Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1898 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы Испания-Америка соғысының басталуына байланысты Кариб теңізінде тропикалық циклондарды бақылауға арналған бақылау бекеттері желісін құра бастаған Ауа райы бюросының жұмысының басталуын белгіледі. Ұлттық дауылдар орталығының ресми деректер базасы HURDAT бойынша, барлығы он бір тропикалық дауыл қалыптасты, олардың бесеуі дауылға дейін күшейді. Бір циклон ірі дауылға айналды. Дегенмен, қазіргі заманғы спутниктік және басқа да қашықтан зондтау технологияларының болмауына байланысты, тек халық тығыз қоныстанған жерлерге әсер еткен немесе теңізде кемелерге кездескен дауылдар ғана тіркелді, сондықтан нақты саны одан да көп болуы мүмкін. 1851 және 1885 жылдар аралығында жылына нөлден алтыға дейін, ал 1886 және 1910 жылдар аралығында жылына нөлден төртке дейін тропикалық циклонды кем бағалау мүмкіндігі болжамдалды. Бірінші жүйе Багама аралдарындағы Вест-Энд маңында 2 тамызда байқалды, ал он бірінші және соңғы дауыл 4 қарашада Мексиканың Веракрус штатында тарады. Алғашқыда 1898 жылғы маусымда тек тоғыз дауыл ғана анықталды, бірақ 1996 жылы метеорологтар Хосе Фернандес Партагас және Генри Ф. Диас жүргізген қайта талдау үшінші және оныншы жүйелерді қосуға әкелді. Атлант мұхитындағы дауылдарды қайта талдау жобасы 2011 жылы маусымды қарау кезінде маңызды өзгерістер енгізбеді және HURDAT деректерінен дауылдарды қосудан немесе алып тастаудан бас тартты. Алайда, 2014 жылы жарияланған климат зерттеушісі Майкл Ченоуеттің зерттеуінде он екі тропикалық циклон тізімделді, ол Фернандес Партагас және Диас алғашқыда анықтаған екі жүйені және сегізінші дауылды алып тастауды, сондай-ақ төрт жаңа дауылды қосуды ұсынды. Дегенмен, Ченоуеттің қайта талдауы әлі HURDAT-қа қосылмаған. Маусымның ең күшті тропикалық циклоны, жетінші жүйе, қазіргі Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 4-ші санаттағы дауыл ретінде шамамен 130 миль/сағ (215 км/сағ) максималды жел жылдамдығына жетті. 2 қазанда дауыл Джорджия штатына соқтығысып, онда 179 адам қаза тапты және Флоридада 1,5 миллион доллар (1898 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді. Тағы бір апатты дауыл – төртінші циклон болды, ол кем дегенде 283 адамның өмірін қиды, оның ішінде Сент-Винсентте 200 немесе одан да көп адам, ал Барбадосте шамамен 2,5 миллион долларлық мүлік зақымдалды. Тамыз айында алғашқы жүйе Тампа аймағында және Флориданың Панаймасында зақым келтірді, ал Мексика шығанағында кемелер құлап, 16 адам қаза тапты. Сонымен қатар, Кубаның Санта-Клара провинциясында тоғызыншы дауылдың салдарынан су тасқынынан сегіз адам суға батып қайтыс болды. Басқа да бірнеше жүйелер құрлыққа әсер етті, бірақ көбінесе аз дәрежеде. Жалпы алғанда, 1898 жылғы Атлант мұхитындағы тропикалық циклондар кем дегенде 486 адамның өмірін қиып, 4,4 миллион доллардан астам зиян келтірді. TOC

