Мьянмадағы протестанттық дін және баптистер тарихы
Protestantism in Myanmar
Мьянмадағы протестанттар: 5% халықтың құрамында, көбінесе этникалық азаматтар (карен, лису, качин). 19 ғасырда АҚШ миссионерлерінің (Адoнирам және Энн Джадсон) еңбегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2023 жылы Мьянма халқының 5% протестанттарды құрайды. Көптеген христиандар Карен, Лису, Качин, Чин және Лаху сияқты этникалық азшылықтардан шыққан. Бамар халқының шамамен 0,1% христиан дінін ұстанады.
Protestants in Myanmar make up 5% of that nation's population in 2023. Most Christians are from the minority ethnic groups such as Karen, Lisu, Kachin, Chin, and Lahu. An estimated 0.1% of the Bamar population is Christian.
Тарих
Мьянмадағы протестанттық христиандық 19 ғасырдың басында, негізінен 1813 жылы алғаш келген американдық баптист миссионерлері Адонирам мен Энн Джадсонның миссионерлік қызметі арқасында пайда болды. Кейіннен, Артур мен Лора Карсон сияқты американдық баптист миссионерлер 1899 жылы Чин тауларында жұмыс бастады. 1920 жылдары «Құдайлар Ассамблеясы» миссионерлері Пятидесятничествоны қазіргі Мьянманың солтүстік бөлігіне, Лису халқының арасына әкелді. Лису уағыздаушылары Пятидесятничествоны Качин халқының арасында және 1970 жылдардан бері Чин халқының арасында таратуды жалғастырды. 1966 жылы Мьянма үкіметі барлық миссионерлерді елден қуды. Протестантизм көбінесе буддистерге жақын Бамар этникалық тобымен салыстырғанда, азшылық этникалық топтардың арасында күшті.
Protestant Christianity in Myanmar began in the early 19th century, largely through the missionary efforts of the Americans Adoniram and Ann Judson, Baptist missionaries who first arrived in 1813. Later missionaries such as Arthur and Laura Carson, also Baptist missionaries from America, established work in the Chin Hills in 1899. By the 1920s, missionaries of the Assemblies of God brought Pentecostalism to the northern parts of modern day Myanmar, among the Lisu people; Lisu evangelists would continue to spread Pentecostalism among the Kachin and, since the 1970s, among the Chin. In 1966 all missionaries were expelled by the Burmese government. Protestantism is strongest among minority ethnic groups, often juxtaposed against the Bamar majority ethnic group who tend to be Buddhists.
Баптист
Мьянма баптистерінің конвенциясы – Мьянмадағы баптист шіркеулерінің бірлестігі. 1813 жылы британдық билік оларға Үндістанда қалуға рұқсат бермегендіктен, атақты американдық баптист миссионерлері Адонирам мен Энн Джадсон Янгонға көшіп келді. Джадсондар алғашқы жаңа айтушы шүкіршілікке ие болғанға дейін алты жыл Бирмада болды. Адонирам Джадсон сенушілердің тобын жинап, көптеген сынақтарға төтеп берді, бірақ оның шамамен 40 жылдық миссионерлік қызметі Мьянмада баптист жұмысын нығайтуға көмектесті. Оның ең маңызды еңбегі – 1834 жылы аяқталған Библияны мьянма тіліне аудару болды. Джордж Дана Бордман 1828 жылы карен халқы арасында жұмыс бастады. Бүгінде Карен баптистерінің конвенциясы – 1865 жылы құрылған Мьянма баптистерінің конвенциясының ең ірі мүше ұйымы. Мьянмадағы ВИЧ/ЖИТС – маңызды мәселе. 1992 жылы Баптист конвенциясы 32 мүшеден тұратын ЖИТС комиссиясын құрды, себебі олар бұл мәселені рухани, әлеуметтік және медициналық тұрғысынан қарастырады. Мьянма халқының шамамен 6% христиан, олардың үштен екісі протестанттар. Бұл протестанттардың шамамен жартысы баптисттер. 2012 жылы конвенцияда 4929 шіркеуде 1,6 миллионнан астам мүше тіркелді. Мьянма баптистерінің конвенциясы 18 ведомстволық конвенцияны және екі тікелей бағынышты жергілікті шіркеуді қамтиды, сонымен қатар Әлемдік шіркеулер кеңесінің және Баптист әлемдік альянсының мүшесі болып табылады. 2013 жылдың 5-8 желтоқсанында Мьянма баптистерінің конвенциясы миссионер Джадсонның Мьянмаға келгеніне 200 жыл толуын атап өтті. Олар «Алтын Мьянма баптист миссиясы, екінші онжылдық» (2014–2024) жобасы аясында барлық жетілмеген халықтарға жаңалықты таратуды және 1200 шіркеу құруды белсенді түрде жоспарлап отыр. Конвенция Мьянмадағы жетекші христиан семинариясы – 1927 жылы құрылған және Инсейнде орналасқан Мьянма теология институтын басқарады.
