Кіріспе
Агноэттер (грекше ἀγνοηταί agnoetai, ἀγνοέω agnoeo, білмеу) немесе темисттер – Иса Мәсіхтің табиғаты барлық жағынан басқа адамдарға ұқсас, тіпті құдайлық болғанына қарамастан, білімі шектеулі болған ерте антикалық Монофизит христиан сектасы. Бұл секта Антиохиялық Северий мен Галикарнасстық Юлианның Мәсіхтің денесі туралы дау-жанжалынан туындады. Юлианның афтартодоцетизм деп аталатын көзқарасы бойынша, Мәсіхтің денесі туған сәттен бастап бұзылмайтын. Северийдің ізбасарлары, севериандар, мұны қабылдамады, олар Мәсіхтің денесі тек қайта тірілгеннен кейін ғана бұзылмайтын деп есептеді. 534 жылы Египеттегі Александрияның (Ескендірия) Северий диаконы Темистий Калоним "Теофилдің қорғаны" деген атпен Мәсіхтің білімі туралы өз пікірлерін жариялады. Өзін севериандық көзқарасты қорғап жүргенімен, ол жаңа сектаның негізін қалады. Темистийдің көзқарасы оның түсіндіруіне негізделген және , онда Мәсіх Сот күні мен Лазардың денесі қайда екенін білмейтіндей көрінеді. Агноэттер сондай-ақ Мәсіхтің білімі артатыны туралы да айтады. Карфагендік Либераттың айтуынша, ол Мәсіхке қорқыныш сезімін де таңды. Алайда, оның түсіндірулері Монофизиттер арасында кеңінен қабылданбады, әсіресе 535 жылы қайтыс болған Александрия патриархы Тимофей IV оны қабылдамады. Темистий Джон Филопонның көзқарастарына шабуыл жасады, ол көбінесе тритеист саналды, ал ол өз кезегінде Темистийдің көзқарастарына шабуыл жасады. Темистийдің ізбасары Патриарх Теодосий I емес, Теодосий болды, оның көзқарасына Темистий қарсы болды. Дамаскілік Иоанн бұл қозғалысты темистиандар деп атады. Египетте Агноет монастырының, Тунис қаласының жанындағы Саламиттер монастырының бар екендігіне дәлелдер бар. Бұл дін Египеттен Палестинадағы монастырлық қауымдарға тарады. Темистийге қарсы сүрия тіліндегі трактаттың үзінділері сақталған. 599 жылы папа Григорий I Александрия патриархы Евлогийге хат жазып, агноэттерге оның назарын аударды және осы мәселеде кеңес сұрады. Григорий агноэттерді еретиктер деп айыптады, сондай-ақ оларға қарсы трактат жазған Евлогий де солай істеді. Иерусалим патриархы Софроний агностицизмді айыптады және 649 жылғы Латеран кеңесі мен 680 немесе 681 жылғы Константинополдің үшінші кеңесінде Темистийді Антиохиялық Северий мен Лаодикиялық Аполлинариспен бірге еретик деп жариялады. Агноеттік мәтіндер сақталмаған, бірақ Темистийдің кейбір еңбектері грек тілінде 549 және 680/1 жылдардағы кеңестердің протоколында, Максим Исповедник еңбектерінде (661 ж. қайтыс болды) және Doctrina patrum de incarnatione verbi жинағында келтірілген. Алайда, бұл цитаталар оның агностицизмін емес, монофизитизмін көрсетеді.
