Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әрекеттер

Цинтао қоршауы (link=no; link=no;) – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония мен Ұлыбританияның неміс порты Циндаоға (Цинтао) жасаған шабуылы. Қоршау 1914 жылдың 27 тамызы мен 7 қарашасы аралығында Герман империясына қарсы жүргізілді. Бұл қоршау жапон және неміс әскерлерінің арасындағы алғашқы қақтығыс, соғыстың алғашқы ағылшын-жапондық операциясы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Азия мен Тынық мұхиты аймағындағы жалғыз ірі құрлықтағы шайқас болды.

Өмірбаян

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Германия басқа еуропалық державалармен бірге колониялық иеліктер үшін күреске қатысты. Басқа әлемдік державалар сияқты (АҚШ және Жапония сияқты) Германия да Қытайдың ішкі істеріне араласа бастады. 1897 жылы Цзюэ оқиғасында екі неміс миссионері қаза болғаннан кейін, Қытай 1898 жылы 99 жылға жалға берілетін Шандоң провинциясындағы Цзяочжоу шығанағын Германияға беруге мәжбүр болды. Содан кейін Германия провинцияның қалған бөлігінде өзінің ықпалын күшейтіп, Циндао қаласын және портын салды, ол Кайзерлік теңіз флотының (Kaiserliche Marine) неміс Шығыс Азия эскадрильясының базасына айналды, бұл эскадрилья Тынық мұхитындағы неміс колонияларын қолдау үшін жұмыс істеді. Ұлыбритания Германияның Қытайдағы қатысуын күдікпен қарады және Шандоңдағы Вэйхайвэйді теңіз порты және көмір қоймасы ретінде жалға алды. Ресей Порт-Артурды (қазіргі Люшунькоу) және Франция Куангчжоуваньды өздеріне жалға алды. Ұлыбритания Жапониямен жақын байланыс орнатып, дипломатиялық қарым-қатынастарды нығайтты, нәтижесінде 1902 жылдың 30 қаңтарында Англо-жапондық одаққа қол қойылды. Жапония одақты өзінің басты қарсыласы Ресейге қарсы тиімді құрал ретінде қарастырды. Жапония 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысындағы жеңісімен өзінің әлеуетін көрсетті, ал одақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды. 1914 жылдың тамызында Еуропада соғыс басталғанда, Ұлыбритания дереу Жапониядан көмек сұрады. 15 тамызда Жапония Германияға Қытай және Жапон суларынан әскери кемелерін шығарып, Циндао портын Жапонияға беруді талап ете отырып, ультиматум жіберді. Келесі күні 18-ші жаяу әскер дивизиясының командирі генерал-майор Мицуоми Камиоға Циндаоны күшпен басып алуға дайындалуға бұйрық берілді. Ультиматумның мерзімі 23 тамызда аяқталды, содан кейін Жапония Германияға соғыс жариялады. Еуропадағы жауынгерлік әрекеттер басталған кезде, вице-адмирал Максимилиан фон Шпее басқаратын Шығыс Азия эскадрильясының кемелері әдеттегі міндеттерді орындау үшін Тынық мұхитындағы әртүрлі колонияларға таратылды. Шпеенің кемелері Солтүстік Мариан аралдарында көмірмен қамтамасыз етіп, содан кейін Үнді мұхитына бет алды, ал эскадрильяның қалған бөлігі Оңтүстік Американың батыс жағалауына жол тартты. Эскадрилья Корольдік теңіз күштерінің екі крейсерін Коронель шайқасында жеңіп, жойды, бірақ кейіннен Оңтүстік Атлант мұхитындағы Фолкленд аралдары шайқасында өзі жойылды.

