Кіріспе

Италиялық математик және тіл білімі маманы

Джузеппе Пеано (27 тамыз 1858 – 20 сәуір 1932) – итальяндық математик және тіл білімі маманы. 200-ден астам кітап пен мақаланың авторы, математикалық логика мен жиын теориясының негізін қалаушылардың бірі, және оған көптеген жаңа белгілерді енгізді. Табиғи сандардың стандартты аксиоматизациясы оның құрметіне Пеано аксиомалары деп аталды. Осы жұмыстың аясында ол математикалық индукция әдісін қатаң және жүйелі түрде зерттеуге маңызды үлес қосты. Ол өмірінің көп бөлігін Турин университетінде математика оқытумен өткізді. Сонымен қатар, ол халықаралық жасанды тіл – "Latino sine flexione" ("жалғаусыз латын") тілін жасады, ол классикалық латын тілінің жеңілдетілген нұсқасы. Оның көптеген кітаптары мен мақалалары "Latino sine flexione" тілінде, ал қалғандары итальян тілінде жазылған.

Өмірбаян

Пеано қазіргі Кунео, Пьемонт, Италияға қарасты Шпинетта ауылындағы шаруа қожалығында туып өскен. Ол Туриндегі Liceo classico Cavour-ға оқуға түсіп, 1876 жылы Турин университетіне қабылданды, 1880 жылы үздік дипломмен бітірді. Содан кейін университет оны алдымен Энрико Д'Овидиоға, содан кейін Анджело Геноккиге, есептеу кафедрасына көмектесу үшін жұмысқа алды. Геноккидің денсаулығы нашарлағандықтан, Пеано екі жылдың ішінде есептеу курсын оқыды. Оның алғашқы маңызды еңбегі – 1884 жылы жарық көрген «Calcolo differenziale, e principii di calcolo integrale» атты есептеу оқулығы Геноккиге жатқызылды. Бірнеше жылдан кейін Пеано математикалық логикаға арналған алғашқы кітабын жариялады. Онда жиынтардың бірігуі мен қиылысуы үшін қазіргі заманғы символдар алғаш рет пайда болды. 1887 жылы Пеано Туриндегі суретші Луиджи Крозионың қызы Карола Крозиоға үйленді, ол «Refugium Peccatorum Madonna» суретімен танымал болды. 1886 жылы ол Корольдік әскери академияда сабақ беруді бастады және 1889 жылы бірінші сыныпты профессор атанды. Сол жылы ол табиғи сандар жиынының формалды негізі болып табылатын Пеано аксиомаларын жариялады. Келесі жылы Турин университеті де оған профессорлық лауазым берді. Пеано қисығы 1890 жылы кеңістікті толтыру қисығының алғашқы мысалы ретінде жарияланды, ол бірлік аралығы мен бірлік шаршының бірдей кардиналдық саны бар екенін көрсетті. Бүгінде бұл фракталдың алғашқы мысалы деп саналады. 1890 жылы Пеано «Rivista di Matematica» журналын құрды, оның алғашқы саны 1891 жылдың қаңтарында жарық көрді. 1891 жылы Пеано «Formulario» жобасын бастады. Бұл «Математика энциклопедиясы» болуы керек еді, онда Пеано ойлап тапқан стандартты белгілерді қолдана отырып, математикалық ғылымның барлық белгілі формулалары мен теоремалары жинақталған. 1897 жылы Цюрихте математиктердің бірінші халықаралық конгресі өтті. Пеано математикалық логика бойынша баяндама жасаған маңызды қатысушы болды. Сонымен қатар ол «Formulario» жобасымен тым көп айналысқандықтан басқа жұмыстарына зиян келтіре бастады. 1898 жылы ол Академияға екілік санау жүйесі және оның тілдердің дыбыстарын бейнелеуге қолданылуы туралы хабарлама ұсынды. Ол сондай-ақ баспаның кешігуіне қатты ренжіді (бір жолмен формулаларды басып шығару талабынан), сондықтан баспа станогын сатып алды. 1900 жылы Парижде математиктердің екінші халықаралық конгресі өтті. Конференция алдында Пеано бағыт-бағдар комитетінің мүшесі болған Бірінші халықаралық философия конгресі өтті. Ол математикадағы дұрыс құрылған анықтамалар туралы сұрақ қойған, яғни «анықтаманы қалай анықтайсыз?» деген тақырыпта баяндама жасады. Бұл Пеаноның өмірінің соңына дейін басты философиялық қызығушылығының бірі болды. Конференцияда Пеано Бертран Расселлмен кездесіп, оған «Formulario» кітабын сыйлады. Расселл Пеаноның логикалық символдардың жаңашылдығына таң қалды және конференциядан кейін ол «оның немесе оның шәкірттерінің жазған әрбір сөзін тыныш зерттеу үшін» елге кетіп қалды. Философиялық конгресте Пеаноның студенттері Марио Пьери мен Алессандро Падоа да баяндама жасады. Математикалық конгресте Пеано сөз сөйлемеді, бірақ Падоаның есте қаларлық баяндамасы жиі еске алынады. Математикалық (және коммерциялық) идеялардың таралуын жеңілдету үшін «халықаралық көмекші тіл» құруға шақыратын резолюция ұсынылды; Пеано оны толық қолдады. 1901 жылы Пеано өзінің математикалық мансабының шыңына жетті. Ол талдау, негіздер және логика салаларында жетістіктерге қол жеткізді, есептеуді оқытуға көп үлес қосты, сонымен қатар дифференциалдық теңдеулер және векторлық талдау салаларына үлес қосты. Пеано математиканы аксиоматизациялауда маңызды рөл атқарды және математикалық логиканың дамуындағы жетекші ізашар болды. Осы кезеңде Пеано «Formulario» жобасына қатты араласты және оның оқытуы зардап шеге бастады. Шындығында, ол жаңа математикалық символдарды оқытуға соншалықты бейілді болды, оқу курсының есептеуі назардан тыс қалды. Нәтижесінде ол Корольдік әскери академиядан шығарылды, бірақ Турин университетіндегі лауазымын сақтады. 1903 жылы Пеано «Latino sine flexione» («Кішірмесіз латын», кейіннен Интерлингва деп аталды және IALA Интерлингвасының алғысы) деп аталатын халықаралық көмекші тіл бойынша жұмысын жариялады. Бұл жоба оған («Formulario» үшін авторларды табумен қатар) маңызды болды. Латын сөздіктерін қолдану қажет болды, өйткені олар кеңінен танымал еді, бірақ грамматиканы мүмкіндігінше жеңілдету және оны үйренуді жеңілдету үшін барлық ре...

