Франциядағы регби лигасының тарихы және дамуы

Кіріспе

Франциядағы регби лигасына шолу

Регби лигасы 1934 жылдан бері Францияда таралған. Регби одағы сияқты, регби лигасы да ағылшындар тарапынан енгізілді және осы ойынның негізгі орталығы Францияның оңтүстігінде орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Францияның Регби федерациясымен (FFR) бірлесіп, Виши үкіметі бұл спорт түрін тыйым салды, бұл шешімнен кейін регби лигасының дамуы қиындыққа тап болды. «Каталония Аждаһалары» мен «Тулуза Олимпик» командаларының кәсіби RFL жүйесіне қабылдануынан кейін спорт қайта жандануда. «Каталония Аждаһалары» Суперлигадағы тұрақты командалардың бірі, және олар соңғы рет 2023 жылы Ұлы финалға өтті. 2012 жылы шамамен 30 000 адам белсенді түрде осы спортқа қатысты.

Спорттың Екінші дүниежүзілік соғысқа енгізілуі

Регби футболын Францияға 1870 жылдардың басында британдықтар енгізді. Ол кедей, ауылды оңтүстікте тез дамыды. Француздық регби клубтары 1895 жылы регби Регби одағына және Солтүстік одаққа (кейін Регби лигасы деп қайта аталды) бөлінген кезде Отандық ұлттар одағымен байланыста болды. Халықаралық жарыстардағы кәсібилік және қатыгездік туралы айыптаулар 1931 жылы Францияның регби одағын Бес ұлттың чемпионатынан шеттетуге әкелді. Гарри Сандерленд (Австралиялық регби лигасы атынан) және Британдық регби футбол лигасының жұмысының нәтижесінде, 1933 жылдың желтоқсанының соңында Париждегі Першинг стадионында Австралия мен Ұлыбританияның құрама командалары көрмелік матч өткізді. Бұрынғы көрмелік матч 1921-22 жылдардағы «Кенгурулардың» Ұлыбританияға сапары кезінде Парижде өткізуге тырысылған, бірақ FFR оған кедергі келтірген. 1934 жылы Жан Галия регби лигасының тәжірибесі жоқ француз командасын Англияның Йоркшир және Ланкашир аймақтарына алып барды. Француздық регби лигасы 1934 жылдың 6 сәуірінде құрылды. Францияның Бес ұлттың чемпионатынан шеттетілуі оның ойыншыларының сапалы халықаралық жарыстарға қатысуына кедергі келтіргендіктен, көптеген адамдар жаңадан енгізілген 13 ойыншыдан тұратын кодекске көшті. Регби лигасының кәсібилікті қабылдауы және көрермендерге қолайлы ережелері француздарға оны заманауи және инновациялық ойын ретінде көрсетті, және ол тез танымал болды. Бес жыл ішінде регби лигасы клубтарының саны регби одағы клубтарының санына жақындады. 1939 жылы француз лигасы 225 клубтан тұрды, ал ұлттық құрама Англия мен Уэльсті жеңіп, 1938-39 жылдардағы Еуропа чемпионатында жеңіске жетті – олардың алғашқы жеңісі. Сол жылы үш жетекші регби одағы клубы – Нарбонна, Каркассон және Брив – регби лигасына ауысты. 1940 жылдың мамырында Германияның Францияға басып кіруі елді солтүстіктегі оккупацияланған Франция және оңтүстіктегі нацистік Виши Франциясына бөлді, соңғысы регби ойналатын аймақтарға жақын болды. Филипп Петен басқаратын Виши үкіметі регби лигасының соғысқа дейінгі социалистік үкіметпен, Ұлыбританиямен және генерал Шарль де Голльмен байланысын көрді. Француз регби одағының кейбір жоғары лауазымды шенеуніктері жаңа режиммен тығыз байланыстарын пайдаланып, регби лигасының француз жастарын «бұзбайтыны» үшін заңсыз деп жариялады. Француздық регби лигасы федерациясына тиесілі барлық қаржы, алаңдар мен жабдықтар тәркіленіп, регби одағына берілді. Тартылып алынған активтердің құны 1940 жылғы екі миллион француз франкіне бағаланды, олардың ешқайсысы қайтарылмады. Сонымен қатар, регби лигасының ойыншылары регби одағына немесе басқа спорт түрлеріне ауысуға немесе спорттан толығымен бас тартуға мәжбүр болды. Федерация 1944 жылдың қыркүйегінде қайта құрылды, бірақ Виши үкіметінің әрекеттері салдарынан келген зиян ұзаққа созылды және регби лигасы соғысқа дейінгі қарқынын қайтару үшін күресті.

