Кіріспе

Өсімдік түрі

Ageratina altissima, сондай-ақ ақ жылан түбі, бай шөп деп те аталады, Астера тұқымдасына жататын уытты, көп жылдық шөп. Ол Солтүстік Американың шығыс және орталық бөліктерінде табиғи түрде өседі. Бұл түрдің бұрынғы екі атаулы (биномиалдық) атауы – Eupatorium rugosum, бірақ ботаниктер Eupatorium туысын таксономиялық тұрғыдан қайта қарастырды және бұрын оған кірген кейбір түрлер басқа туыстарға көшірілді.

Сипаттама

Өсімдіктер тік немесе кейде көтеріліп, биікке дейін өседі, жаздың ортасынан соңына дейін және күзде бір немесе көп сабақты топтар құрайды. Сабақтары тегіс, қарама-қарсы жапырақтары біркелкі араласқан, әрбір жапырақ жұбы жоғарыдағы және төмендегі жұптан 90 градус бұрышпен орналасқан (декуссация). Өсімдіктің жоғарғы бөлігінде көбінесе қарама-қарсы жұптарда пайда болатын көптеген бұтақтар болады. Жапырақтары қабыршақты тісті жиекті және ұзындығына дейін жетеді. Жоғарғы бұтақтардың ұштарында жазық басты паниклер немесе күрделі шатырша тәрізді ақ гүлшоғырлары пайда болады, еніне дейін өлшенген. Гүлдері таза ақ түсті, гүлдегеннен кейін желмен таралатын ұсақ, жұмсақ ақ түйіншелі тұқымдар шығады. Өсімдік тұқымдарын жел арқылы тарату немесе тамырсабақтары арқылы көбейеді. Екі түрлі нұсқасы бар: Ageratina altissima var. altissima және Ageratina altissima var. roanensis (Аппалак ақ жылан тамыры); олар гүлдің қабықшаларының ұзындығы және төбелерінің пішінімен ерекшеленеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Алтиссимма - АҚШ-тың орталық және шығыс бөліктерінде, батысында Техас штатынан бастап шығысқа және солтүстікке дейін, Флорида штатына дейін табиғи түрде өседі. Бұл түр Канаданың Квебек, Онтарио және Солтүстік-Батыс территорияларында да кездеседі. Алтиссимма әртүрлі өсу жағдайларына бейімделгіш; ол орман және бұталы жерлерде, сондай-ақ ашық, далалы жері бар көлеңкелі аймақтарда өседі, көлеңкелі ландшафттар мен тік қоршауларда жабайы шөптей таралуы мүмкін.

Экология

Өсімдік шілдеден қазанға дейін күзде гүлдейді. Оның нектары көптеген түрлі көбелектер, молықтар, аралар, егеуқұйрықтар және шыбызбақтарды тартады.

Уыттылық

Ақ түбірлікте триметол токсині бар; егер мал осы өсімдікті жесе, еті мен сүті токсинмен ластанады. Егер адам уытталған сүт немесе ет жесе, у адам организміне өтеді. Оны жеткілікті мөлшерде қабылдаса, адамда треметол улануы болуы мүмкін. Көбінесе адамдар жылан түбін жеген сиырдың сүтін ішіп, осылай уланады. Өсімдіктегі 80%, яғни треметон, құрғатылғаннан кейін және 5 жыл сақталғаннан соң азаяды, бірақ оның уытты қасиеттері өзгермейді. 19 ғасырдың басында, Шығыстан келген және жылан түбімен таныс емес еуропалық американдықтар Орта Батыс және Оңтүстік аймақтарына қоныстанғанда, мыңдаған адам сүт ауруынан қаза тапты. Сарапшылардың пікірінше, 1818 жылы Ыбырайым Линкольннің анасы Нэнси Хэнкс Линкольн осы аурудан қайтыс болған болуы мүмкін. Еуропалық американдықтар аурудың себебін жылан түбіне дейін анықтауға ондаған жыл кетті, бірақ қазір 1830 жылдары дәрігер Анна Пирс Хоббс Биксби осы өсімдікті анықтаған деп есептеледі. Аңыз бойынша, ол өсімдіктің қасиеттері туралы шауни әйелінен білген. Малдан басқа, жылқы, ешкі және қойларға да улы. Осы жануарлардағы улану белгілері: депрессия және әлсіздік, артқы аяқтардың жақын орналасуы (жылқы, ешкі, ірі қара мал) немесе алысқа созылуы (қойлар), мұрыннан сұйықтық ағуы, көп мөлшерде сілекей шығуы, дене қисайып тұруы, тыныс алудың тез немесе қиын болуы.

Өсіру

Eupatorium rugosum 'Chocolate' атауымен сатылатын культивар, бақшаларда қоңыр түсті жапырақтары үшін өсіріледі. Шоколадтай қара түс, ең көп күн көретін жерлерде өскен өсімдіктерде байқалады. Өсімдіктер көлеңкеге төзімді және ылғалды топырақтарда жақсы өседі. Жақында бұл өсімдікті дұрыс түр атауымен табуға болады.

Этимология

Агератина грек тілінен аударғанда "қартаюсыз" деген мағынаны білдіреді, гүлдерінің ұзақ уақытқа дейін түсін сақтайтынына сілтеме жасайды. Бұл атауды Диоскорид әртүрлі өсімдіктерге қолданған. Altissima "ең биік" дегенді білдіреді және бұл, мүмкін, оның туысының ең биік түрі екенін көрсетеді.