Кіріспе

18 ғасырдағы британдық астроном Чарльз Грин (26 желтоқсан 1734 жылы крещение алған – 29 қаңтар 1771) – британдық астроном. Ол 1768 жылы Корольдік қоғам тарапынан Тынық мұхиты экспедициясына, Джеймс Куктың «Эндевор» кемесімен Венераның транзитін бақылау үшін жіберілген.

Ерте өмір және білім

Грин 1734 жылдың желтоқсан айының бірінші жартысында дүниеге келген. Ол Йоркширдегі Суинтонның жанында тұратын, жақсы жағдайдағы фермер Джошуа Гриннің кіші ұлы еді. Оның білімі, болашақ қайнағасы Уильям Уэльстің айтуынша, негізінен Лондонның Сохо ауданындағы Дания көшесіне жақын мектепте алынған. Бұл мектепті оның үлкен ағасы, дін қызметкері Рев. Джон Грин басқарған, ал кіші Грин ассистент мұғалім болып жұмыс істеп, 1760 жылы Корольдік Гринвич обсерваториясының қызметкеріне дейін астрономияны оқуын жалғастырған.

Астрономиядағы мансабы

Грин 1761 жылы Венера транзитін бақылау үшін Жақсы Үміт мүйісіне экспедицияға кеткен Чарльз Мейсонды алмастырып, Корольдік астроном Джеймс Брэдлидің көмекшісі болып тағайындалды. Брэдли 1762 жылы қайтыс болғаннан кейін Грин Брэдлидің ізбасары Натаниел Блисстің көмекшісі қызметін жалғастырды. Блисстің денсаулығы нашарлағандықтан, практикалық бақылау астрономиясының көп бөлігі сол кезде Гринге жүктелді. 1763 жылы Гринге, астроном Невил Маскелинмен бірге, Джон Харрисонның H4 хронометрін сынауға бақылаушы ретінде Барбадосқа сапар шегуге нұсқау берілді. Бұл хронометр, Ұлыбритания үкіметі ұсынған Лонгитуда сыйлығына үміткер болды, ол теңізде кеменің бойлық координатасын анықтаудың дәл әдісін тапқан адамға берілетін. Барбадосқа келгеннен кейін және хронометрдің басқа кемемен келуін күтіп отырғанда, олардың міндеттеріне жергілікті бойлықты анықтау үшін Юпитердің Галилейлік серіктерін бақылау кірді. Харрисонның ұлы Уильямтың қамқорлығында болған механизм келгеннен кейін, хронометрдің нәтижелерін олардың астрономиялық байқауларымен салыстырып, механизмнің дәлдігін бағалау қажет болды. Барбадосқа сапар кезінде олар айлық қашықтық әдісінің дәлдігін анықтау үшін өз байқауларын пайдаланды, бұл Маскелиннің теңізде кеменің бойлық координатасын есептеу әдісі еді. Маскелин мен Уильям Харрисон арасында дау болды, ол Гринге де әсер етті, өйткені Харрисон Маскелин бейтарап бақылаушы емес және Лонгитуда сыйлығы үшін әкесімен бәсекелес деп ойлады. Келісімге қол жеткізілді, соған сәйкес Гаррисон механизмін бақылауды Маскелин мен Грин кезекпен жүргізді. Жаңа Корольдік астрономы Невил Маскелин болды. Грин қысқа уақыт бойы оның көмекшісі болды, бірақ жаңа басшысымен келіспеушіліктерден кейін Гринвичтен кетті. Уэльстің айтуынша, Грин Лондонның Мэрилебон ауданына су жеткізу үшін Колн өзенінен су тасымалдаудың мүмкіндігін анықтауға қатысқан зерттеулерге қатысқан, бірақ Гриннің зерттеуі арнаның олардың жұмысына қажетті сумен қамтамасыз етуді тоқтатуы мүмкін екеніне қатысты фабрика иелерінің қорқыныштарын растады, нәтижесінде жоба тоқтатылды. Грин бұл қызметі үшін Қоғамнан 200 гинея алды. (Кук байқаулар жасаудағы рөлі үшін 100 гинея алды.) Қоғам экспедицияға құрал-жабдықтар ұсынды, соның ішінде Джеймс Шорт жасаған екі рефлекторлы телескоп, екі сағат және астрономиялық квадрант. Бұларға Дэниел Соландерге тиесілі телескоп және Әскери-теңіз флоты ұсынған тағы бір телескоп қосылды. Форт-Венуста болған үш бақылаушының (Грин, Кук және Соландер) берген контакт уақыттары әртүрлі болғанымен, олар бір ғана бақылаушыға байланысты сәйкессіздік үлгісін көрсетпейді.

"Эндевор" кемесінің кейінгі сапары және Гриннің өлімі

Таитиден кеткеннен кейін «Эндевор» оңтүстік-батысқа қарай жалғасты, Кук Оңтүстік мұхитты одан әрі зерттеуге берілген тапсырмаларын орындады. 1769 жылы қазанда экспедиция Жаңа Зеландияға жетіп, Гринге Меркурийдің жер бетінен өтуін бақылауға мүмкіндік берді. 3 қарашада кейін Меркурий шығанағы деп аталатын бір шығанаққа түсірілді; 9 қарашада Грин транзитты сәтті бақылады. Австралияға жеткеннен кейін және 1770 жылы маусым айында Кук жағалау бойымен саяхат жасағанда, астрономның құрметіне бір аралды Жасыл арал деп атады. Грин осы кезде қызылқұтыр ауруына шалдыққан. «Эндевор» кемесі жөндеу үшін Батавияға (қазіргі Джакарта) баруға мәжбүр болды. Голландтар бақылауындағы қалада безгек және дизентерия сияқты көптеген аурулар болды; Грин соңынан дизентерияға шалдығып, 1771 жылы 29 қаңтарда, кеме портыдан шыққаннан кейін он екі күн өткен соң қайтыс болды. Лондондық газетте оның соңғы сағаттары туралы былай деп жазылған: «Ол біраз уақыттан бері ауырып, хирургтың кеңесі бойынша жылы киініп жүруге тырысты, бірақ түнде есінен шығып, аяқтарын терезеден сығарып алып, осының салдарынан қайтыс болды».