Кіріспе
Краммонд аралы (шотланд гаэл. Eilean Chair Amain) – Шотландияның шығысындағы, Эдинбургке жақын Форт шығанағындағы бірнеше аралдың бірі. Ол Краммондтың жағалауынан ғана қол жетімді. Аралдың ұзындығы шамалы және Далмени Естейтінің бөлігі болып табылады, ол Росбери Эстейтс Партнерствосына тиесілі.
Cramond Island (Scottish Gaelic: Eilean Chair Amain) is one of several islands in the Firth of Forth in eastern Scotland, near Edinburgh. It lies off the foreshore at Cramond. It is long and covers The island is part of the Dalmeny Estate, owned by the Rosebery Estates Partnership.
География
Крэмонд аралы – теңізге қарай шамамен 1,6 км қашықтықта орналасқан, таяз суда Драм-Сэндс арқылы құрлықпен қосылатын арал. Су деңгейі төмендеген кезде ашыққа шығатын тас жол арқылы оңай жетуге болады. Бұл жол, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайықтарға қарсы кедергі ретінде салынған бетон бағаналардың қатарынан өтеді және аймақтың ең танымал көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Су тасыған кезде жол бірнеше метр су астына кетеді, бұл аралды құрлықтан оқшаулайды. Су деңгейі төмендеген кезде аралға көтерілген жолмен жүру қауіпсіз, бірақ су қайта көтерілгенге дейін құрлыққа оралу үшін жеткілікті уақытты қалдыру маңызды. Судың жылдам көтерілуі салмақты емес адамдарды қауіпке тікелейтіп жіберуі мүмкін. Жолдың басында орналасқан үлкен ескерту тақтасы келушілерді қауіп туралы ескертеді. Егер бұл ескерту назарда ұсталмаса, ауыр жазатайым оқиғалар болуы мүмкін немесе адамдар келесі таяз суға дейін аралда қалып қоюы мүмкін. 2011 жылы Батыс Лотиандағы Ливингстон қаласынан келген Дэниел Дефо және белгісіз әйел судың уақытын дұрыс есептемегендіктен аралда қалып қойды. Бұл оқиға Дэниел Дефоның 1719 жылы жарық көрген «Робинзон Крузо» романымен байланысты ирониялық сәйкестіктерге байланысты көп назар аударды. Жағалау күзетшілері таяз судың екі сағат бұрын және екі сағат кейін өтуді ұсынады. RNLI (Royal National Lifeboat Institute) Queensferry веб-сайтында «қауіпсіз өту уақыттары» тізімі бар, онда «уақыттар тек нұсқау ретінде берілген және ауа райы мен жағдайларға байланысты өзгеруі мүмкін» делінген. Қара түспен көрсетілген уақыттар – аралға қауіпсіз өтудің алғашқы уақыты, ал қызыл түспен көрсетілгендер – құрлыққа қайту керек уақыт. Арал Альмонд өзенінің сағасында орналасқан, оның құйылысы өткелдің құрлыққа жақын жерінде. Бұл танымал демалыс орны. Крэмонд аралы – Ұлыбританияның құрлығынан жаяу жүріп баруға болатын 43 аралдың бірі және Шотландия құрлығынан жаяу жүріп баруға болатын 17 аралдың бірі.
Тарих
Форт фиордының жағалауында өмір сүрген тарихи алдындағы халық үшін аралдың ерекше маңызы болған болуы мүмкін екенін көрсететін дәлелдер бар, себебі кем дегенде бір тас қабірлік жәшік табылған. "Аралдағы адам қызметінің ең ерте дәлелі – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскер тапқан ерте христиандық сопақ жәшік. Оның орны тіркелмеген."
Урбс-Юдей
Жақын жердегі Крамонд римдік бекінісі болғандықтан, оны олар пайдаланған болуы мүмкін. Шотландиядағы римдіктердің ықпалы аса зор болған жоқ, бірақ Крэмонд – Мельроуз маңындағы Тримонтиуммен қатар археологиялық тұрғыдан ең маңызды орындардың бірі. Арал ерте ортағасырлық бекініс, Урбс Иудеудің орны ретінде танылған, оны құрметті Беда «Ағылшын халқының шіркеу тарихында» еске алады. Егер осылай болса, 655 жылы Нортумбрия королі Освёо Мерсиялық Пенда және оның уэльс одақтасы Гвинедтік Кадафаэльмен мұнда қоршауға алынған. Освёо қаладағы барлық асыл заттарды Пендаға тапсырып, қоршаушыларды сатып алды, ал Пенда оларды британдық патшаларға бөліп берді, бұл оқиға Иудеуді қайтару деп аталады. Іодео деген атпен арал бір кезде Форт фиордына (Firth of Forth) атын берген, бұл ерте уэльс түрінде merin Iodeo деп Nennius-тің «Британия тарихында» жазылған.