Жетістіктер мен марапаттар

1881: Бірінші мақаласы жарық көрді. 1884: Дифференциалдық және интегралдық есептеулердің қағидалары. 1887: Инфинитезимальді есептеудің геометриялық қолданыстары. 1889: Корольдік әскери академияның бірінші сыныпты профессоры болып тағайындалды. 1889: Арифметика принциптері: жаңа әдіспен баяндалған. 1890: Турин университетінде инфинитезимальді есептеудің ерекше профессоры болып тағайындалды. 1891: Турин Ғылым академиясының мүшесі болды. 1893: Инфинитезимальді талдау сабақтары, 2 томдық. 1895: Кәдімгі профессорлық қызметке көтерілді. 1901: Киелі Маурицио және Лазаро орденінің рыцары атанды. 1903: «Latino sine flexione» деп жариялады. 1905: Италия Корольдік орденінің кавалері атанды. Римдегі Accademia dei Lincei-дің корреспондент мүшесі болып сайланды, бұл Италия ғалымдары үшін ең жоғары награда. 1908: «Formulario mathematico» математикалық анықтамалығының бесінші және соңғы басылымы жарық көрді. 1917: Италия Корольдік орденінің офицері атанды. 1921: Италия Корольдік орденінің Комендаторы атағына көтерілді.