Кіріспе
Гейлинг аралы — Англияның Хэмпшир графтығындағы, Портсмуттың шығысында орналасқан, Англияның оңтүстік жағалауындағы арал.
Hayling Island is an island off the south coast of England, in the borough of Havant in the county of Hampshire, east of Portsmouth.
Тарих
Кейінірек Хэйлинг аралының солтүстігіндегі темір дәуіріндегі киелі орны б.з.б. 1 ғасырда римдік ғибадатханаға айналдырылды және алғаш рет Ричард Скотттың «Хэйлинг аралының топографиялық және тарихи сипаттамасы» (1826) еңбегінде тіркелді. Қазба жұмыстары 1897-1907 жылдары және қайта 1976-1978 жылдары жүргізілді. Қазір оның қалдықтары егістік жерлердің астында жатыр. Археологиялық қазбалар барысында Коммийге тиесілі алғашқы монета осы ғибадатханадан табылған. Бұл Коммий, Юлий Цезардың айтуынша, Коммийдің ұлы болуы мүмкін, алайда монетаны сол Коммий шығарған болуы да ғажап емес. 11 ғасырдан бастап аралда тұз өндіру дамыды, ал «Domesday Book» кітабында аралдағы тұз қайнату ошағы туралы мәлімет бар. Бұл өндіріс 19 ғасырдың соңына дейін жалғасты. Нормандиядағы Жюмиеж аббаттығының монахтары 1140 жыл шамасында Нортвуд шіркеуін салуға кірісті; ол қазіргі Санкт-Петер шіркеуінің орны болды, қазір бұл аралдағы ең көне шіркеу. 1350 жыл шамасында құйылған Санкт-Петер шіркеуінің үш қоңырауы – Англиядағы ең көне қоңыраулардың бірі. Сент-Мария шіркеуі сол дәуірдегі шіркеулерге тән стандартты үлгіде салынған, бірақ қабырғалары жергілікті қабықшалар мен жағажай тастарынан тұрғызылған. Шіркеу ауласындағы ежелгі қарағай ағацы округтегі ең көне қарағай деп саналады, оның кесімі бір мыңнан екі мың жылға жетеді. Солтүстік Хэйлингте көп жылдар бойы тұрған Ресей императоры Александр II-нің қызы Екатерина Юрьевскаяның (1878–1959) қабірі Санкт-Петер шіркеуінің ауласында орналасқан. Ал Сандеман портының негізін қалаушының туысы және сол компанияның екінші басшысы Джордж Глас Сэндменнің қабірі Сент-Мария зиратының солтүстік-шығыс бөлігінде көзге түседі. 1944 жылдың мамыр айында аралда әскери оқу барысында макеттік шабуыл жасалды, «Фабиус» әскери оқуы D күніне дайындық репетициясы болды. 1982 жылы Англия апелляциялық соты Питер Чилверстің бұрынғы өнертабысын мойындады, ол 1958 жылы 12 жасында Хэйлинг аралында желкенмен біріктірілген алғашқы тақтаны құрастырған. Ол қазіргі заманғы желсерфинг тақтасының барлық элементтерін қамтыды. Сот кейінірек жасалған жаңалықтарды «оның айқын жалғасы» деп тапты және айыпталушының фильмдерге негізделген дәлелдерін қабылдады. Бұл сот ісі Ұлыбританияда патенттік құқық саласында маңызды прецедент болды, өнертабыстық қадам және жаңалықтың анық еместігі тұрғысынан. Сот ісі, Чилверс, Хэйлинг және Чилверстің түпнұсқа тақтасының көшірмесі 2009 жылы BBC-дің «The One Show» бағдарламасында көрсетілді. 2013 жылдың 20 қазанында аралдағы кем дегенде жүздей үй-жай торнадодан зардап шекті. Ешкім жарақаттанбады.
