Кіріспе
Сален – салицилальдегидтен (сал) және этилендиаминнен (en) синтезделген тетрадентатты, C2 симметриялы лиганд. Бұл термин классикалық сален лигандқа құрылымдық жағынан ұқсас, негізінен бис Шифф негіздері болып табылатын қосылыстар класын да білдіруі мүмкін. Сален лигандтары кең ауқымдағы металдармен координациялану қабілетімен ерекшеленеді және оларды әртүрлі тотығу күйлерінде тұрақтандыра алады. Осы себепті сален типтес қосылыстар металл деактиваторлары ретінде қолданылады. Металл сален кешендері сондай-ақ катализаторлар ретінде пайдаланылады.
Salen refers to a tetradentate C2 symmetric ligand synthesized from salicylaldehyde (sal) and ethylenediamine (en). It may also refer to a class of compounds, which are structurally related to the classical salen ligand, primarily bis Schiff bases. Salen ligands are notable for coordinating a wide range of different metals, which they can often stabilise in various oxidation states. For this reason salen type compounds are used as metal deactivators. Metal salen complexes also find use as catalysts.
Қарым-қатынас лигандтары
[[Файл:JaegerMac.svg|thumb|280px|left|Йегер лигандының синтезі және комплекстеуі. Кобальт кешендері [Co(acacen)L2]+, аксиалды лигандтарды алмастыру арқылы гистидин қышқылы бар ақуыздардың қызметін селективті түрде тежейді. Бұл қосылыстар онкогенезді тежеуде үміткер болып табылады. Салан және салален лигандтарының құрылымы сален лигандтарына ұқсас, бірақ бір немесе екі қаныққан азот-арил байланыстары бар (аминдер, иминдер емес). Олар металл орталығында сәйкес сален кешендеріне қарағанда аз қатаң және электрондылығы жоғары болады. Саландар тиісті аминмен фенолдық алкил галогенидтің алкилденуі арқылы синтезделеді. "Жартылай сален" лигандтарында тек бір салицилимин тобы бар. Олар салицилальдегид пен моноаминнен дайындалады. "Сален" немесе "сален типті" атаулары келаттау орнының айналасында ұқсас ортаға ие басқа лигандтар үшін де қолданылуы мүмкін, атап айтқанда екі қышқыл гидроксил және екі Шифф негізі (арил имин) тобы бар лигандтар. Бұларға 1,2-фенилендиамин мен салицилальдегидтің конденсациясынан алынған сальф және салицилальдегид пен 2-хиноксалинолдың конденсациясынан алынған салькв лигандтары жатады.