Кіріспе

Ұяшықтардың көбеюін күшейтетін ақуыз немесе басқа да зат. Өсу факторы – ұяшықтардың көбеюін, жараның жазылуын және кейде ұяшықтардың дифференциациялануын стимуляциялайтын табиғи зат. Әдетте, бұл секрецияланған ақуыз немесе стероид гормоны болады. Өсу факторлары жасушалық процестердің әртүрлілігін реттеуде маңызды рөл атқарады. Өсу факторлары әдетте жасушалар арасында сигналдық молекулалар ретінде әрекет етеді. Мысалы, цитокиндер мен гормондарды атауға болады, олар өз мақсатты жасушаларының бетіндегі белгілі бір рецепторлармен байланысады. Олар көбінесе жасушалардың дифференциациялануын және жетілуін күшейтеді, бұл өсу факторларына байланысты өзгереді. Мысалы, эпидермалық өсу факторы (EGF) остеогендік дифференциацияны (остеогенез немесе сүйек қалыптасуын) жақсартады, ал фибробласт өсу факторлары мен тамыр эндотелийлік өсу факторлары қан тамырларының дифференциациясын (ангиогенезді) стимуляциялайды.

Цитокиндермен салыстыру

Ғалымдар арасында өсу факторы кейде цитокин терминімен бір-біріне ауыстырып қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, цитокиндер гематопоэтикалық (қан және лимфа түзетін) жасушалармен және иммундық жүйе жасушаларымен (мысалы, лимфоциттер және көкбауыр, тимус және лимфа түйіндері тіндерінің жасушаларымен) байланысты болған. Қан айналым жүйесі мен сүйек кемігі үшін, онда жасушалар сұйық күйде болады және қатты тіндерге байланыспайды, олардың ерігіш, айналымдағы ақуыз молекулалары арқылы қарым-қатынас жасауы тиімді. Алайда, зерттеулердің әртүрлі салалары біріккенде, гематопоэтикалық және иммундық жүйелер қолданатын кейбір бірдей сигналдық ақуыздар даму кезінде және ересек организмде басқа да жасушалар мен тіндердің барлық түрлерінде де қолданылатыны анық болды. Өсу факторы жасушалардың көбеюіне оң әсер етеді, ал цитокин молекуланың көбеюге әсеріне қатысты бейтарап термин болып табылады. Кейбір цитокиндер, мысалы, G-CSF және GM-CSF өсу факторлары бола алады, ал басқалары жасушалардың өсуіне немесе жасушалардың көбеюіне тежегіш әсер етеді. Кейбір цитокиндер, мысалы, Fas лиганды "өлім" сигналы ретінде қолданылады; олар жасушаларды бағдарламаланған жасуша өліміне немесе апоптозға түсіреді. Нервтік өсу факторын (NGF) алғаш рет Рита Леви Монтальчини ашқан, ол осы еңбегі үшін физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығына ие болды.

Тромбоциттерде

Қан тромбоциттеріндегі альфа түйіршіктері PDGF, IGF-1, EGF және TGF-β өсу факторларын қамтиды, олар макрофагтарды, фибробластарды және эндотелий жасушаларын тарту және белсендіру арқылы жараның жазылу процесін бастайды.