География
Хейлинг аралы – сумен қоршалған нағыз арал. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталғанда, ол кері Т әрпіндей, шамамен ұзындығы және ені бар. Оның солтүстік жағы Англияның Лангстон жерімен жол көпірі арқылы жалғасқан. Хейлинг паромдары – Портси аралындағы Портсмут қаласының Истни аймағына қатынайтын шағын жаяу жүргіншілер паромдары. Батысында Лэнгстоун шығанағы, ал шығысында Чичестер шығанағы орналасқан. Хейлингтің табиғи жағажайлары көбінесе құмды болған, бірақ соңғы жылдары жағажай эрозиясын азайту және жазық жерлерді су басу қаупін төмендету үшін Солент теңізінің түбінен қазылып алынған ұсақ тастармен жабылды. Су деңгейі төмендеген кезде шығыс Виннер құм сілемі көрінеді, ол теңізге шамамен бір мильге дейін созылады. Бұл аймақтағы жағалау сызығы рим дәуірінен бері көп өзгерген: Хейлинг және Селси жағалауларынан эрозия және одан кейінгі су тасқыны салдарынан көп жерлер жоғалды деп саналады.
Климат
Британ аралдарының қалған бөлігі мен Оңтүстік Англия сияқты, Хейлинг аралында да теңіз климаты басым, жазда салқын, қыста жұмсақ болады. Температура ешқашан мұздың қатып қалу температурасынан төмендемейді, бұл аралдың салыстырмалы жылы екенін көрсетеді – Англияның оңтүстік-батысымен және оның көршісі Уайт аралымен салыстыруға болады. 1960 және 2010 жылдар аралығындағы ең жоғары және ең төменгі температуралар 1963 жылғы қаңтарда 9,4 °C (15 °F) болса, 1976 жылғы маусымда 32,1 °C (90 °F) құрады.
Спорт және демалыс
Хейлинг аралында бейресми футбол клубы, «Хейлинг Юнайтед» футбол клубы бар, ол «Хейлинг Парк» стадионында ойнайды. Көбінесе тұрғын үйлермен құралған болса да, Хейлинг демалыс, желкенсерфинг және желкенді жүзу орталығы болып табылады, желкенсерфингтің туған жері. 2010 жылдың жазында «Хейлинг аралы» желкенді жүзу клубы 2010 жылғы World Laser Standard Senior және Junior чемпионаттарын қабылдады (27 тамыз – 5 қыркүйек). Ересектер чемпионатында австралиялық Том Слингсби жеңіске жетсе, жастар чемпионатында даниялық Торбьорн Шиеруп жеңді. Бүгінде мұнда түрлі желкенді жүзу түрлері, соның ішінде қарқынды дамып келе жатқан Fireball флоты бар. Аралдың су спортымен танымал болуына байланысты екі құтқару қызметі жұмыс істейді: RNLI басқаратын «Хейлинг аралы» құтқару станциясы және зейнеткер RNLI рулевозы Фрэнк Данстер басқаратын тәуелсіз құтқару қызметі. Аралда Ұлыбританиядағы сирек кездесетін, әлі де қолданыстағы Real Tennis корты бар. 1911 жылы құрылған «Seacourt» теннис клубы Ұлыбританиядағы барлық танымал ракеткалық спорт түрлерін ойнауға мүмкіндік беретін санаулы клубтың бірі. Ракеткалық кортты сер Колин Каудрей ашты. «Seacourt» теннис клубында барлық жастағы, деңгейдегі және қару-жарақтарды қолданатын адамдарға арналған апталық фехтование клубы ұйымдастырылады. «Хейлинг» гольф клубы Ұлыбританиядағы үздік 100 гольф алаңының қатарына енді. Дәстүрлі линкс алаңы, қазіргі стандарттарға қарағанда салыстырмалы түрде қысқа болғанымен, күшті оңтүстік-батыс желдері, жылдам жасыл алаңдар, қызыл жусан және дәстүрлі терең линкс бункерлері кез келген гольфшы үшін қиын сынақ болып табылады. «Funland» ойын-сауық паркі «Beachlands» ауданында орналасқан және жыл бойы ашық, сондай-ақ ойын-сауық жәрмеңкесінен «Eastoke» бұрысына дейінгі «Hayling Seaside Railway» да жұмыс істейді. 5 мильдік (8 км) «Hayling Billy Trail» – бұрынғы жеңіл темір жолдың қалдықтарынан жасалған, аралдағы көптеген жаяу жолдарының бірі. «Ordnance Survey Explorer 120» картасы аймақты қамтиды, ал жергілікті туристік ақпарат бюросы жергілікті қызығушылық тудыратын жаяу серуендеу маршруттары туралы буклеттер ұсынады. «Station Theatre» театрында жыл бойы «Hayling Island Amateur Dramatics Society» әуесқой драмалық қоғамы, «Hayling Musical Society» музыкалық қоғамы, музыкалық шаралар мен фильмдер сахналанады. Аралда әртүрлі конфессияларға жататын бірнеше шіркеу бар, оның ішінде үш Англикан шіркеуі: «Northney» ауданындағы «St Peter's», «Gable Head» ауданындағы «St Mary's» және жақында «South Hayling» ауданында салынған «St Andrew's».
