Кіріспе
Ботсванадағы білім берудің жалпы шолуы
Education in Botswana is provided by public schools and private schools. Education in Botswana is governed by the Ministries of Basic Education. and Tertiary, Research Science and Technology Among sub Saharan African countries, Botswana has one of the highest literacy rates. According to The World Factbook Central Intelligence Agency as of 2015, 88.5% of the population age 15 and over can read and write in Botswana were respectively literate. Education is compulsory over an age range starting between five and eight and ending somewhere between ages sixteen and eighteen. This requirement can be satisfied in public schools, state certified private schools, or an approved home school program. At that time there were very few graduates in the country and very few Batswana attended secondary school. With the discovery of diamonds just after independence and the increase in government revenue that this brought, there was a huge increase in educational provision in the country. All students were guaranteed ten years of basic education, leading to a Junior Certificate qualification. Approximately half of the school population attends a further two years of secondary schooling leading to the award of the Botswana General Certificate of Education. After leaving school, students can attend one of the seven technical colleges in the country, or take vocational training courses in teaching or nursing. The best students enter the University of Botswana, Botswana University of Agriculture and Natural Resources, The Botswana Accountancy College and Boitekanelo College in Gaborone. A larger influx of tertiary students is expected when construction of the nation's second national university, The Botswana International University of Science and Technology, is completed. Many other students end up in the numerous private tertiary education colleges around the country. A high majority of these students are government sponsored. The quantitative gains have not always been matched by qualitative ones. Primary schools in particular still lack resources, and the teachers are less well paid than their secondary school colleagues. Total government expenditure on education as percentage of GDP in Botswana was reported to be 9.633% in 2009, the highest among Sub Saharan African countries.
Ботсванадағы білім беру мемлекеттік және жеке мектептерде жүзеге асырылады. Ботсванадағы білім беруді Негізгі білім беру министрлігі және Жоғары білім, ғылыми зерттеулер мен технология министрлігі басқарады. Сахара асты Африка елдері арасында Ботсвана ең жоғары сауаттылық деңгейіне ие. 2015 жылғы The World Factbook Central Intelligence Agency мәліметтері бойынша, Ботсванада 15 және одан жоғары жастағы халықтың 88,5% оқу-жазу біліміне ие. Білім алу міндетті түрде 5-8 жас аралығында басталып, 16-18 жас аралығында аяқталады. Бұл талапты мемлекеттік мектептерде, мемлекеттік аккредиттеуден өткен жеке мектептерде немесе бекітілген үй оқу бағдарламасында орындауға болады. Бұрын елде бітірушілердің саны өте аз болды және бацваналықтардың азағы орта мектепке бармады. Тәуелсіздік алғаннан кейін алмаз кендерінің табылуы және осының нәтижесінде мемлекеттік кірістердің артуы елде білім беру мүмкіндіктерінің кеңейтілуіне әкелді. Барлық студенттерге он жылдық негізгі білім беру кепілденді, оның нәтижесінде Кіші сертификат алуға болады. Мектеп оқушыларының шамамен жартысы екі жылдық қосымша орта білім алып, Ботсвананың жалпы білім беру сертификатын алады. Мектепті бітіргеннен кейін студенттер елдегі жеті техникалық колледждің біріне түсе алады немесе оқытушылық немесе медбикелік мамандықтары бойынша кәсіптік оқу курстарын тамамдай алады. Ең үздік студенттер Ботсвана университетіне, Ботсвана ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстар университетіне, Ботсвана есеп колледжіне және Габоронедегі Бойтеканело колледжіне қабылданады. Ботсвананың екінші ұлттық университеті – Ботсвана халықаралық ғылым және технология университетінің құрылысы аяқталғаннан кейін жоғары білім орындарына студенттердің көптеп келуі күтілуде. Көптеген студенттер ел бойынша орналасқан көптеген жекеменшік жоғары білім орындарына түседі. Бұл студенттердің көп бөлігі мемлекеттік қаржыландыруды алады. Сандық көрсеткіштердегі өсімге сапалық өсім әрқашан сай келмейді. Әсіресе бастауыш мектептерде әлі де ресурстар жетіспейді және мұғалімдердің жалақысы орта мектеп мұғалімдеріне қарағанда төмен. 2009 жылы Ботсванадағы білім беруге жұмсалған мемлекеттік шығындар ЖІӨ-нің 9,633% құрады, бұл Сахара асты Африка елдері арасындағы ең жоғары көрсеткіш.