Қазіргі заман
1596 жылдың қыркүйегінде Джеймс VI Адам Брантфилд пен Джеймс Кармайклға Крэмондта жеке жекпе-жекте күресуге рұқсат берді, себебі Брантфилд Кармайклды өзінің ағасын опасыздықпен өлтірді деп айыптады. Леннокс герцогы аралға төреші болып барды. Брантфилд Кармайклды өлтірді. 1790 жылдары Британдық Жүн қоғамы аралда қой шаруашылығымен айналысты, ал жер көп жылдар бойы егілді, соңғы фермер Питер Хогг 1904 жылы қайтыс болғанға дейін. Крэмонд аралының тарихының көп бөлігінде шаруашылыққа, әсіресе қой шаруашылығына пайдаланылды, сонымен қатар балық аулау бекеті ретінде де қызмет еткен болуы мүмкін. Бұл арал бұрын устрица өсірумен мәшһүр болған, бірақ шамадан тыс балық аулау салдарынан олар жойылды. Аралдың солтүстік-батыс бөлігінде жергілікті таспен салынған кеме жатағының қалдықтары бар, ол орта ғасырларда салынған болуы мүмкін, ал аралдың ортасына қарай, кішкентай орманның арасында таспен салынған ферманың қираған қалдықтары жатыр. Ол 1853 жылғы Ordnance Survey картасында көрсетілген, бірақ одан да көне болуы мүмкін. Арал 1930 жылға дейін мекенделген, ал 1960 жылдарға дейін аралда қойлар өсірілген.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылы Форт бұғазының арғы жағында "орталық қорғаныс жолағы" құрылды, ол Форт көпірі мен арадағы теңіз кемелерінің тұрақтарын қорғауға арналған еді. Суасты қайықтарға қарсы тор Крэмонд аралынан Инчмиккериге, Инчколмға және Файф жағалауына дейін созылды. Үш аралда 14 × 12 фунттық зеңбірек орнатылды, олардың екеуі Крэмондта болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, Крэмонд аралы Форттың басқа аралдарымен бірге қайта нығайтылып, екі 12 фунттық және бір 6 фунттық екі зеңбірекпен қаруланды, олар жылдам қозғалатын торпедалық катерлермен күресу үшін арнайы жасалған. Су асты қайықтарына қарсы тор және катерге қарсы бум Крэмонд аралынан өзен сағасы арқылы тікелей Инчкольмға, содан кейін Файф жағалауындағы Чарльз Хилл бекінісіне дейін созылды. Бұл кедергі кемежайдағы кемелерді торпедалық катерлердің шабуылынан қорғау және кемелерге шабуыл жасау немесе Розит кемежайының док қақпасына зақым келтіру үшін кемежайға кіретін су асты қайықтарын тоқтату мақсатында салынды. Крэмонд аралынан жағалауға дейін бетон тіреулер желісі салынды, ол катерге қарсы кедергіні аяқтады (осыны көбінесе су асты қайықтарына қарсы кедергі деп жаңылыстырады, себебі су тым терең емес). Қосымша жолдан өткеннен кейін, алғашқы құрылыстар 75 мм-лік зеңбірек және оған қосымша іздеу шамдарының орналасқан жерлері болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінен бірнеше ғимарат сақталған, олардың ішінде жағалау артиллериясының іздеу шамдарына арналған үйлер, қоймалар, баспаналар және зеңбірек орналасқан жерлер, сондай-ақ аралдағы әскери нысандарды қуатпен қамтамасыз етуге қажетті барлық жабдықты қамтитын екі машина бөлімі бар. Су асты қайықтарына қарсы тор және катерге қарсы бумның бекітілген жерлері аралдың солтүстік жағында төмен суда көрінеді. Солтүстік жағалау бойында, өсімдіктердің арасынан төменгі бетон қалдықтары көтеріліп тұр, бұл аралдағы гарнизонның казармаларынан қалғандары. Батыс жағында мақсаты белгісіз кішкентай кірпіштен салынған ғимарат орналасқан. Жақын жерде, тік жартасты жағалауда соғыс кезінде оқ-дәрі қоймасы ретінде пайдаланылған кішкентай шаршы ғимараттың қиратылысы тұр, бірақ оның тастан салынған құрылысы екі дүниежүзілік соғыстан бұрынғы екенін көрсетеді, мүмкін аралдың ортасындағы шаруашылықпен бір замандас болуы мүмкін.