Rugby football was introduced into France by the British in the early 1870s. It began to flourish quickly in the poorer, more rural south. The French rugby clubs remained aligned with the Home Nation unions when rugby split into Rugby Union and Northern Union (later renamed Rugby League) in 1895. Allegations of professionalism and on field violence in internationals led to France's suspension from the rugby union Five Nations Championship in 1931. Following development work by both Harry Sunderland (on behalf of the Australian Rugby League) and the British Rugby Football League, the Australian and British Test teams played an exhibition game at Stade Pershing in Paris in late December 1933. An earlier exhibition match between the two teams had been attempted to be played in Paris during the 1921 22 Kangaroo tour of Great Britain, but this had been blocked by the FFR. Then in 1934, Jean Galia took a French team that had never played rugby league to Yorkshire and Lancashire in England. The French Rugby League was formed on 6 April 1934. With France's continued suspension from the Five Nations Championship preventing its players from participating in quality international competition, many began to consider the newly introduced 13 man code. With rugby league's acceptance of professionalism and spectator friendly rules, the French viewed it as a modern and innovative game, and it grew quickly in popularity. Within five years, the number of rugby league clubs was approaching the number of rugby union clubs. By 1939, the French league had 225 clubs and the national side beat England and Wales to take the 1938 39 European Championship, their first. In the same year, three leading rugby union clubs – Narbonne, Carcassonne and Brive – switched to rugby league. The invasion of France by Germany in May 1940 divided the country into Occupied France in the north and a southern pro Nazi Vichy France, the latter of which roughly corresponded to the rugby playing heartlands. The Vichy Government under Philippe Pétain associated rugby league with the pre war socialist government, the United Kingdom and General Charles de Gaulle. Some of the French Rugby Union's senior administrators took advantage of their close relationship with the new regime to have rugby league outlawed as a "corrupter" of French youth. All funds as well as grounds and equipment belonging to the French Rugby League Federation were confiscated and handed over to rugby union. The figure of assets stripped has been estimated at two million 1940 French francs, none of which was ever returned. In addition, rugby league players were forced to switch to rugby union or other sports or quit sport altogether. The federation was reinstated in September 1944, but the damage caused by the Vichy Government's actions proved to be long lasting and rugby league struggled to regain its pre war momentum.

