Кіріспе

Брюс Нодуэлл (12 мамыр 1914 – 20 қаңтар 2006) – канадалық өнертапқыш. Ол "Нодуэлл 110" моделін ойлап тапты, бұл – құм, лай, мускак, батпақ және қар сияқты түрлі қиын жағдайларда жүре алатын, екі шынжырлы көп мақсатты көлік. 1970 жылы ол Канаданың ең жоғары азаматтық наградасы – Канада орденінің офицері атанды, "өнертабыстары мен түрлі шынжырлы көліктерді жасау арқылы Канаданың солтүстігін дамытуға қосқан үлесі үшін". Антарктидадағы "Нодуэлл шыңдары" тауы мен Солтүстік-Батыс территориясындағы (ТМТ) көл оның есімімен аталады.

Ерте өмір

Уильям Брюс Нодуэлл 1914 жылдың 12 мамырында Саскачеван провинциясының Асквит қаласының жанындағы әкесінің шаруашылығында дүниеге келді. Оның туылғандығы туралы куәлігінде 22-бөлім, 36-аудан, 9-шы бойлықтың батыс жағы, 3-ші қатар деп көрсетілген. Бала кезінде оның отбасы Канада батысының көптеген кішкентай қалаларында тұрды, себебі оның әкесі астық элеваторының операторы және оқытушысы болған. Олар Асквитке қайтып келді, онда оның әкесі теміржол дүкенін ашты, кейін Солтүстік Батлфордта Dodge автомобильдерін сатумен айналысты. Осы кезеңде Брюс ағаш өңдеу, электр және механикалық жабдықтарды пайдалану дағдыларын үйренді. Ол мектепте 8-сыныпты ғана бітіргенімен, электрик мамандығы бойынша хат арқылы оқып, Саскачеванның ең жас тіркелген электригі атанды. Бірақ бұл Канада батысындағы Ұлы депрессия кезі еді. Егістер құрғап, астық бағасы төмендеді, шаруалар жерлерін тастауға мәжбүр болды, бизнес орталықтары құлдырады және жұмыс іздеу мүмкіндігі болмады. Брюс өзінің біліктілігі мен еңбекқорлығын пайдаланып, кездейсоқ жұмыстар істеуге кірісті. Ол екі-үш адамнан тұратын мердігерлік бригаданы басқарды, олар Оңтүстік Саскачеван мен Альбертаның барлық аймақтарында жұмыс істеді. 1936 жылы ол әйелі Филиспен бірге Калгариге (Альберта провинциясы) көшіп келді, онда оның інісі Джекпен бірге Nodwell Brothers деген атпен мердігерлік компания құрды.

