Кіріспе

1944 жылғы Тынық мұхитындағы Екінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы

Ормок шығанағы шайқасы – Филиппиннің Камотес теңізінде 1944 жылдың 9 қарашасынан 21 желтоқсанына дейін Жапония империясы мен АҚШ арасында болған әуе және теңіз шайқастарының сериясы. Бұл шайқас, Тынық мұхиты науқанындағы Лейте шайқасының бір бөлігі болып, жапондықтардың Лейтедегі әскерлерін нығайту және жабдықтау әрекеттеріне, сондай-ақ АҚШ-тың олардың жолын кесуге жасаған талпыныстарының нәтижесінде туындады.

Өмірбаян

1944 жылдың ортасында Батыс Тынық мұхитында теңіз бақылауын қамтамасыздан кейін одақтастар қазан айында Филиппинге шабуыл жасап, 1944 жылдың 20 қазанында Лейте шығанағына әскерлерін түсірді. Лейте аралын шамамен 20 000 жапон әскери қорғады; американдық генерал Дуглас Макартур Лейте аралын басып алу Лусондағы ірі шайқасқа дайындық екенін ойлады. Жапондықтар үшін Филиппинге бақылауды сақтау маңызды болды, себебі оның жоғалуы одақтастарға Борнео мен Суматрадан мұнай жеткізу желілерін үзуге мүмкіндік берер еді. Жапон императорлық теңіз күштері осы шабуылға біріктірілген флот шабуылымен жауап берді, нәтижесінде 23-26 қазанда Лейте шығанағы шайқасы болды. Бұл ірі теңіз шайқасында жапон теңіз күштері стратегиялық күш ретінде талқандалды. Дегенмен, бұл бастапқыда айқын болған жоқ, ал Филиппиндегі жапон командирі, генерал Томоюки Ямашита, АҚШ теңіз күштері ауыр шығынға ұшырады және одақтас құрлық әскерлері осал болуы мүмкін деп сенді. Сондықтан ол Лейтедегі гарнизондарды нығайту және қайта жабдықтауды бастады; шайқас барысында жапондықтар аралға тоғыз конвой жіберіп, 1-ші, 8-ші, 26-шы, 30-шы және 102-ші дивизиялардан шамамен 34 000 әскерді түсірді. Лейте аралының батыс жағындағы Ормок шығанағының басындағы Ормок қаласы аралдағы басты порты және конвойлардың негізгі мақсаты болды. PURPLE шифрымен жіберілген хабарламаларды дешифрлеу одақтастарды Лейте маңындағы жапондық кемелердің шоғырлануы туралы ескертті, бірақ олар бастапқыда мұны эвакуация ретінде қабылдады. Алайда, қарашаның бірінші аптасында жағдай нақты болды және одақтастар конвойларды тоқтатуға кірісті.

TA-3 және TA-4 (жапон тілінде)

8-9 қарашада жапондықтар Маниладан Ормок шығанағына екі конвой жіберді. Конвойлар бір күн аралықпен жіберілді, соның арқасында бірінші конвойды сүйреген эсминецтер екінші конвойды сүйреу үшін кері орала алды. Бірақ, 9 қарашада конвойлар байқалды және Бесінші әуе күшінің құрлықтағы ұшақтары шабуыл жасады. 10 қарашада Моротайдағы 38-ші бомбалау тобы Понсон аралының жанындағы ТА 4 нысанына шабуыл жасау үшін 37 P-47 Thunderbolts эскортында 32 B-25 Mitchell бомбалаушысын жіберді. Конвойға түске дейін жеткен B-25 ұшақтары екі-екіден, ең төменгі биіктікте шабуылдап, екі ірі транспорт – Такацу Мару мен Каши Маруды батырып, үшіншісін жарамсыз қалдырды, екі патрульдік кемені жойды, ал мұның салдарынан жеті бомбалаушы ұшақ жойылды. Бұл ісі үшін топқа Ерекше бірлік цитаты табысталды. Бірақ жапондықтар өздері алып келген 10 мың сарбазды, азық-түлік жетіспесе де, жағаға шығара алды. 11 қарашада АҚШ 3-ші флотының қолбасшысы адмирал Уильям Ф. Хэлси 38-ші операциялық топтың 350 ұшағымен біріккен конвойларға шабуыл жасауға бұйрық берді. Төрт эсминец – жапондық эсминец Шимаказе, жапондық эсминец Вакацуки, жапондық эсминец Хаманами және жапондық эсминец Наганами – және төрт транспорт – Микаса Мару, Тайзан Мару, Сейхо Мару және Теншо Мару батып, борттағы 4000 сарбаздың көп бөлігі қаза тапты. Контр-адмирал Микио Хаякава Шимаказемен бірге суға батып, 8 кемеден 1000-ға жуық теңізші қаза тапты.