The Myanmar Baptist Convention is an association of Baptist churches in Myanmar. The famous American Baptist missionaries, Adoniram and Ann Judson, moved to Yangon in 1813 when British authorities refused to allow them to stay in India. The Judsons were in Burma six years before their first convert was baptised. Adoniram Judson gathered a group of believers and laboured under many trials, but his missionary tenure of almost 40 years helped firmly establish the Baptist work in Myanmar. His monumental work included translating the Bible into Burmese, which was completed in 1834. George Dana Boardman began a work among the Karen peoples in 1828. Today the Karen Baptist Convention is the largest member body of the Myanmar Baptist Convention, which was formed in 1865. HIV/AIDS is a significant problem in Myanmar. In 1992, the Baptist Convention created a 32 member AIDS commission, because they see the problem as spiritual, as well as social and medical. In Myanmar about 6% of the population is Christian, with two thirds of them being considered Protestant. Almost half of these Protestants are Baptists. In 2012, the convention had over 1.6 million members in 4929 churches. The Myanmar Baptist Convention has 18 affiliated conventions and two directly affiliated local churches under its umbrella, and is a member of the World Council of Churches and the Baptist World Alliance. During 5–8 December 2013 Myanmar Baptist Convention celebrated its 200th anniversary arrival of missionary Judson. They are actively planning to evangelise all the unreached people groups of it and plant as many as 1200 churches in their project entitled: Golden Myanmar Baptist Mission, Second Decade (2014–2024). The convention operates the Myanmar Institute of Theology, the leading Christian seminary in Myanmar, founded in 1927 and located in Insein.
Методистік шіркеу
Британдық методисттік миссионерлік қоғам 1887 жылы Жоғарғы Мьянмаға сапар шегіп, Мандалайда шіркеу құрды. 1964 жылы Жоғарғы Мьянма методистік шіркеуі тәуелсіз шіркеу мәртебесіне ие болды. Мефодистер бірнеше мектеп ашты (оның ішінде Янгондағы методистік ағылшын тіліндегі жоғары мектеп) – негізінен англо-бирмалықтар мен британдықтарды білім беру мақсатында. Мектеп қазірге дейін сақталып келеді және қазір Дагон мемлекеттік жоғары мектебі деп аталады; ол әлі де методист шіркеуімен байланыста. Біріккен методист шіркеуі 1870 жылы американдық методист миссионерлері құрған Төменгі Мьянма методист шіркеуімен бірлесіп жұмыс істейді. Жоғарғы Мьянмадағы шіркеумен бірігу мәселесі де талқыланды, себебі олар бірлескен миссияларды жүргізіп келеді. Шіркеу стипендиялар мен біліктілікті арттыру курстары арқылы көшбасшылықты дамытуға ерекше мән береді. Сонымен қатар, қарттарға баспана, жастарға кәсіби дағдыларды үйренуге көмектеседі, жетім балаларға қамқорлық көрсетеді және экологиялық білім берумен айналысады.
The British Methodist Missionary Society travelled to Upper Myanmar in 1887 and established a church in Mandalay. The Upper Myanmar Methodist Church became an autonomous church in 1964. Methodists established several schools (including the Methodist English High School in Yangon) mainly to educate the Anglo Burmese and British. The school exists to this day and is now known as Dagon State High School; it is still attached to the Methodist Church. The United Methodist Church works with the Lower Myanmar Methodist Church which was founded by American Methodist missionaries in 1870. There have been discussions about merging with the church in Upper Myanmar as they already conduct joint missions. The church concentrates on leadership development through scholarships and continuing education. It also provides a home for the elderly, helps youth develop job skills, cares for orphans and provides environmental education.
