Кіріспе

Мортон – Англияның Дербишир графтығындағы Солтүстік-Шығыс Дербиширде Альфретоннан үш шақырым солтүстікке қарай орналасқан азаматтық приход және ауыл. 2011 жылғы халық санауы бойынша азаматтық приходтың халқы 1 195 адамды құрады.

Тарих

Хагг Хаус шаруашылығы мен Мортон Лодж шаруашылығы арасында табылған римдік монеталар жиыны Мортон аймағында адам қызметінің алғашқы дәлелі болып табылады. Монеталардың 210 жылға дейін датыланғаны анықталды. Мортон алғаш рет 1002 жылы Вулфрик Спотттың өсиетімен құжатталған, ал 1086 жылы «Domesday Book» кітабында Уолтер Д’Айнкортқа (Дейнкортқа) тиесілі поместьелердің бірі ретінде қайта еске алынған. Мортон поместьесі 1749 жылы Ситвеллдерге (Ренишоудан) өткенге дейін, әулет жойылғанға дейін Дейнкорттардың меншігінде болды. Ситвеллдер 1912 жылы Мортон мүлкін сатты. Мортонның 33 бароны болған. Қазіргі Мортон бароны АҚШ-та тұрады және 32-ші Мортон баронының ұрпақтары арқылы 2022 жылдың 20 мамырында барондыққа ие болды. Мидленд темір жолы 1862 жылы Доу-Хиллде станция ашты. 1865 жылы Джордж Стивенсонның Clay Cross компаниясы Мортонда алғашқы көмір шахтасын ашты. Қазіргі Мортондағы үйлердің көпшілігі шахта жұмысшыларын орналастыру үшін салынған. Шіркеу, мектеп және шахта тарихы туралы қосымша бөлімдерді төмен қараңыз.

Англияның орталығы болу туралы талап

Мортонға кіретін жол белгілеріне сәйкес, бұл ауыл Англияның географиялық орталығы деп есептеледі. Мортон Англияның ортасында орналасқан деп мәлімдейді, себебі ол ең ұзын Солтүстік-Оңтүстік осының ортасынан өтеді (Бервик-апон-Твид маңынан Пулге дейін) және сонымен қатар Уэльс шекарасынан (Додлстонға жақын) және Шығыс жағалауынан (Скегнессте) тең қашықтықта жатыр. Ordnance Survey Фенни Дрейтонды Англияның географиялық орталығы деп, ал Котон-ин-Элмсті теңізден ең алыс жер деп анықтаған. Тарихи тұрғыдан Мериден 200 жылдан астам уақыт бойы Англияның орталығы саналған, тіпті ол Бервик-апон-Твидге қарағанда Оңтүстік жағалауына жақын болса да. Англияның орталық нүктесі деп саналатын жер – ауылдың батыс жағына жақын, 69-Стреттон жолының қарсы бетіндегі емен ағашы. 1990 жылдары ауылдық кеңес осы ағашты белгілеу үшін тақта орнатқан.

Мортон шіркеуі

Мортон Киелі Крест шіркеуінің ұзақ тарихы бар, алайда қазіргі шіркеу ғимаратының көп бөлігі 1850 жылға дейін салынған. 1086 жылғы «Domesday» кітабы Мортонды шіркеуі бар қауым ретінде көрсетеді, бірақ саксон дәуірінде де шіркеу болғандығына куәліктер бар. Аркада XIII ғасырға, ал мұнара (батыс жағында) XV ғасырға жатады. Ғимараттың қалған бөлігі 1850 жылы Ноттингемдік Т. С. Хайн жасаған қайта құрудың нәтижесі. Шіркеу ІІ* санаттағы ескерткіш болып табылады.

Білім

Алғашқы Мортон мектебі 1863 жылы ашылды. Бұл шіркеуге жақын орналасқан, "Ескі әйелдер мектебі" деп белгілі бір бөлмелі тас ғимарат еді. 1884 жылы қазіргі бастауыш мектеп орнында жаңа ғимарат салынды. Бұл мектеп 600 фунт стерлингке тұрды және орташа есеппен 192 оқушы білім алды. Қазіргі мектептің көп бөлігі 1927 жылы Джордж Х. Виддоустың жобасы бойынша қайта жаңартылды. 2010 жылы Виддоустың сәулеттік стиліне ұқсас, 892 000 фунт стерлингке салынған ғимараттың қосымша бөлігі ресми түрде ашылды.

Мортон кен орындары

Тау-кен өнеркәсібі Мортонды шағын ауыл шаруашылық қауымдастығынан, кеніште жұмыс істеу арқасында дамыған, әлдеқайда үлкен ауылға айналдырды. Кеніш 1865 жылы Clay Cross компаниясы тарапынан ашылды және 1965 жылы, жүз жыл өткен соң жабылды. Кеніштің өнімділігінің ең жоғары шағында 1033 адам жұмыс істеді (1956 жылы), ал ең көп көмір өндірісі 390 472 тоннаны құрады (1955 жылы). Кеніш жұмыс істеген кезеңде 55 адам қаза тапты. Кеніштің жуыну бөлімі 1936 жылы салынды. Бұл бөлім кірпіштен салынған, Art Deco стилінің элементтерімен безендірілген, ал кеніштің бас ғимараты қазір шағын өнеркәсіптік аймақтың бір бөлігін құрайды. Осы кеніште судың келуі үнемі проблема тудыратын, сондықтан шахталар ашық күйінде сақталды және кеніш жабылған күннен бастап 1990 жылға дейін су сорғылау жұмыстары жалғастырылды, бұл жақын маңдағы жұмыс істеп тұрған кеніштерді су басудан қорғау үшін жасалды.