Кіріспе

АҚШ-тың эксперименталды ұшқышсыз ұшағы Боинг X 50A Dragonfly, бұрын Canard Rotor/Wing Demonstrator деп аталатын, VTOL роторлы қанатты эксперименталды ұшқышсыз ұшақ болды. Ол Боинг пен DARPA-ның вертолет роторының ұшу кезінде тоқтатылуы және тұрақты қанат ретінде әрекет ету қағидатын көрсету үшін әзірленген. X 50A 1980-ші жылдардағы Sikorsky S 72 X Wing бағдарламасының жұмысына негізделіп, көлікті бірнеше режимдегі ұшақ ретінде жобалау арқылы құрылды. X 50A - DARPA-ның "Гелиплан" бағдарламасында қаржыландырылған екі жобаның бірі. Екі ұшақтың ешқайсысы да алға ұшып, ұшақпен ұшып үлгермеген. DARPA 2006 жылдың соңында X 50 бағдарламасына арналған қаржыландыруды жобалау кемшіліктеріне байланысты тоқтатты. Бағдарлама аясында екі ұшақ жобасы жасалды. X 50A-ның алғашқы ұшуы 2003 жылы 24 қарашада болды.

Дизайн

X 50 ұшағының алдыңғы және артқы жақтарының "канард" (ағылш. canard) ұшағы болды. Бұл екі ұшақтың да алға ұшып бара жатқанда көтерілуіне және негізгі ротор қанатының жүктемесін түсіруге мүмкіндік берді. Тік ұшып көтерілу, ұшып көтерілу, төмен жылдамдықпен ұшу және тік қону үшін негізгі ротор қанаты ұшқыштармен қозғалады, бұл реактивті қозғалтқыштың түтінін ротор ұштарындағы итермелеу сораптары арқылы бағыттау арқылы жүзеге асырылды. Роторды тікелей реактивті қозғалтқышпен қозғалғаны үшін, дәстүрлі тікұшақтардағыдай, айналым моментін басқару үшін құйрық роторының қажеті жоқ. Жоғары жылдамдықпен алға ұшып бара жатқанда, ауаға арналған газды қарапайым реактивті тұмсық арқылы қайта бағыттап, ротор қанатын тоқтатып, кәдімгі ұшақтағыдай тұрақты күйде ұстайды.

Авариялар

X 50A прототипі үшінші рет ұшу кезінде 2004 жылдың 23 наурызында басқару элементтерінің қиылысуы салдарынан көлік апатқа ұшырады. Содан кейін екінші, жақсартылған прототип ("Көлік 2") жасалды. 2006 жылы 12 сәуірде Юма полигонында болған апаттан кейін, жоспарланған 11 сынақ ұшуының алтыншысында, "Көмектік-2" кемесі толығымен жойылған. Кейінгі тексерулер ұшақтың фюзеляжының өте сезімтал аэродинамикалық қисаю сәтінің әсерінен зақымдалғандығын көрсетті. Әуе жылдамдығы мен ротордың қозғалуы ұшуды басқарудың орнына жоғары қарай қозғалатын қозғалыс тудырады.

Нәтиже

Ұшақтардың ешқайсысы сынақ ұшу бағдарламасының аяқталған бөліктері кезінде толық алға ұшу режиміне көшуге қол жеткізе алмады. 2006 жылдың қыркүйегінде DARPA жобаның кемшіліктерін мойындап, бағдарламаны қаржыландыруды тоқтатты.