар қойылатын, сондай-ақ музыкалық концерттер сияқты басқа да қойылымдар өндірілетін құрылым. Опералық қойылымдарға арналған театр опера театры деп аталады. Театр қойылым мен көрермендер арасын анықтап, оларға арналған кеңістіктерді ұйымдастырады. Бұл нысан әртістерге, техникалық топқа және көрермендерге қолдау көрсету үшін құрылған. Театрлардың түрлері қойылымдардың түрлерімен бірдей санға жетеді. Театрлар белгілі бір қойылымдар үшін арнайы салынған болуы мүмкін, олар көбірек жалпы мақсаттарға қызмет етуі немесе театр ретінде пайдалану үшін бейімделген немесе қайта жабдықталған болуы мүмкін. Олар ашық аспандағы амфитеатрлардан бастап, сәнді, собор сияқты құрылымдарға дейін, қарапайым, әшекейсіз бөлмелерге немесе қара қорап театрларына дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Кейбір театрларда белгілі бір орындалатын алаң болуы мүмкін (көптеген театрларда бұл сахна деп аталады), ал кейбір театрларда, мысалы, "қара қорап театрларында" мұндай алаң болмауы мүмкін. Көрермендер үшін театрлар балкондар немесе галереялармен, әдетте үйдің ең құрметті бөлігі саналатын ложалармен және "үйдің ең жақсы орындары" деп аталатын "үй орындықтарымен" жабдықталуы мүмкін, олар сахнаны ең жақсы көруге мүмкіндік береді.