Education in Botswana is provided by public schools and private schools. Education in Botswana is governed by the Ministries of Basic Education. and Tertiary, Research Science and Technology Among sub Saharan African countries, Botswana has one of the highest literacy rates. According to The World Factbook Central Intelligence Agency as of 2015, 88.5% of the population age 15 and over can read and write in Botswana were respectively literate. Education is compulsory over an age range starting between five and eight and ending somewhere between ages sixteen and eighteen. This requirement can be satisfied in public schools, state certified private schools, or an approved home school program. At that time there were very few graduates in the country and very few Batswana attended secondary school. With the discovery of diamonds just after independence and the increase in government revenue that this brought, there was a huge increase in educational provision in the country. All students were guaranteed ten years of basic education, leading to a Junior Certificate qualification. Approximately half of the school population attends a further two years of secondary schooling leading to the award of the Botswana General Certificate of Education. After leaving school, students can attend one of the seven technical colleges in the country, or take vocational training courses in teaching or nursing. The best students enter the University of Botswana, Botswana University of Agriculture and Natural Resources, The Botswana Accountancy College and Boitekanelo College in Gaborone. A larger influx of tertiary students is expected when construction of the nation's second national university, The Botswana International University of Science and Technology, is completed. Many other students end up in the numerous private tertiary education colleges around the country. A high majority of these students are government sponsored. The quantitative gains have not always been matched by qualitative ones. Primary schools in particular still lack resources, and the teachers are less well paid than their secondary school colleagues. Total government expenditure on education as percentage of GDP in Botswana was reported to be 9.633% in 2009, the highest among Sub Saharan African countries.
Мектепке дейінгі тәрбие
Мектепке дейінгі білім беру – бес-алты жасқа дейінгі балаларға арналған, міндетті емес, сыныптардағы ерте балалық шақ білімі. Ерте балалық шақтағы күтім мен білім беру мәселелері 1994 жылғы «Білім берудің қайта қаралған ұлттық саясатына» (БҚҰС) енгізілді. Ерте балалық шақ білім беру бағдарламаларын ұйымдастыру жауапкершілігі негізінен үкіметке емес, жеке және азаматтық қоғам секторларына жүктеледі. Ерте балалық шақ білім беру қызметін ұсынатын ұйымдардың қызметі, негізінен, ата-аналардың (немесе қамқоршылардың) жаңа тұтыну үлгілеріне немесе балаларды білімге дайындаудың қазіргі әлемдік тенденцияларына байланысты «бизнес мүмкіндіктерін іздеуге» бағытталған жауап ретінде көрінеді. Көптеген қоғамдық бағдарламалар, коммерциялық кәсіпорындар, коммерциялық емес ұйымдар, діни қауымдастықтар және тәуелсіз бала күтімімен айналысатын ұйымдар мектепке дейінгі білім беруді ұсынады. Мектепке дейінгі білім беру жалпы білім берумен қатар, өнер білімі, діни білім беру, спорттық жаттығулар немесе шетел тілдерін оқыту сияқты арнайы бағыттарға да ие болуы мүмкін. Бастауыш сыныпқа дейінгі білім берудің маңыздылығын артық бағалауға болмайды, себебі балалардың танымдық және әлеуметтік дамуы осы кезеңде жүзеге асырылады. 2015 жылдан бастап Ботсвана үкіметі жас балалардың білімін арттыру мақсатында көптеген мемлекеттік бастауыш мектептерде ерте балалық шақ білім беру бағдарламаларын ашуды бастады. Ботсвананың Халықаралық ғылым және технология университеті, Ботсвананың ашық университеті, Ботсвананың ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстар университеті, Габороне құқық және кәсіби білім беру колледжі және Габороне кәсіби білім беру институты – елдегі жоғары білім беретін мекемелер. Ботсвана университеті – 1982 жылы парламент актісімен құрылған ұлттық университет, бас кеңсесі Габоронеде орналасқан.
Оқу бағдарламасын жергілікті деңгейде енгізу
Тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай білім беру жүйесінің ұлттың қажеттіліктерін қанағаттандырмайтындығы анықталды. Ол негізінен теориялық білімге бағытталған және отаршылдық әсерінен толыққанды арылмаған еді. Көптеген оқытылатын нәрселер Африка контекстіне қатысы болмағандықтан, мектептен шығып қалу көрсеткіштері жоғары болды. Тезірек өзгерістердің қажеттігі түсінілді. Ел басшылары Ботсвана қоғамының түрлі этникалық топтар бойынша оқшауланғанын ескеріп, барлығына қолжетімді білім беру жүйесін және әлеуметтік келісімді қолдауды көздеді. 1977 жылы Ботсвана үкіметі тағайындаған комиссия білім беру реформасы жөніндегі баяндама жариялады: «Kagisano үшін білім» (яғни «әлеуметтік келісім үшін білім»). 1977 жылғы бірінші Ұлттық білім беру саясаты (NPE) – Ботсвана басшыларының британдық отаршылдық үлгісінен ауытқып, білім беруді тек элита үшін ғана емес, барлығы үшін қолжетімді етуге жасаған тытысы болды. Баяндамада ұсынылғандай, мектептерге жаңа негізгі пәндер енгізіліп, білім беру Ботсвананың нақты жағдайларына сәйкес етуге бағытталды. Білім берудің мақсаты студенттерді жұмыс орындарына дайындау үшін кәсіптік бағытты күшейту болды.