Германия қорғанысы

Боксерлер көтерілісі ғасырдың басында Германияны Циндао қорғанысын қарастыруға итермеледі. Порт пен қала тік төбелермен аралдың қалған бөлігінен бөлінген. Қорғаныс желісі үш төбе бойымен орналасқан: Мольтке тауы, Бисмарк тауы және Ильтис тауы, Кайзерштулдан Лицунэр биіктігіне дейін. Сол жақ қанатты сол аттас төбеде орналасқан Форт-Молтке, екі 9,4 дюймдік (240 мм) зеңбірекпен қорғады. Ең күшті атыс күші Форт-Бисмарктегі төрт 11 дюймдік (280 мм) гаубицада шоғырланған. Оң жақ қанатта Ильтис бекінісі таудың шаңырағында екі 9,4 дюймдік зеңбірекке ие болды. Екінші қорғаныс желісі тік төбелердің жақын орналасқан қатары бойымен құрылды. Қорғаныстың соңғы желісі қаланың үстіндегі төбелер бойымен жайылған. Алдағы қоршауға дайындалу мақсатында бекіністер, батареялар және траншеялар желісі салынды. Германия портқа жақын жолдарға миналар орнатып, төрт батарея және бес редут салған арқылы теңізден қорғанысты күшейтті. Бекіністер жақсы жабдықталған (бірақ кейбіреулері ескірген қытай артиллериясымен) және жеткілікті әскермен қамтамасыз етілген.

Кіріспе

27 тамызда Жапон императорлық әскери-теңіз флоты (IJN) вице-адмирал Садакичи Като басшылығымен, оның туын дредноутқа дейінгі жауынгерлік кеме «Суво» арқылы көтеріп, Жяочжоу жағалауын блокадалауға жіберілді. Британдық Корольдік теңіз флоты (RN) Қытай станциясының дредноутқа дейінгі кемесі мен эсминецін жіберу арқылы жапон флотын күшейтті. Француз теңіз флоты «Дюплэй» крейсерін жөнелтті, ол 9 қыркүйекте Жапония блокадаға жауапкершілікті алғаннан кейін аймақтан кетіп қалды. 14 қазанда «Триумф» неміс жағалау батареясынан зақымданып, экипажының бір мүшесі қаза тауып, екеуі жарақат алды. Блокадалық флот көбінесе ескірген кемелерден тұрды, бірақ кейде бірнеше заманауи кемелер де болды. Олардың ішінде жапондық дредноуттар «Кавачи», «Сетцу», «Конго», оның туыс кемесі «Хиэй», және «Вакамия» ұшақ тасушы кемесі бар еді, оның ұшақтары теңіз және құрлықтағы нысаналарды шабуылдаған әлемдегі алғашқы ұшақтар болды. Жапондық ұшақтар түнгі бомбалау рейді сияқты тағы бір әскери жаңалыққа қатысты. 18-ші жаяу әскер дивизиясы бастапқы қонуға қатысқан негізгі жапондық армия құрамы болды, құрамында 142 артиллериялық құралдың қолдауымен шамамен 23 000 сарбаз болды. Олар 2 қыркүйекте сол кезде су тасқыны болған Лунгоуға және кейіннен 18 қыркүйекте Циндаоның шығысында Лау Шан шығанағына қонды. Қытай жапондықтардың бейтараптығын бұзуына наразылық білдірді, бірақ операцияларға араласпады. Британ үкіметі мен басқа да еуропалық державалар аймақтағы жапондықтардың ниеттеріне алаңдады және олардың қорқынышын басу үшін Тяньцзиньден шағын символдық британдық контингентті жіберуді шешті. 1500 адамнан тұратын контингентке бригадир-генерал Натаниел Уолтер Барнардистон басшылық етті және ол Оңтүстік Уэльс шекарашыларының 2-ші батальонының 1000 сарбазынан, содан кейін 36-шы Сикхтердің 500 сарбазынан тұрды. Достық оттан кейін британдық әскерлерге жапондық жаңбырлық плащтар берілді, осылайша жапондықтар оларды оңай тануға болады. Фильм режиссері Питер Джексонның әкесі Уильям Джон Джексон (1889-1940) қоршауда болды. Немістер Циндаоға қауіпке жауап ретінде барлық қолдағы Шығыс Азия әскерлерін қалаға шоғырландырды. Вильгельм II Циндаоны қорғауға басымдық берді, ол «Циндаоны жапондарға беру Берлинді орыстарға беруден гөрі маған ұят келтірер еді» деді. Неміс гарнизоны, теңіз капитаны және губернатор Альфред Майер Вальдек басшылығымен, III Seebataillon теңізшілері, теңіз қызметкерлері, қытайлық отаршылдық әскерлері және австро-венгр теңізшілерінен, барлығы 3625 адамнан тұрды. Оның кемелерінің шағын тобы болды, оның ішінде торпедалық қайық; қызметтен шығарылған қорғалмаған крейсер; көмекші крейсер, бұрынғы тұтқынға алынған орыс пароходы «Рязань», «Корморан» крейсерінің экипажымен; төрт кішкентай канонерлік қайық: , , және ; және австро-венгрлік қорғалған крейсер, оның экипажы бастапқыда екіге бөлінді: жартысы кемені басқару үшін, ал жартысы неміс құрлық әскерлерімен күресу үшін. 22 тамызда Қытай эскадрильясы, командир-лейтенант Ф. А. Расселл басшылығымен, теңіз сауда жолдарын қадағалап жүргенде, неміс торпедалық қайығы S90, неміс канонерлік қайығы SMS Lauting және Циндаодан 4 дюймдік жағалау батареясымен кездесіп, зақымданып қалды. Ол S90-нан екі рет соққы алды.