TA-5 (жапон тілінде)

TA 5 конвойы 23 қарашада Маниладан Катаянган және Баланкан порттарына шықты. Алты транспорттың бесеуі әуе шабуылы нәтижесінде батырылды (T 111, T 141, T 160, T 6 және T 10). Одақтасқан елдердің патрульдік ұшағы дивизияға радиохабар жіберіп, жапондық су асты кемесінің (I 46) Пацижан аралының оңтүстігінде және Ормоц шығанағына қарай бет алғанын хабарлады. Дивизия оны тоқтату үшін оңтүстікке бағыт алды; 28 қарашада сағат 01:27-де Уоллердің радары Понсон аралының солтүстік-шығыс жағалауынан нысананы анықтады.

TA-6 (жапон тілінде)

Екі көлік – "Шиншо Мару" және "Шинецу Мару" үш күзет кемесінің сүйемелдеуімен, No. 45 және No. 53 су астына қарсы кемелер мен No. 105 күзет қайығы 27 қарашада Маниладан шықты. Олар 28 қараша күні түні Ормок шығанағында американдық PT қайықтарынан шабуылға ұшырады, ал аман қалғандар аймақтан кеткен кезде әуе шабуылы жасалды. Бес кеме де батып кетті, бірақ олар Лейтедегі әскерлерге қажетті жабдықтардың көп бөлігін түсіре алды. Конвой Ормок қаласының портына жеткен кезде 3 желтоқсан күні сағат 00:09-да командир Джон С. Замм басқаратын (Аллен М. Самнер, Купер және Моал) АҚШ-тың 120-шы эсминец дивизиясының (DesDiv 120) үш кемесі шабуыл жасады.

Ормок шығанағы АҚШ әскерлерінің қонуы

7 желтоқсанда генерал-майор Эндрю Д. Брюс басқарған 77-ші жаяу әскер дивизиясы Ормок қаласынан оңтүстікке қарай 6 шақырым (3.5 миль) жердегі Альбуераға десант түсірді. 77-ші дивизияның 305-ші, 306-шы және 307-ші жаяу әскер полктері қарсылық көрмей жағаға шықты, бірақ теңіз көліктері камикадзе шабуылдарына ұшырады, нәтижесінде «Вард» және «Махан» эсминдері жойылды.

TA-9 (жапон тілінде)

ТА 9 конвойы Паломпонға шамамен 4000 әскерді түсірді, бірақ 11 желтоқсанда сүйемелдеуші эсминецтер шығанаққа кірді, онда екі жапон эсминшісі – Юзуки (әуе шабуылынан) және Узуки (катерлерден) батып, үшіншісі – Кири зақымдалды. Жапон жазушысы Оока Шохеидің "Егістіктегі өрт" атты танымал кітабы Лейте аралындағы жапон армиясының соңғы күйін және АҚШ қарулы күштерімен жеңілгеннен кейін олардың кейбір оқшауланған сарбаздарының жапон кемелеріне қайта міну үмітімен Лейте аралының батыс жағалауындағы Паломпонға қашуға тырысқан бейшаралық жағдайын суреттейді.