Соғыстан кейінгі кезеңнен қазіргі уақытқа дейін

1947 жылдың 10 шілдесінде «джентльмендік келісімге» қол қойылды. Лига Франс де регби à XIII (Пол Барриер өкіл ретінде), Франция Республикасы және Франция регби одағы Лига Франс де регби à XIII-ті екі бөлікке бөлуге келісті: француздық ойынды басқару үшін Федерация Французская де же à XIII және жартылай кәсіби ойынды басқару үшін Лига регби à XIII. Регби лигасына қойылған тыйым алынғанмен, 1949 жылдың 24 сәуірінен 1991 жылдың 26 маусымына дейін атауында «регби» сөзін пайдалануға тыйым салынды, олар «Jeu à Treize» (Отыздық ойын) деген атауды қолдануға мәжбүр болды. Бұл келісім бойынша регби лигасы мектептерде тыйым салынды және 200 кәсіби ойыншымен шектелді. Соғыстан кейін француздық регби қайта жанданды және француздар регби лигасының маңызды күштерінің біріне айналды. Франция соғыстан кейін регби лигасы әлем чемпионатының құрылуын итермеледі. Бірінші регби лигасы әлем чемпионаты 1954 жылы Францияда өтті; Парк де Пренстегі финалда Франция жас және нашар саналатын Ұлыбританияға 12:16 есебімен шамалы айырмамен жеңіліп қалды. Франция Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландияға қарсы маңызды халықаралық серияларда ойнады. 1951 және 1955 жылдары Франция құрамасы Австралияға гастрольдік сапар жасады және екі тестілік серияны да 2:1 есебімен жеңді; бұл құрамалар әлі күнге дейін Австралияға гастрольдік сапар жасаған ең күшті құрамалардың бірі саналады. Француздар халықаралық регби лигасы бойынша 1980 жылға дейін тамаша нәтижелер көрсетті, 1967-68 жылдардағы үйдегі серияда Австралияны қайта жеңіп, 1968 жылғы регби лигасы әлем чемпионатында Австралиядан кейін екінші орын алды. «Шантикерлер» сондай-ақ 1978 жылғы үйдегі тестілік серияда Австралияны 2:0 есебімен жеңді – бұл жетістікті 2005 жылғы регби лигасының үш ұлттық сериясында Жаңа Зеландия жеңгенге дейін ешбір халықаралық команда Австралияға қарсы қайталаған жоқ. Австралия, Ұлыбритания және Жаңа Зеландияға қарсы бәсекелестік қабілеті 1980 жылдары төмендеді және олар бұрынғы күштерін әлі қалпына келтіре алмады, соңғы жеңісі осы командалардың біріне қарсы 1990 жылы Ұлыбританияға қарсы болды. 1995 жылы Суперлиганы құру бойынша алғашқы ұсыныс екі француз клубын қамтыды, Париж және Тулуза ұсынылды. Бірақ көптеген талқылардан кейін бұл көрсеткіш біреуге дейін төмендетілді. 1996 жылдың ақпанында француз командасы «Париж Сен-Жермен» құрылды, ол негізінен ағылшын Суперлигасында қатысу үшін француз лигасынан ойыншыларды тартты. 1997 жылдың қазанында команда таратылды, себебі Париж француз регби лигасының оңтүстік аймағында орналасқан жоқ, сонымен қатар ойыншылар Париж және өздерінің бұрынғы клубтары үшін ойнаудың қос ауырлығын көтерді. 1998 жылы француз регби лигасының тарихшысы Роберт Фассолеттің төрағалығымен «XIII Actif» құрылды, олар Виши режимінде спортқа қойылған тыйымды алып тастау және ұрланған активтерді қайтару үшін француз үкіметіне қысым көрсетуді мақсат етті. Францияның спорт министрі сарапшылық комиссия құрды, ол «XIII Actif» пайдасына шешім шығарды, бірақ нақты нәтиже болмады. Содан кейін сот тек француз регби лигасы федерациясы ғана бұрынғы атын пайдалана алатынын шешті – олар осы атты өздеріне мәжбүрлеп өзгертуге тура келген. 2006 жылдың ақпанында француздық регби лигасы қайта жанданды, Перпиньян қаласындағы «Catalans Dragons» клубы Суперлигаға қосылды. Олар 2007 жылғы регби лигасының сын-қабылының финалында Уэмблиде 85 000-ға жуық көрерменнің алдында өнерлерімен француз регби лигасына үлкен серпін берді. 2018 жылы олар «Уоррингтон Вулвсты» 20:14 есебімен жеңіп, RL Challenge Cup жеңімпазы атанды, бұл ойынды 50 672 көрермен тамашалады. 2022 жылы Франция 2025 жылғы регби лигасы әлем чемпионатының өткізілу құқығын алды. Алайда 2023 жылы олар ұйымдастырушы ел статусынан бас тартты.

On 10 July 1947, a "gentleman's agreement" was signed between the Ligue Française de rugby à treize (Paul Barrière as representative), the French republic and the French rugby union for division of the Ligue Française de rugby à treize in two parts: a Federation française de jeu à treize as the governing body of the amateur game and a Ligue de rugby à XIII as the governing body for the semi professional game. Although the ban on rugby league was lifted, it was prevented from using the word rugby in its title from 24 April 1949 until 26 June 1991, having to use the name Jeu à Treize (Game of Thirteen). Rugby league remained banned in schools and was limited to 200 professional players under this dubious arrangement. After the war the French game was re established and the French became one of rugby league's major powers. France was the driving force behind the establishment of the Rugby League World Cup following the war. The first Rugby League World Cup was held in France in 1954; the final at Parc des Princes was narrowly lost by France 12 16 to a young, underdog Great Britain. France played major international series against Great Britain, Australia and New Zealand. In 1951 and 1955, the French national team toured Australia and won both Test series 2 1; these squads are still regarded as two of the strongest sides ever to tour Australia. The French maintained an excellent record in international rugby league until the 1980s, triumphing over Australia again in the home 1967 68 series and finishing as runner up to Australia in the 1968 Rugby League World Cup. The Chanticleers also defeated Australia in the home 1978 Test series by 2 Tests to nil a feat not repeated over Australia by another international team until the 2005 Rugby League Tri Nations series win by New Zealand. Their competitiveness against Australia, Great Britain and New Zealand began to decline in the 1980s and they have yet to recover their former strength, with their last win over one of those teams being in 1990 against Great Britain. The original proposal for the Super League in 1995 was for two French clubs, with both Paris and Toulouse being proposed. This was subsequently reduced to one, after much discussion among clubs. In February 1996, a French team, Paris Saint Germain was formed to take part in the otherwise English Super League. The players being drawn from the French league. It was abandoned in October 1997, partly because Paris was not in the southern heartland of French rugby league and partly because the players had the double burden of playing for both Paris and their original club. In 1998, XIII Actif were formed under the Chairmanship of French rugby league historian Robert Fassolette, to put pressure on the French government over the Vichy banning of the sport and the return of stolen assets. The French Minister of Sport commissioned an enquiry, which found in favour of XIII Actif but nothing concrete. The Court then ruled that only the French rugby league federation could take action under its former name a name it had been forced to change. Professional rugby league returned to France in February 2006 when Perpignan based club Catalans Dragons joined Super League. They provided French rugby league with a major boost by demonstrating their prowess before nearly 85,000 people at Wembley in the Final of the 2007 Rugby League Challenge Cup. In 2018 they won the RL Challenge Cup, beating Warrington Wolves 20 14 before a 50,672 crowd at Wembley. In 2022, France were awarded hosting duties for the 2025 Rugby League World Cup. However, in 2023, they withdrew as hosts.