Көлік
Хейлинг паром Портсмут пен Хейлинг аралын байланыстырады. Жаз айларында, ауа райы қолайлы болғанда, паром туристер мен велосипедшілерді Хейлингке жеткізіп, қызу жұмыс істейді. Қыста пайдалану айтарлықтай төмендеді. Портси аралына және одан келетін паром қызметі жергілікті билік органдарымен субсидияланды, сондықтан шектеулі ресурстарға байланысты жабу қаупі үнемі болды. 2015 жылғы наурыз айында паромды басқаратын компания банкротқа түскендіктен, паром қызметі тоқтатылды. 2016 жылғы тамызда Baker Trayte Marine Ltd компаниясы оны қайта ашты.
Паром жабық тұрған кезде Хейлинг аралы мен материк арасындағы жалғыз қоғамдық байланыс – Нортни мен Лэнгстоун Хавантты байланыстыратын бір қатарлы жол болды. Әсіресе жаз айларында бұл жолда тығырылу жиі кездеседі, көпірден Оңтүстік Хейлингке (ең көп халқы бар аймақ) сапар 30 минуттан бір сағатқа дейін созылуы мүмкін. Жаңа жаяу және велосипед жолынан тұратын көпір салу жобасы сәтсіз аяқталды. Аралға теміржол 19 және 20 ғасырларда салынған. Ол 1867 жылғы 17 шілдеде, жергілікті жарыстармен бірге ашылды. «Терриер» бу локомотивтері 5 миль (8 км) қашықтықтық «Хейлинг Билли» желісімен материктегі Хавант станциясынан Стаунтон даңғылының солтүстік жағында орналасқан станцияға дейін вагондарды тартты, Лэнгстоун арқылы өтіп, онда аялдама болды. Теміржол жаз айларында туристердің арасында танымал болды, бірақ қыста қызмет көрсетуі азайды, ал ең жұмысты күндері күніне 24 рейс орындалды. Танымал болғанына қарамастан, Лэнгстоун көпірін ауыстырудың жоғары құнына байланысты, аталмыш желі Бічинг есебінде жабылуға ұсынылды, оның жөндеу құны 400,000 фунт стерлингке дейін бағаланды. Қызмет 1963 жылғы 3 қарашада тоқтатылды, ал көпір 1966 жылы бұзылды. 2018 жылғы 15 қарашада Милл-Лейннің қарама-қарсы жағында орналасқан теміржол қақпасы өртенді; басқа ешқандай ғимарат сақталмаған деп есептеледі. Туристік орталық – Шығыс Хейлинг жеңіл теміржолы, 2 футтік теміржол, ол Бичлендс станциясынан Исток бұрышына дейін 1 мильден астам (2 км) қашықтықты жүреді, ал келесі бірнеше жылда Ферри Пойнтқа дейін желіні кеңейту жоспарлануда. Хейлинг аралына ең жақын теміржол станциясы – Хавант, ол Хейлинг аралынан материкке қарай орналасқан. Сонымен қатар, Портсмут және Саутси станциясы Бристоль Темпл Мидс және Кардиффке қатынайтын жолдармен байланысқан.