Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Диего Велосо, немесе Диего Беллосо испан тарихи жазбаларында (1558 1599), XVI ғасырдың соңғы ширегінде Оңтүстік-Шығыс Азияда белсенді португалдық авантюрист, кейде Камбоджа-Испания соғысы кезінде испан шығыс Үндіс Губернаторының қызметінде, кейде фрилансер ретінде әрекет етті. Ол испандық зерттеуші Блас Руиспен бірге Лаосқа аяқ басқан алғашқы еуропалықтар болды. Велосо Лаосқа сапарын Камбоджадан бастады, онда ол Ловек патшасы Сата мен Испания патшасы Руиспен танысып, достасты. Аюттая Ловекті басып алған кезде Сатаны оның ұлы және басқа ақсүйектер құлатты, олар Аюттаяға билікті өз қолына алуға мүмкіндік берді, бұл Велосоны португалдық Малаккаға қашуға мәжбүр етті, ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы оқиғасын бастаған орын. Ақырында Велосо Испанияның Филиппинге қашып кеткен Руиспен бірге Ловекке оралды. Олар Сатаның қазіргі Лаоста орналасқан, Исан, Стунг Тренг және Оңтүстік Қытай мен Вьетнамның шағын аймақтарынан тұратын Лан Шанға қашқанын біледі. Велосо мен Руис Лаосқа барып, Сатаны Ловекке билік ету үшін алып келуге шешім қабылдады. Олар 1596 жылдың жазында Лан Шанның әкімшілік астанасы Вьентьянға келді. Олар Азиялық пилдер, алтын, асыл тастар, жібек, экзотикалық жыландар, тропикалық гүлдер, ән шырқаған монахтар, буддалық қазыналар мен монументтер, музыка және әдемі әйелдер сияқты қаланың мол байлығын көрсететін шерумен кездесті. Велосо мен Руизды да үлкен қонақасымен қарсы алды. Бірақ олар Вьентьян қаласында Сатаның Камбоджадан Лаосқа бара жатқанда жұқтырған аурудан қайтыс болғанын біледі. Бұл хабардан қайғырып, ашуланған Велосо мен Руис Ловекке оралып, Сатаның саяси одақтастарының біреуін таққа отырғызу және Камбоджаны Аюттаядан азат ету үшін көтеріліс бастады. Олар Аюттая әскерін Камбоджаның кейбір аймақтарынан қуып шығарып, жаңа мемлекет құрды, бірақ жаңа Камбоджа мемлекетін қысқа мерзімге хаосқа ұшыратты. Ақырында Велосо Малаккаға оралды.
Diogo Veloso, or Diego Belloso in the Spanish historical accounts (1558 – 1599), was a Portuguese adventurer active in Southeast Asia in the last quarter of the 16th century, acting sometimes in the service of the Spanish Governor of the Spanish East Indies during the Cambodian–Spanish War and sometimes as a freelancer. He and the Spanish explorer Blas Ruiz were the first Europeans to ever set foot in Laos. Veloso's journey to Laos started in Cambodia, where he met and befriended King Satha of Lovek and Ruiz of Spain. When Lovek was invaded by Ayutthaya, Satha was overthrown by his son and other nobles who allowed Ayutthaya to take control, forcing Veloso to flee to Portuguese Malacca, the place where he began his adventure in Southeast Asia. Eventually Veloso returned with Ruiz, who had fled to Spanish Philippines, to Lovek. When they arrived they learned Satha had fled to Lan Xang, an empire centered in modern day Laos and consisting of Isan, Stung Treng, and small areas of Southern China and Vietnam. Veloso and Ruiz decided to journey to Laos and bring back Satha to restore his reign over Lovek. They arrived in Vientiane, Lan Xang's administrative capital, in the summer of 1596. They were met with a procession showing off the city's immense wealth consisting of Asian elephants, gold, jewels, silk, exotic snakes, bouquets of tropical flowers, chanting monks, Buddhist treasures and relics, music, and beautiful women. Veloso and Ruiz were also received with a great feast. But while they were in Vientiane they learned Satha had died from an illness he caught on his way from Cambodia to Laos. Saddened and angered by the news, Veloso and Ruiz returned to Lovek and started a rebellion to put one of Satha's political allies on the throne and free Cambodia from Ayutthaya. They managed to drive out Ayutthaya forces from parts of Cambodia and create a new state but led the new Cambodian state into a brief period of chaos. Eventually Veloso returned to Malacca.