Ертедегі рельсті көлік құралдарын әзірлеу

1947 жылы Imperial Oil компаниясы Альбертада Leduc No. 1 жатынын ашты, соның арқасында экономика қарқынды дамуға көшті. Мұнайды іздеу жұмыстары Leduc аймағынан солтүстікке қарай жылжығанда, мұнайшылар мускегке тап болды – бұл қалыпты жабдықтардың өте алмайтын, сулы, батпақты жер еді. Тіпті Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі танктердің жүру құралдары да қажетті талаптарды қанағаттандыра алмады немесе жеткілікті жүк көтеру қабілетіне ие болмады. Imperial Oil компаниясы Брюс Нодвеллден мускегтің үстінен өтуге мүмкіндік беретін екі көлікті жасауды сұрады, олардың жобаларын өзі жасаған. Бұл көліктер сәттілікке жетпеді, бірақ Брюс үлкен гусеницалық көліктердің қажеттігін түсінді. Оның алғашқы жобалары, гусеницалық немесе дөңгелекті болуы мүмкін, «Солтүстік корольдер» деп аталды және 16 данасы сатылды, бірақ олардың да жеткілікті өтімділігі мен беріктігі болмады. Содан кейін Брюс жұмсақ гусеницаларды және оларды қолдау үшін бір қатар дөңгелектерді пайдаланатын көлік құралын жасауға назар аударды. 1955 жылы Брюс қос тісті дөңгелекті ойлап тапқаннан кейін, кең гусеницаларды жүргізуге және бір қатар дөңгелектерді пайдалана отырып, оларды орнында ұстау мүмкін болды. Осылайша «кең гусеница» тұжырымы пайда болды. Олар енді жаңа және ерекше машина жасауға қол жеткізді. Біріншісі – 1 тонналық сыйымдылығы бар «Скаут» көлігі болды. Дегенмен, мұнай өнеркәсібі геофизикалық «сейсмикалық» бұрғылау жабдықтарын тасымалдау үшін үлкен сыйымдылыққа мұқтаж болды. Брюс келесі қадамын үлкен көлікті басқару әдісі табылғанша, тіркеме жасаумен байланыстырды. Қозғалтқышты тіркемеде 40 дюйм ені бар гусеницалар, жеке қозғалтқышы және мускег арқылы 5 тонна жүк тасымалдау мүмкіндігі болды. Оның өз күші болғанымен, ол кішігірім «Скаут» көлігімен, оның алдыңғы тіркемесіне қосылып бағытталды. Imperial Oil компаниясы мускегте жүруге арналған бұл жаңалыққа жауап ретінде 30 қозғалтқышты тіркеме және 30 «Скаут» көлігін сатып алды. Содан кейін Bruce Nodwell Ltd. компаниясы қозғалтқышты тіркемені жақсарту жұмыстарын бастады, осылайша ол өзін-өзі қамтамасыз ететін бірлікке айналады. Сәтті тіркемеге кабина және басқару дифференциалды құрылғысы қосылып, оны жеке басқарылатын көлікке айналдыру үшін өзгертілді. Басқару механизмін табу немесе жасау бойынша бірнеше сәтсіз әрекеттерден кейін, мәселе Oliver тракторының басқару дифференциалын өзгерту арқылы шешілді. Жаңа көлік алғашқыда «Гусеницалық жүк көлігі» деп аталды. Алайда, индустриядағылардың барлығы Брюсті, қазіргі және болашақ клиенттермен тығыз байланысы болғандықтан, көлікті «Нодвелл» деп атады. Кейіннен көлік Nodwell 110 деп аталды, бұл оның 100 фунттық бірліктермен өлшенген жүк көтеру қабілетін көрсетеді. Model 110 енді табысты жұмыс істейтін бірлік болып көрінсе де, Канада нарығы өткен сәтсіздіктердің естеліктеріне байланысты көптеген Nodwell көліктерін сатып алуға құлшынбады. Бір кезде компания үшін басқа нарыққа шығу қажет болды, алғашқы ірі сатылымын Аляскадағы Western Geophysical компаниясына жасады. Бұл сатылымға толық геофизикалық экипаж кірді, соның ішінде бес бұрғылау тасымалдаушысы, екі жазба құрылғысы, механикалық шеберхана, ас үй және экипаж бөлмелері, барлығы Model 110 көліктеріне орнатылды. Бұл экипаж ауыр мускег жағдайында сәтті жұмыс істеді, Model 110-ның беделін Канада мен Алясканың геофизикалық индустриясында таратып берді. Бұл модель Солтүстік Канада мен Алясканың мускег аймағындағы геофизикалық жұмыстардың стандарты болды. Nodwell 110 машинасы өте табысты болды, осы үлгідегі 1500-ден астам машина өндірілді. Бірнеше Nodwell көліктері АҚШ Антарктика ғылыми-зерттеу ұйымына жеткізілді және 1961 жылы Орналасу атауларын зерттеу тобы Антарктика түбегіндегі тауды Nodwell шыңдары деп атады.

Өнімдерді әртараптандыру және әлемдік нарықтар

Брюс қолданбаларды және өнім желісін кеңейткен кезде қосымша қаржыландыру қажет болды, сондықтан ол бірнеше компанияларды пайдаланды, оның ішінде North King Equipment Ltd., Bruce Nodwell Ltd. және 1958 жылы Robin Nodwell Ltd. Брюс 1965 жылы Robin Nodwell компаниясынан шығып, ұлы Джек Нодуэллпен бірге Foremost Industries деген жаңа компания құрды. Foremost компаниясы жылдар бойы өнім желісін кеңейтіп, 5 тоннадан 70 тоннаға дейін жүк көтеру қабілеті бар тізбекті және үлкен дөңгелекті көліктерді қамтыды. Компания бүкіл әлемдегі халықаралық нарықтарды зерттеді, ең үлкен жетістігі КСРО және Ресейде болды, онда 30 тоннаға дейін жүк көтеретін 700-ден астам көлік жеткізілді. 1976 жылы Foremost Industries өзінің бәсекелесі тараған кезде "Nodwell" сауда таңбасын қайта алды.

Таныс алу

1970 жылы ол Канаданың ең жоғары азаматтық наградасы – Канада орденінің Офицері атанды, "өнертабыстары мен түрлі типтегі тізбекті көліктерді әзірлеу арқылы Канаданың солтүстігін зерттеуге қосқан үлесі үшін". Антарктидадағы "Нодвелл шыңдары" деген тау, Антарктида зерттеу институттары қолданатын көліктерді еске алу үшін аталды. Канаданың Солтүстік-Батыс территориясындағы ірі көл Нодуэлл көлі (67.4539 ендік, 135.3115 бойлық) деп аталады. Солтүстіктегі геофизикалық барлаудың бастапқы кезеңдерінде, мұз жеткілікті түрде берік деп есептелген соң, Нодвелл көліктері көлдерге жіберілетін. Қардағы іздер басқа да жабдықтардың тоңуын жылдамдататын. Осы көлдің мұзына "Нодвелл 110" түсіп кеткеннен кейін ол Нодуэлл көлі деп аталды. Экипаж стандартты жабдық болған шатырдағы "эвакуация люгінен" жылдам шығып құтыла алды. 1996 жылы Канада почтасы "Тарихи жер көліктері" атты арнайы маркалар сериясын шығарды. Робин Нодвеллдің RN 110 үлгісі 88 центтік маркада бейнеленген.