Кіріспе

Тұтанғыш газды жағуға арналған қауіпсіздік құрылғысы

Газ шамы, сондай-ақ шамы тірегі, жер шамы немесе шамы ойығы деп те аталатын газ жағу құрылғысы, мұнай өңдеу зауыттарында, химия зауыттарында, табиғи газды өңдеу зауыттарында, мұнай немесе газ өндіру участаларында, мұнай ұңғымаларында, газ ұңғымаларында, теңіздегі мұнай және газ платформаларында және қоқыс полигондарында қолданылады. Өнеркәсіптік объектілерде газ шамы негізінен өсімдік жабдықтарының жоспарланбаған артық қысымы кезінде қауіпсіздік клапандарынан шығарылатын тұтанғыш газдарды жағу үшін пайдаланылады. Өсімдіктің немесе оның бөлігінің іске қосылуы және тоқтатылуы кезінде олар газдарды салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде жоспарлы түрде жағу үшін де жиі қолданылады. Мұнай және газ өндіру участаларында газ шамы түрлі іске қосу, техникалық қызмет көрсету, сынақ, қауіпсіздік және төтенше жағдайлар үшін қолданылады. Өндірістік жағу деп аталатын практикада олар мұнай ұңғымасының өмірі бойында қажетсіз серік газды көп көлемде кездерге жіберу үшін де пайдаланылуы мүмкін.

Биогаз жарығы

Метанның маңызды көзі – органикалық қалдықтарды өңдеу және сақтау, оның ішінде сарқынды су, мал қалдықтары және полигондық қоқыс сақтау орындары. Биогаз өндірілуімен және жиналуымен байланысты кез келген процесте газ жалындары қолданылады. Осыған байланысты, газ жалындары биогаз өндірісін бақылауға арналған қондырғылардың стандартты құрауы болып табылады. Олар полигондық қоқыс сақтау орындарында, сарқынды суларды тазарту қондырғыларында және ауыл шаруашылығы немесе тұрмыстық өндірісте алынған органикалық қалдықтарды отын ретінде немесе жылыту үшін метан өндіруге пайдаланатын анаэробтық ыдырату қондырғыларында орнатылады. Биогаз жинау жүйелеріндегі газ жалындары газ өндіру деңгейі кез келген өнеркәсіптік процесте пайдалануға жеткіліксіз болған жағдайда қолданылады. Дегенмен, газ өндіру деңгейі айналма экономиканың бір бөлігі ретінде жіктелетін өнеркәсіптік процесте тікелей пайдалануға жеткілікті болса, мысалы, электр энергиясын өндіру, көлік құралдары үшін отын немесе ғимараттарды жылыту үшін табиғи газ сапасындағы биогаз өндіру, қалдықтан алынған отынды кептіру немесе сұйықтарды өңдеу сияқты жағдайларда, газ жалындары жабдықтың жөндеу немесе тоқтау кезінде резервтік жүйе ретінде қолданылады. Мұндай жағдайларда биогаз өндіруді тоқтату әдетте мүмкін емес, сондықтан биологиялық процестегі ішкі қысымды сақтау үшін газ жалымы қолданылады. Биогазды басқару үшін қолданылатын газ жалымының екі түрі бар: ашық және жабық. Ашық жалымы 1000°C-тан төмен температурада жанады және жабық жалымына қарағанда арзан, ал жабық жалымы жоғары температурада жанады және әдетте биогаз құрамындағы улы элементтердің толық жойылуын қамтамасыз ету үшін түтін арнасында 0,3 секундтық белгілі бір уақытқа сәйкес келуі керек. Жалынның техникалық талаптары әдетте жабық жалымының >1000°C және <1200°C температурада жұмыс істеуін талап етеді; бұл 98% тиімділікпен жоюды қамтамасыз ету және NOx пайда болуын болдырмау үшін қажет.

Қоршаған ортаға әсері

Жарылыс кезінде жанып үлкермейтін табиғи газ метан түрінде атмосфераға шығарылады. Метанның жаһандық жылыну әлеуеті бір ғасыр ішінде CO2-ге қарағанда шамамен 28-36 есе жоғары, ал 20 жыл ішінде 84-87 есе жоғары. Сондықтан, газ жалыны метанды атмосфераға шығарылмас бұрын CO2-ге айналдырса, олар басқа жағдайда болатын жаһандық жылыну мөлшерін азайтады. 2017 жылы жалындардан болатын шығарылымдар 270 миллион тонна (мегатонна) CO2 құрады, және жалындардан болатын шығарылымдарды азайту жаһандық жылынуды тежеудің маңызды бөлігі саналады. Көбінесе үкіметтер мен өнеркәсіптер жалындарды жоюға немесе азайтуға уәде беріп отыр. Жалын жануарларға, әсіресе құстар мен жәндіктерге зиян келтіруі мүмкін, оларды жарыққа тартып, өлімге әкелуі мүмкін. 2013 жылдың 13 қыркүйегінде Канаданың Нью-Брансуик провинциясындағы Сент-Джон қаласындағы сұйытылған табиғи газ терминалындағы жалынға шамамен 7500 көшпелі әнші құс тартылып, қаза тапты. Осыған ұқсас оқиғалар теңіздегі мұнай және газ қондырғыларында да болған. Көбелектердің жарыққа тартылатыны мәлім. Биологиялық әртүрлілік жөніндегі конвенция хатшылығы жариялаған «Жаһандық таксономиялық бастама» атты брошюрада мына жағдай сипатталған: «Тропикалық орманды зерттеген таксономист мұнай зауытындағы газ жалынының жүздеген [құс немесе сфинкс] көбелектерін тартып, өлтіріп жатқанын байқады. Зауыт жұмыс істеген айлар мен жылдар ішінде көптеген көбелектер өлтірілген болуы мүмкін, бұл орманның үлкен аумағында өсімдіктердің тозаңдануы мүмкін болмағанын көрсетеді».

Денсаулыққа зиянды әсері

Жарылыстар бензол, бөлшектер, азот оксидтері, ауыр металдар, қара көміртек және көміртек оксиді сияқты бірнеше түрлі химиялық заттарды бөліп шығарады. Осы ластаушы заттардың бірнешесі ерте туумен және жаңа туған нәрестенің салмағының төмендеуімен байланысты. 2020 жылғы бір зерттеуге сәйкес, жанатын табиғи газ және мұнай ұңғымаларының жанында тұратын жүкті әйелдерде ерте туу көрсеткіші 50%-ға артуы мүмкін. Жарылыстардан метан және басқа да ұшпалы органикалық қосылыстар, сондай-ақ күкірт диоксиді және басқа да күкірт қосылыстары шығады, олар астма және басқа да тыныс алу ауруларын күшейтеді. 2021 жылғы зерттеуде жанатын табиғи газдың 1%-ға артуы тыныс алу жүйесімен байланысты ауруханаға жатқызу көрсеткішін 0,73%-ға арттыратыны анықталды.