Кіріспе

Көлбеу дендрит – пирамидалық жасушаның төбесінен шығатын апикаль дендриттен тармақталатын дендрит. Көлбеу дендриттер әдетте бір-екі рет тармақталғаннан кейін тоқтатылады. Дендриттер – нейронның жасуша денесінің қосымша өскіндері.

Өсім және даму

Тышқандарда көлбеу дендриттердің өсуі мен дамуы олардың қандай ортада немесе жағдайда ұсталғанына байланысты. Бұл сондай-ақ ортаны байыту деп аталады. Зерттеулерде қолданылатын үш түрлі жағдай – байытылған жағдай, стандартты жағдай және нашарлатылған жағдай. Байытылған жағдайда лабиринттер, жүгіру дөңгелегі, басқа тышқандар және ойыншықтар болады. Стандартты жағдайда әдетте ерікті жаттығу үшін дөңгелек және басқа тышқандар болады. Нашарлатылған жағдайда тек басқа тышқандар ғана болады. Байытылған ортада ұсталған жануарлардың ми қабығы ауыр және қалың болады, сондай-ақ гиппокампта дендриттік тармақтардың саны (көлбеу дендриттерді қоса) стандартты немесе нашарлатылған жағдайға қарағанда артады. Бұл құбылыс нейропластикалық қабілет деп аталады. Сонымен қатар, байытылған жағдай синаптық пластикалық қабілет пен оқумен байланысты серотонин және норадреналин сияқты моноамин нейротрансмиттерлерінің бөлінуінің артуын көрсетуі мүмкін. Бұл маңызды, себебі көлбеу дендриттер мен дендриттік тармақтанудың артуы нейротрансмиттерлерді сіңіруді күшейтеді. Ортаны байыту мидың ерте дамуы үшін өте маңызды, өйткені синапстардың немесе синаптогенездің пайда болуын арттырады. Бұл көлбеу дендриттердің және дендриттік тармақтанудың артуына әкеледі.

Альцгеймер ауруының көлбеу дендриттеріне әсері

Бета-амилоид пептиді, амилоид плакаттарының қалыптасуына ықпал етуі мүмкін, Альцгеймер ауруымен байланысты. Пептид пирамидалық жасуша дендриттеріндегі А типіндегі кернеуге сезімтал калий арналарын бөгеуі дәлелденді; көлбеу дендриттердің жіңішке тармақтары А типіндегі калий арналарын бета-амилоидтың бөгеуінен туындайтын бұзылыстарға ерекше осал, бұл Альцгеймер ауруының бастапқы кезеңдеріндегі когнитивтік функцияның төмендеуіне алып келуі мүмкін.