Басқарушы орган

1991 жылдың 26 маусымынан бастап Франциядағы регби лигасының басқарушы органы – Франция Регби лигасы XIII федерациясы (яғни, бұрынғы Франция Регби лигасы XIII, содан кейін Франция Регби XIII ойыны федерациясы). Федерация Халықаралық регби лигасы федерациясының (яғни, 1948 жылдың қаңтарындағы IRLB) және Регби лигасы Еуропалық федерациясының (яғни, 2003 жылдың мамырында) құрылтайшы және толық құқықты мүшесі болып табылады.

Жарыстар

Француз регби лигасының чемпионаты 1930 жылдары спорт Францияға енгізілгеннен бері Франциядағы жартылай кәсіби клубтар үшін басты регби лигасы турнирі болып табылады. Чемпионат бірнеше дивизионға бөлінген; ең жоғарғы лигасы – Elite One Championship, одан төмен – Elite Two Championship. Олардың төменінде бірнеше төменгі және аймақтық дивизиондар бар. Ең басты жеңіліс кубогы – Лорд Дерби кубогы, ал Ұлттық бірінші дивизион және Федералды клубтар үшін Фалько кубогы бар. Ең гүлденген кезеңінде француз чемпионатында Париж, Марсель, Лион, Бордо және Тулуза сияқты ірі қалалардан, сондай-ақ Каркассон, Авиньон, Лезеньян, Альби, Вильнев және Перпиньян сияқты регби лигасына құштар шағын қалалардан командалар қатысты.

Танымалдық

Регби лигасы Францияның оңтүстігінде ең көп танымал. Бұл спорт ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарында назар аудару үшін күресіп жатыр, бірақ оңтүстіктегі аймақтық бұқаралық ақпарат құралдарында жарық көреді. Дегенмен, 2006 жылы «Каталон Драгонз» командасының Суперлигаға, ал 2009 жылы «Тулуз Олимпик» командасының RFL Чемпионатына қосылуы «L'Équipe», «Libération» және «Le Figaro» сияқты ұлттық газеттерде мақалалардың көбеюіне әкелді. Бұл сонымен қатар ойыншылар санын қазіргі шамамен 30 000 деңгейіне дейін өсірді.

Ерлер құрамасы

Жергілікті деңгейде француз ұлттық регби лигасының құрама командасы көбінесе үйлеріндегі жейдесінің түсіне байланысты "Ле Блё" (les Bleus) немесе "Ле Триколор" (les Tricolores) деп аталады. Олар барлық Әлем чемпионаттарында және Регби лигасының Еуропа кубогында, сондай-ақ Жеңіс кубогы сияқты басқа да турнирлерде бақ сынасты. 2009 жылы Францияның Төрт ұлт турниріне төртінші команда ретінде қатысатыны жарияланды (сол себепті турнир Регби лигасының Төрт ұлты деп аталды), бұл жарысқа Австралия, Жаңа Зеландия және Англия да қатысты. "Каталондық Дракон" командасының Суперлигаға қосылуы және халықаралық аренадағы жақсы көрсеткіштері осы шешімге ықпал етті. 2017 жылы турнир тоқтатылғанға дейін, Регби лигасының Еуропа кубогының жеңімпазы солтүстік жарты шарда өткен жарыстарда төртінші команда ретінде, ал Тынық мұхиты кубогының жеңімпазы оңтүстік жарты шарда өткен жарыстарда төртінші команда ретінде іліккен. 2009 жыл Францияның осы турнирде ойнаған жалғыз жылы болып қала береді. Жаңа Каледонияның француз территориясында 2003-2006 жылдар аралығында өз регби лигасының құрама командасы болды, оны Францияның Регби лигасы федерациясы басқарды.