Мьянмадағы христиандық реформация шіркеуі
Мьянмадағы Христиандық реформацияланған шіркеуі 1985 жылы Пастор Чан Тхленг құрды, ол Мьянмадағы Пресвитериан шіркеуінде диплом алған. 1954 жылы Оңтүстік Чин штатындағы Мату руында дүниеге келген ол 1974 жылы христиан дініне енді. 1985 жылы ол Біріккен Христиан шіркеуін құрды. Гранд-Рапидс қаласындағы Кальвин теологиялық семинариясын бітіргеннен кейін, ол АҚШ-қа оралып, кейін Мьянмаға қайтып, деноминацияның атын Христиандық реформацияланған шіркеуі деп өзгертті. Шіркеуде 52 қауым және 13 уағыз пункті бар, онда 6000-нан астам мүше бар. Шіркеу 10 классқа бөлінеді. Көптеген жақтаушылар буддистер мен анимистер арасында жұмыс істейді. Шіркеу Бельгиялық жаралымын, Гейдельберг катехизисін, Дорт қағидаларын және Экуменикалық Символдарды мойындайды. 1997 жылы Янгонда Реформацияланған теологиялық семинария құрылды. Колледж теология бакалавры дәрежесін ұсынады. Христиандық реформацияланған шіркеуі 1999 жылы Матупиде ашылған емхананы да ұстап тұрады. Бұл шіркеу Реформацияланған Экуменикалық Кеңесінің мүшесі болды, Мьянмадағы осы кеңеске мүше болған жалғыз деноминация. РЭК реформацияланған шіркеулердің Дүниежүзілік одағымен біріккенде, Христиандық реформацияланған шіркеуі өзінің мүшелігін Реформацияланған шіркеулердің Дүниежүзілік қауымдастығына ауыстырды. Деноминацияның 26-шы жалпы жиналысы 2011 жылдың 17-20 наурызында өтті. 2011 жылы Солтүстік Америкадағы Христиандық реформацияланған шіркеуімен ресми шіркеулік байланыс орнатты.
The Christian Reformed Church in Myanmar was founded in 1985 by Pastor Chan Thleng who was ordained in the Presbyterian Church in Myanmar. He was born into the Matu tribe in Southern Chin State in 1954 and become a Christian in 1974. In 1985 he founded the United Christian Church. After he graduated from Calvin Theological Seminary in Grand Rapids, MI he returned to Burma and changed the denominations name to the Christian Reformed Church. It has 52 congregations and 13 preaching points with more than 6,000 members. The church is divided into 10 Classes. Most of the evangelists work among Buddhist and Animist people. The Church recognises the Belgic Confession, Heidelberg Catechism, Canons of Dort and the Ecumenical Creeds. The Reformed Theological seminary was established in Yangon in 1997. The college offers a degree of Bachelor of Theology. The Christian Reformed Church also maintains a clinic which was opened in 1999 in Matupi. The church belonged to the Reformed Ecumenical Council, the only Burmese denomination to do so. When the REC merged with the World Alliance of Reformed Churches, the Christian Reformed Church moved its affiliation to the World Communion of Reformed Churches. The denomination held its 26th General assembly in 17–20 March 2011. It entered into official ecclesiastical fellowship with the Christian Reformed Church in North America in 2011.
Мара евангелистік шіркеуі
Мара евангелистік шіркеуі – Чин штатындағы ең көне шіркеулердің бірі. Оны 1907 жылы ағылшын миссионерлері, пастор Реджинальд Артур Лоррен мен оның әйелі құрған. 2023 жылы шіркеуде 97 қауым және 19 810 мүшесі бар. Ол Реформацияланған шіркеулердің Әлемдік Бірлестігіне қатысты.
The Mara Evangelical Church is one of the oldest church in Chin State. It was founded by English missionaries, Rev. Reginald Arthur Lorrain and his wife, in 1907. In 2023, the church has 97 congregations and 19,810 members. It is affiliated with the World Communion of Reformed Churches.
Мьянмадағы Шынайы Иса шіркеуі
Шынайы Иса шіркеуі – Қытайда басталып, Елуінші күн қозғалысынан өркендеген, үштік құдайға сенбейтін христиан діні. Құрылғаннан бері ол Мьянма сияқты басқа елдерге де тарады. 2023 жылы шіркеу Янгон, Калаймё және Саубуайешин қалаларында бар. Екі толық уақытты жергілікті уағыздаушы 300 жатқан сенушілерге қызмет етеді.
The True Jesus Church is a nontrinitarian Christian denomination begun in China, growing out of the Pentecostal movement. Since its foundation it has spread to other countries including Myanmar. In 2023, the church is present in Yangon, Kalaymyo and Sawbuayeshin. Two full time local preachers serve 300 believers.