Қоршау

Жапондықтар өздерінің позицияларына жақындаған кезде Мейер Уолдек өз күштерін екі сыртқы қорғаныс шебінен кері тартып, қалаға ең жақын төбелердегі ішкі қорғаныс шебіне шоғырландырды. Аустрия-Мажарстан крейсері SMS Kaiserin Elisabeth соғыстың басында Циндаода орналасқан еді. 1914 жылдың 2 қыркүйегінде неміс канонерлік қайығы «Ягуар» жапондық «Широтаэ» эсминцін батырды. 5 қыркүйекте жапондық барлау ұшағы порты барлап, Азиядағы неміс флотының кетіп қалғанын хабарлады. Жапондықтар дредноут, пре-дредноут және крейсерге блокададан шығуға бұйрық берді. Келесі күні тарихтағы екінші әуе-теңіз шайқасы болды (тарихтағы алғашқы әуе-теңіз шайқасы 1913 жылы Балқан соғыстарында болған), онда «Вакамия» ұшағынан ұшырылған «Фарман» су ұшағы Кэзерлин Елизавета мен «Ягуар» кемелеріне бомбамен шабуыл жасады. Қоршаудың басында «Кайзерин Елизавета» және неміс канонерлік қайығы «Ягуар» Циндаоды қоршап тұрған жапон кемелеріне қарсы сәтсіз шабуыл жасады. Кейін крейсердің 15 см және 4,7 см зеңбіректері кемеден алынып, құрлыққа орнатылып, «Batterie Elisabeth» құрылды. Кеме экипажы Циндаоның қорғанысына қатысты. 13 қыркүйекте жапондық құрлық әскерлері Дзимодағы неміс тыл әскеріне шабуыл жасады, немістер одан бас тартып, шегінді. Содан кейін жапондықтар Цзяочжоу және Шандун темір жолын басып алды. Генерал-лейтенант Камио мұны өз құрлық әскерлері үшін кері қайту мүмкін емес нүкте деп есептеді және ауа райы өте нашар болғандықтан, ол тәуекелге бармады, қаладағы әскерлерді нығайтып, жолдағы күшейткіштерді қайтарды, қайтадан кемеге мініп, Лау Шан шығанағына түсті. 26 қыркүйекте Камио өзінің ілгерілеуін жалғастырды, ал немістер Лицун өзенінен артқа шегінуге мәжбүр болды. Жапондықтар таңертең Пайша өзенінен өтіп, жеті шақырымдық жазықты жылдам басып өтіп, Лицунның солтүстік жағалауына жетті. 27 қыркүйекте Камио принц Генрих төбесін алмайынша алға басқарып шабуыл жасады және қатыгез өртке түсіп қалды. Төбеден немістер төрт «Максим» пулеметінен оқ жаудырды. Портта «Кайзерин Елизавета» және «Леопард» ашық беткейлерге атып, жапондықтардың оң жақ қанатын дерлік жеңіліске ұшыратуға айналдырды. Жапондық шабуыл одақтас флоттың араласуы арқасында сақталды. Олардың ашуы соншалық, кейбір неміс офицерлері британдық әріптестерінің бетіне түкірді. Жапонияда, мысалы Бандодағы әскери тұтқын лагерінде 4700 неміс тұтқынына жақсы және құрметпен қарады. Неміс әскерлері 1919 жылы Версаль бейбіт шартына ресми қол қойылғанға дейін Жапонияда тұтқында болды, бірақ техникалық мәселелерге байланысты әскерлер 1920 жылға дейін елге қайтарылмады. 170 тұтқын соғыс аяқталғаннан кейін Жапонияда қалуды жөн көрді.