Кіріспе
Мұз алыптары – сутек пен гелийден ауыр элементтерден, мысалы, оттегі, көміртек, азот және күкірттен тұратын алып планеталар. Күн жүйесінде екі мұз аліпі бар: Уран және Нептун. Астрофизика және планеталық ғылымда "мұз" термині 100 К-тан жоғары қату температурасы бар ұшпалы химиялық қосылыстарды білдіреді, мысалы, су, аммиак немесе метан, олардың қату температуралары тиісінше 273 К (0 °C), 195 К (-78 °C) және 91 К (-182 °C) (Ұшпалы заттарға қараңыз). 1990 жылдары Уран мен Нептунның басқа алып планеталардан – негізінен сутегі мен гелийден тұратын газ алыптары Юпитер мен Сатурннан ерекше бір класс планета екендігі анықталды. Осылайша Нептун мен Уран қазір мұз алыптары деп аталады. Оларда анықталған қатты беттері жоқ, олар негізінен газдар мен сұйықтықтардан тұрады. Олардың құрамына кіретін қосылыстар планеталар пайда болған кезде қатты күйде болған, тікелей мұз түрінде немесе су мұзында тұтқындалған. Бүгінгі таңда Уран мен Нептундағы судың өте аз бөлігі ғана мұз түрінде сақталған. Керісінше, су олардың ішіндегі температура мен қысымда көбінесе суперкритикалық сұйықтық күйінде кездеседі. Бұл термин алғаш Күн жүйесінің Жерге жақын емес ірі планеталарын сипаттау үшін қолданылған. Алайда, 1940 жылдардың соңынан бастап Уран мен Нептунның құрамы Юпитер мен Сатурннікінен едәуір өзгеше екені анықталды. Олар негізінен сутегі мен гелийден ауыр элементтерден тұрады, бұл оларды алып планеталардың бөлек түріне жатқызады. Уран мен Нептун пайда болған кезде олардың материалы мұз немесе газ түрінде су мұзына сіңірілгендіктен, "мұз аліпі" термині пайда болды. Алайда, бұл терминологияны ғылыми тұрғыда алғаш рет қолданғандардың бірі Дунн мен Берджесс (1978) NASA есебінде кездеседі.
the type of planet
An ice giant is a giant planet composed mainly of elements heavier than hydrogen and helium, such as oxygen, carbon, nitrogen, and sulfur. There are two ice giants in the Solar System: Uranus and Neptune. In astrophysics and planetary science the term "ice" refers to volatile chemical compounds with freezing points above about 100 K, such as water, ammonia, or methane, with freezing points of 273 K (0°C), 195 K (−78°C), and 91 K (−182°C), respectively (see Volatiles). In the 1990s, it was determined that Uranus and Neptune were a distinct class of giant planet, separate from the other giant planets, Jupiter and Saturn, which are gas giants predominantly composed of hydrogen and helium. As such, Neptune and Uranus are now referred to as ice giants. Lacking well defined solid surfaces, they are primarily composed of gases and liquids. Their constituent compounds were solids when they were primarily incorporated into the planets during their formation, either directly in the form of ice or trapped in water ice. Today, very little of the water in Uranus and Neptune remains in the form of ice. Instead, water primarily exists as supercritical fluid at the temperatures and pressures within them. and it was used to refer to the large non terrestrial planets of the Solar System. However, since the late 1940s the compositions of Uranus and Neptune have been understood to be significantly different from those of Jupiter and Saturn. They are primarily composed of elements heavier than hydrogen and helium, forming a separate type of giant planet altogether. Because during their formation Uranus and Neptune incorporated their material as either ice or gas trapped in water ice, the term ice giant came into use. but the earliest scientific usage of the terminology was likely by Dunne & Burgess (1978) in a NASA report.
Құрылу
Жер және газды алып планеталардың қалыптасуын модельдеу салыстырмалы түрде оңай және пікір таласы жоқ. Күн жүйесінің жер планеталары протопланеталық дискіде планетезимальдардың соқтығысу арқылы жиналуы нәтижесінде пайда болған деп кеңінен түсініледі. Газды алып планеталар – Юпитер, Сатурн және олардың экзопланеталық аналогтары – сол процесте шамамен 10 Жер массасына тең қатты ядроларды құрған деп саналады, содан кейін бірнеше миллион жыл бойы (млн жыл) айналадағы күн бұлтынан газды қабықтарды жинақтады, бірақ жақында тас жинақтауға негізделген ядро қалыптасуының баламалы модельдері ұсынылды. Кейбір экзопланеталық алып планеталар гравитациялық дискінің тұрақсыздығы арқылы қалыптасқан болуы мүмкін.