Әйелдер құрамасы

Франция әйелдерінің ұлттық регби лигасы құрамасы, сонымен қатар ағылшын тілді БАҚ-та Chanticleers деп, ал жергілікті жерде Les Tricolores деп аталады, Францияны әйелдер регби лигасы бойынша ұсынады. Олар Француз регби лигасы федерациясымен басқарылады.

Теледидар

Мысалы, BBC-ден айырмашылығы, Франция теледидары француз халқына регби лигасы туралы ешқандай бағдарлама ұсынбайды. Бұл ойын үшін нағыз мәселе болды. Мұндай жағдайдың себептері ретінде Франциядағы ойыншылардың аз саны, сондай-ақ Францияның қоғамдық теледидар тобына регби одағының билігінен жасалған қысым көрсетіледі. 2000 жылдардың басында Orange TV «Каталондық дракон» командасының барлық үй маттарын тікелей эфирде көрсетті. Elite чемпионатының таңдалған ойындары да Orange TV арнасында тікелей эфирде көрсетілді, ал Elite 1 лигасының әрбір матчының шолулары абоненттерге қолжетімді болды. Сонымен қатар, олар Тулуз Олимпик клубының кейбір үй маттарын тікелей эфирде көрсетті. Orange TV 2009 жылы Суперлига, Төрт Ұлттың турнирі және Еуропа кубогын көрсету құқығын алды. Бұл регби лигасының француз теледидарында кем дегенде 20 жылдан бері алғаш рет көрсетілуі болды. Кейін, 2010 жылдары регби лигасы қайтадан ақылы теледидарға шектелді: Beinsport NRL ойындарын және «Каталондық дракон» командасының Суперлига матчтарын көрсетіп келеді, 2019 жылы көрсету уақытында үзіліс болды. 2020 жылдардың басында Elite 1 лигасының кейбір ойындары жергілікті Vià Occitanie арнасынан көрсетіледі; бұл Францияның оңтүстігіндегі тегін арна, бірақ олар интернетте және үш қызметті біріктіретін интернет құрылғылары арқылы да қолжетімді. Осылайша, олар ел бойынша ұлттық чемпионатты тікелей емес, бірақ кең ауқымда көрсетеді. Қазіргі уақытта француз клубтары өздерінің ойындарын қаржыландыруға (мысалы, «Каталондық дракон») немесе әлеуметтік желілер немесе Youtube арқылы өздері трансляциялауға мәжбүр.

Радио

Марселье радиосында әр сенбі сайын сағат 10:00-ден 12:00-ге дейін регби лигасы туралы пікір-талдаулар мен жаңалықтар бар. Олар сонымен қатар "Каталония Дракон" және "Тулуза Олимпик" командаларының өз алаңындағы барлық матчтарын тікелей эфирде көрсетеді. "Элит лигасының" кейбір ойындарына да түсіндірме жасайды. "Радио Франс Блю Руссильон" Ұлыбританияда өтетін "Каталония Дракон" командасының барлық сыртқы матчтарына түсіндірме береді.

Пресс

Француз ұлттық бұқаралық ақпарат құралдары бұл ойынға көңіл бөлмейді. Сирек жағдайларда ғана Le Monde, Le Figaro сияқты газеттерде немесе ұлттық спорт газеті L'Équipe-де осы спорт түрі туралы мақалалар жарияланады. Дегенмен, француздық ерекшелік бар екені сөзсіз: апталық регби одағы журналы Midi Olympique регби лигасына арналған бір беттік бөлімге орын береді. Алайда, тек екі жергілікті газет ғана осы ойынды толыққанды жамылғысы келеді; L'Indépendant (Францияның оңтүстігінде шығады) және la Dépêche du Midi (елдің оңтүстік-батысында шығады).