Маусым қорытындысы

Атлантикалық дауылдар дерекқоры (HURDAT) 1898 жылғы маусымда он бір тропикалық циклон қалыптасқанын ресми түрде мойындайды, олардың бесеуі дауылға дейін күшейді, ал біреуі ірі дауылға айналды. Атлантикалық дауылдарды қайта талдау жобасы метеорологтар Хосе Фернандес Партагас және Генри Ф. Диас жасаған 1996 жылғы маусымды қайта талдаудан дауылдарды қоспады немесе алып тастамады. Алғашқы байқалған дауылдың жолы 2 тамызда Багам аралдарындағы Гранд-Бахаманың жанында басталады. Батысқа, содан кейін солтүстік-батысқа қарай жылжыған циклон Флоридаға екі рет соқтығысып, келесі күні Алабамада тарап кетті. Төрт апта бойы белсенділік болмағаннан кейін, 30 тамызда Флориданың шығыс жағалауында тағы бір жүйе анықталды. Оңтүстік Каролинаға соққан дауыл 1 қыркүйекте Алабамаға тарамай тұрып, Джорджияға дейін өтті. Қыркүйек айы маусымның ең белсенді айы болды, алты жүйе дамыды. Бұл маусымның жетінші дауыл, Атлантикадағы 1898 жылғы ең күшті дауыл, 4 санатты дауыл ретінде 130 миль/сағ (215 км/сағ) жылдамдықпен жел соғып, барометриялық қысымды құлады. Бұл дауыл әлі де Грузияда ірі дауыл қарқындылығымен құрлыққа шыққан соңғы дауыл болып табылады. Қазан айында үш қосымша жүйе, барлығы тропикалық дауылдар қалыптасты, үшіншісі 4 қарашада Мексика үстінен тарады. Жалпы алғанда, 1898 жылғы циклон 4,4 миллион доллардан астам зиян келтіріп, 486–637 адамның өмірін қиды. 1898 жылдың сәуір айында АҚШ Испанияға соғыс жариялады, бұл испан-американ соғысының басталуын белгіледі, 15 ақпанда Гавана портында USS Maine суға батып кеткеннен кейін. Соғыстың нәтижесінде Кариб теңізінде американдық кемелердің көбейгеніне байланысты Ауа райын бақылау бюросының басшысы Уиллис Л. Мур президент Уильям Маккинлиді бүкіл аймақта ауа райын бақылау бекеттерін құруға рұқсат беруге көндірді. Президент Маккинли мен Конгресс мақұлдағаннан кейін, Ауа райын бақылау бюросы тез арада бес нысанды салды: олардың бірі Ямайкадағы Кингстон қаласында, ал қалғандары - Кубадағы Сантьяго-де-Кубада, Виллемстадта (Кюрасао), Санто-Домингода (Доминикан Республикасы) және Порт-оф-Испанияда (Тринидад және Тобаго). Маусымның белсенділігі циклонның жинақталған энергиясының (ACE) 113 көрсеткішімен көрінді. ACE - тропикалық циклонның өмір бойы пайдаланған энергиясын көрсететін өлшем. Сондықтан, ұзаққа созылған дауылдың ACE көрсеткіші жоғары болады. Ол тек алты сағаттық интервалдарда есептеледі, онда белгілі бір тропикалық және субтропикалық жүйелер тұрақты желдің жылдамдығымен немесе одан жоғары деңгейде болады, бұл тропикалық дауыл қарқындылығының шегі болып табылады. Осылайша, тропикалық депрессиялар осы есепке кірмейді. Үш сағаттан кейін дауыл Флорида штатының Хоб-Саунд жеріне 40 миль/сағ (65 км/сағ) жылдамдықпен соқты. 2 тамызда тропикалық депрессияға дейін күші әлсірегеннен кейін, ол қайтадан тропикалық дауылға айналып, Тарпон-Спрингс маңындағы Мексика шығанағына шықты. Кейін сол күні циклон тез күшейіп, Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 1 санатты дауылға айналды (23:00 UTC). Сонымен қатар, дауыл Сент-Джордж аралында Флоридаға екінші рет соқтығысты, желдің жылдамдығы 80 миль/сағ (130 км/сағ) болды, бұл қарқындылық аймақтағы зиянның ауырлығына негізделген бағалау. Тампа айманында 24 сағат бойы қатты жаңбыр жауды, ол "Morning Tribune" газетінде "көптеген жерлерде үлкен зақым келтірді" деп жазылған. Флорида штатының Панхандл аймағында егіндіктерге, терпентин фермаларына және мүліктерге айтарлықтай зиян келтірілді. Жағалауда үш баржа, төрт буксир және көптеген желкенді кемелер суға батып кетті. Суға батқан кемелердің арасында 12 адам бар "Нимрод" буксирі болды, олардың барлығы да суға батып қайтыс болды. Климат зерттеушісі Майкл Ченоуетт 2014 жылы жариялаған қайта талдау дауыл Мексика шығанағына жеткенге дейін тропикалық дауылға айналмағанын көрсетті, бірақ басқа маңызды өзгерістерді ұсынбады. 31 тамызда сағат 07:00 шамасында UTC бойынша дауыл Оңтүстік Каролина штатының Хилтон-Хед аралының оңтүстік жағына құрлыққа шықты. Циклон шамамен бес сағаттан кейін күшін жоғалтып, тропикалық дауылға айналды, содан кейін батысқа бұрылды. 