Кіріспе
Шығыс Сенека тайпасының соғыс басшысы Саенкерахта (шамамен 1707 – 1786) – 18 ғасырдың ортасында шығыс Сенека тайпасының соғыс басшысы болған. Ол Нью-Йорк штатының батысындағы Тасбақа руының көрнекті сенека басшысы Кейенкварагхтаның ұлы ретінде дүниеге келді. Өмірінің көп бөлігін қазіргі Женева қаласының жанындағы Канадасагада өткізді. 1751 жылы соғыс басшысы шеніне ие болды. Америка революциясына дейін ол Сенека тайпасының басшысы деп есептелді. Француз және үндістер соғысы кезінде французға қарсы британдықтар тарапында қызмет етті және Форт-Ниагара шайқасына қатысты. Понтиак соғысы кезінде ол Дьяволдың ойығы шайқасында британдық әскерді жеңген Сенеканың соғыс басшысы еді. 1764 жылы Сенека тайпасы Форт-Ниагараға келді, онда британ үкіметімен бейбітшілік орнатып, Саенкерахта Британиямен "балтаны жерге көмді". 1765 жылы ол сэр Уильям Джонсонның елшісі Сэмюэл Киркланды қабылдады және сол кезде оны отбасына қабылдап, Киркландқа қорғау ұсынды. Сондай-ақ 1765 жылы ол Гандсом Лейк және шамамен жүз Сенека жауынгерімен бірге чероки және чокто тайпаларына қарсы жорыққа шықты. Бұл жорық бір ғасырдан кейін алынған бас сүйектері және басқа да олжалармен еске алынды.
Sayenqueraghta (c. 17071786) was the war chief of the eastern Seneca tribe in the mid 18th century. He was born the son of Cayenquaraghta, a prominent Seneca chief of the Turtle clan in western New York. He lived most of his life at Kanadaseaga, near the present day town of Geneva, New York. He obtained his rank of war chief in 1751. Before the American Revolution he was referred to as chief of the Senecas. He served on the British side against the French during the French and Indian War and was present at the Battle of Fort Niagara. During Pontiac's War he was the Seneca war chief who defeated a British force at the Battle of Devil's Hole. In 1764 the Seneca came to Fort Niagara where they made peace with the British government and Sayenqueraghta "buried the Axe" with Britain. In 1765 he received Samuel Kirkland, Sir William Johnson's envoy, and at that time extended protection to Kirkland by adopting him into his family. Also in 1765, he along with Handsome Lake and about one hundred other Seneca warriors went on an expedition against the Cherokee and Choctaw. This expedition was remembered nearly a century later for the loot of scalps and other trophies obtained.
Аттар
Сенека тілінде Саенкерахтаның аты "Көшкін түтін" дегенді білдіреді, фонетикалық жағынан Каиенкваахтон деп дыбысталады және Гаягваахдох, Каенкерахтон сияқты түрліше жазылған. Тарихи деректерде ол көбінесе Саенкерахта (немесе Саенгарахта) деп, яғни могавк тіліндегі атымен, немесе "Ескі түтін" және "Сенека патшасы" сияқты лақаптармен танымал. Оны "Ескі түтін" деп атау себебі, ол "түтін жеткізуші" лауазымын ресми түрде атқарған.
Америка революциясы
Революциялық соғыстың басында Саенкерахта ирокездерді бейтарап ұстауға тырысты. 1777 жылдың маусым айында Ниагара бекінісінде лоялист офицері Батлерге қосылған сенека жауынгерлерін қайтарып алуға әрекеттенді. 1777 жылдың шілдесінде сенекалар британдықтар тарапынан соғысқа қатысуға шешім қабылдады және ол Корнплантермен бірге ирокездер конфедерациясының соғыс басшылары болып тағайындалды. Ол Орискани шайқасындағы шабуылды ұйымдастырушылардың бірі болды, онда оның ұлы қаза тапты. Вайоминг шайқасындағы маңызды үндіс басшысы болды. Оның Ганундасага ауылы Салливан жорығы кезінде қиратылды және қайта жаңартылмады. 1781 жылға дейін ол отбасымен Ниагара бекінісіне жақын Буффало-Крикке көшті. 1779 жылы ол британдықтардан жылына жүз доллар мөлшерінде зейнетақы ала бастады. Ол британдықтардың Джозеф Брантқа көрсеткен артық қамқорлығына наразы болды. Саенкерахта Джонстаун шайқасы мен басқа да шайқастарда болды. 1781 жылы ол Форт-Питке қарсы соғыс жасағын жетекшілік етті. Генерал Фредерик Холдиманд оны "Алты ұлттың ең басты және ең маңызды, ықпалды адамы" деп сипаттады. 1783 жылы британдық офицер: "Ол ақылды қарт кісі, өзінің кезінде өте жақсы жауынгер болған, бірақ қалғандары сияқты ішімдікке құмар" деді. Ол 1786 жылы Нью-Йорк штатының Лаккаван қаласындағы Смоук-Крикте қайтыс болды.
Мұра
Нью-Йорк штатындағы Смоук Крик қаласы оның құрметіне аталған.