The Agnoetae (Greek ἀγνοηταί agnoetai, from ἀγνοέω agnoeo, to be ignorant of) or Themistians were a Monophysite Christian sect of Late Antiquity that maintained that the nature of Jesus Christ was like other men's in all respects, including limited knowledge despite being divine. The sect grew out of the dispute between Severus of Antioch and Julian of Halicarnassus concerning the nature of Christ's body. Julian held the view, termed Aphthartodocetism, that Christ's body was incorruptible from birth. The followers of Severus, the Severans, rejected this, holding that only after the Resurrection was Christ's body incorruptible. Around 534, a Severan deacon of Alexandria in Egypt, Themistius Calonymus, published his views on Christ's knowledge under the title Apology for Theophilus. Although he saw himself as defending the Severan view, he ended up founding a new sect. Themistius' views were based on his exegesis of and , in which Christ appears ignorant of the Day of Judgement and of the location of Lazarus' body. Agnoetae could also cite , in which Christ is said to grow in knowledge. According to Liberatus of Carthage, he also attributed to Christ the feeling of fear. His interpretations, however, were not widely accepted among the Monophysites, being notably rejected by Patriarch Timothy IV of Alexandria, who died in 535. Themistius attacked the views of John Philoponus, often considered a tritheist, who attacked his views in turn. Themistius' successor was Theodosius, not the Patriarch Theodosius I, whose views were opposed by Themistius. John of Damascus calls the movement the Themistiani. There is evidence of an Agnoete monastery in Egypt, the monastery of Salamites near Thunis. It spread out of Egypt into the monastic communities of Palestine. There are surviving fragments of a Syriac treatise Against Themistius. In 599, Pope Gregory I wrote to Patriarch Eulogius of Alexandria to draw his attention to the Agnoetae and to ask him for his advice on the issue. Gregory condemned the Agnoetae as heretics, as did Eulogius, who had written a treatise against them. Patriarch Sophronius of Jerusalem condemned Agnoetism and it was condemned at the Lateran Council of 649 and the Third Council of Constantinople in 680 or 681, the council declaring Themistius a heretic alongside Severus of Antioch and Apollinaris of Laodicea. No Agnoetic texts survive, but some of Themistius' works are quoted in Greek in the acts of the councils of 549 and 680/1, in the works of Maximus the Confessor (d. 661) and in the compendium Doctrina patrum de incarnatione verbi. These quotations, however, demonstrate his Monophysitism and not his Agnoetism.
Қазіргі заманғы мағынасы
Жалпы алғанда, Агноеттер деген атау Құдайдың немесе Мәсіхтің барлығын білуін мойындамайтындардың барлығына қолданылуы мүмкін. Католик энциклопедиясы мыналарды анықтайды:
Теофрондықтар, олардың басшысы Каппадокиялық Теофронның (370 ж.) есімімен аталған, Құдайдың өткенді есте сақтау арқылы немесе болашақты нақты білу арқылы білмейтінін айтты; тіпті өткенді білу үшін де оған зерттеу мен ой-толғаныс қажет екенін үйретті. Созоменнің баяндамасына сәйкес, Теофрон былай деп сенді:
"Құдай болашақта жоқ нәрсені білгенімен, қазіргіде бар нәрсені білгенімен, өткен оқиғаларды есінде сақтағанімен, болашақ пен қазіргі уақыттағы білімі әрдайым бірдей болмайды және ол өткен оқиғалар туралы білімін өзгертеді". Арийлер Мәсіхтің табиғатын Әкесінен төмен санап, оның көп нәрселерді білмейтінін, оның өзінің Сот күні туралы айтқан сөздерінен және серіктері мен яһудилерге жиі сұрақтар қоюынан көрінеді деп мәлімдеді. Аполлинариялықтар Мәсіхтің адамдық жаны немесе, кемінде, ақылы болмағанын жоққа шығарғандықтан, оны адамдық білімнен мүлдем құр болған деп санады. Несториандар, жалпы алғанда, және бала асырап алушылар Мәсіхтің білімінің шектеулі екеніне сенді; оның жасы ұлғайған сайын білімі де артты. Мартин Бусер, Джон Кальвин және Гульдрих Цвингли сияқты белгілі протестант реформаторлары Мәсіхтің денеге келгенін (жанға кіргенін) жоққа шығарды. 19 және 20 ғасырлардың басында Луи Виктор Эмиль Буго, Антон Гюнтер, Генрих Кли және Альфред Лоизи сияқты кейбір католик теологтары Мәсіхтің адамдық ақылының барлығын білуіне күмән келтірді.
"Though God foreknows that which is not, and knows that which is, and remembers what has happened, he does not always have that knowledge in the same manner with respect to the future and present, and changes his knowledge of the past". The Arians, regarding the nature of Christ as inferior to that of his Father, claimed that he was ignorant of many things, as appears from his own statements about the Day of Judgment and by the fact that he frequently asked questions of his companions and of the Jews. The Apollinarians, denying that Christ had a human soul, or, at least, that he had an intellect, necessarily regarded him as devoid of human knowledge. The Nestorians, generally, and the Adoptionists believed that the knowledge of Christ was limited; that he grew in learning as he grew in age. Certain prominent Protestant Reformers, such as Martin Bucer, John Calvin and Huldrych Zwingli, denied the omniscience of Christ incarnate. In the 19th and early 20th centuries, some Roman Catholic theologians, such as Louis Victor Emile Bougaud, Anton Günther, Heinrich Klee and Alfred Loisy, questioned the omniscience of the human intellect of Christ.