1 қыркүйекте дауыл тропикалық депрессияға дейін күші әлсіреп, Алабамада тарады. Дауылдың құрлыққа соққан жеріне жақын жерде қатты зақым келтірілді, Тиби аралында, Джорджияда желдің тұрақты жылдамдығы болды. Жалпы, дауыл шамамен 400 000 доллар зиян келтірді, оның барлығы дерлік Саваннада және жақын маңдағы күріш плантацияларында. Ченоует бұл дауыл 29 тамызда Багамадағы Абако аралдарының солтүстігінде тропикалық депрессия ретінде қалыптасып, АҚШ-тың оңтүстік-шығысында баяу әлсіреп, 2 қыркүйекте Теннессиде тарады деп дәлелдеді. Кейіннен толқындар "Американы" суға батырып, ақырында оны батырды, бірақ "Маренго" экипажды құтқарып алды. Дауыл солтүстік-шығысқа қарай жылжыды және 5 қыркүйекте Сент-Винсентке дейін "Иддеслей" бригімен соңғы рет кездесті. Сент-Винсент те, әсіресе аралының батыс жағында айтарлықтай зиян шекті. Виндвард аралдарының губернаторы Корнелиус Альфред Молони "Буккамонттан Кингстаунға дейін барлығы қирады" деп мәлімдеді. Британ үкіметінің шенеуніктері арасындағы телеграммада дауыл 2000 үйді қиратқаны және көптеген үйлерге зақым келтіргені, шамамен 15 000 адамды үйсіз қалдырғаны айтылды, бірақ Т. А. Карпентердің жазған және Корольдік метеорологиялық қоғамның тоқсандық журналында жарияланған есепте 6000 үй қирағаны немесе жөндеуге келмейтіндей зақымдалғаны және үйсіз қалған адамдардың саны шамамен 20 000-ға жеткені көрсетілді. 1996 жылы Ұлттық дауыл орталығы бұл дауыл 283–383 адамның өмірін қиғанын, Сент-Винсентте 200–300 адам және Барбадосте 83 адам қаза тапқанын бағалады. Алайда, бұл Гваделупадағы 18 қаза және Атлант мұхитында кеме экипажының бір мүшесі суға шайылып қаза болғанын ескермейді. Ченоуеттің қайта талдау зерттеуі бұл циклон 9 қыркүйекке дейін қалыптасқанын көрсетті. Дауыл екі рет ірі дауылға айналды, біріншісі Кіші Антиль аралдары арқылы өтетін кезде, содан кейін 18 және 19 қыркүйекте, Ньюфаундлендтің шығысында тарап кеткенге дейін, желдің жылдамдығы әр жолы 120 миль/сағ (195 км/сағ) жетті. Лейк-Чарльсте жаңбыр көшелерді су басып, күріш егістеріне зиян келтірді, ал жел көптеген телефон бағаналарын құлатты. Сол сияқты, Дженнингс қаласы күріш егістеріне келтірілген зиянды атап өтті, шығын "мыңдаған" долларды құрады, деп "The Times Democrat" газеті жазды. Шығысқа қарай, Жаңа Орлеандағы желдің жылдамдығы сағатқа дейін жетті. Басқа жерлерде дауыл мен оның қалдықтарынан туған жел мен жауын-шашын Миссисипи алқабының және АҚШ-тың шығыс бөлігінің кейбір аймандарына тарады. Бұрынғыда, Ауа райын бақылау бюросының бақылаушысы 48 сағаттық жаңбыр мөлшерін осы жердегі 19 жылдық рекордпен салыстырғанда бұрын-соңды болмаған деп санады. Пенсаколадағы кейбір үйлерде су еденнен жоғары көтерілді. Жақын жерде "Бельвю" кемесі Пердидо Кидің портында суға батып кетті. Луизианада дауылдың салдарынан туған жаңбыр Жаңа Орлеандағы бірнеше көшелерді су басты. Бұрынғы циклондай, Ченоует бұл дауылдың жолын 27 қыркүйекте Мексика шығанағының батыс-орталық бөлігінде ғана бастайды, бірақ жүйенің жолына, ұзақтығына және қарқындылығына қатысты ұсақ өзгерістерді ұсынады. Джексонвильде айтарлықтай әсер болмаса да, қала солтүстікке қарайғы аймақтармен байланысты жоғалтты. Жақын жерде Джексонвилл Бич (бұрынғы Пабло Бич) және Мейпорт дауыл толқынынан зақым шекті. Солтүстікке қарай, Фернандина Бичте дауыл толқыны 4 метрге (12 фут) дейін жететін болды, қаланың көп бөлігін су басты. Флоридадағы зиян консервативті түрде 500 000 долларға бағаланды. Жалпы, дауыл шамамен 1,5 миллион доллар зиян келтірді.

Ченоуеттің қайта талдауы бұл дауылдың жолын 21 қыркүйекте Пуэрто-Риконың солтүстігінде бастайды. Дауыл 25 қыркүйектен 28 қыркүйекке дейін екі рет ірі дауылға айналды, циклон 27 қыркүйекте 145 миль/сағ (230 км/сағ) жылдамдықпен жел соғып, ең жоғары деңгейге жетті. Қосымша...

Маусымдық әсерлер

Бұл 1898 жылғы Атлантика мұхитындағы дауыл маусымында қалыптасқан барлық белгілі дауылдардың тізімі. Онда олардың қанша уақытқа созғаны, қай жерге түскені, келтірген зияны және қаза болғандардың саны көрсетілген. Қашандағы өлімдер (жақша ішінде) қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес өлімге жатады), бірақ бәрібір сол дауылға байланысты. Зиян мен қаза болғандардың саны дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысымды аймақ ретінде болған кездегі жиынды қосады, ал барлық зиян сомалары 1898 жылғы АҚШ долларымен көрсетілген.