Мигель Каталан: Испан ғалымы және спектроскопияның зерттеушісі

Кіріспе

Испан ғалымы, спектроскопия маманы Мигель Антонио Каталан и Санудо (1894-1957).

Өмірбаян

Мигель Антонио Каталан и Саньодо Сарагосада дүниеге келді, Сарагоса университетінен химия мамандығы бойынша білім алды және 1917 жылы Мадридте спектрохимия тақырыбындағы диссертациясын қорғап, доктор ғылымын алды. 1920 жылы Лондондағы Императорлық колледжде зерттеуші ретінде жұмыс істей бастады. Манганидің доғасының спектрін зерттеу барысында, ол күрделі атомдардың оптикалық спектрлерінің "мультиплеттер" деп аталатын сызықтар топтарынан тұратынын және олардың арасында белгілі бір реттеліліктер болатынын анықтады. Каталан мультиплеттерді зерттеудің атом электрондарының энергия деңгейлерін түсінуге көмектесетінін көрсетті. Арнольд Зоммерфельдтің шақыруымен Мюнхен университетінде жұмыс істеді, ал Рокфеллер қоры Физика және химия институтын (Мадрид) құрғаннан кейін 1930 жылы Спектроскопия бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. Ол Ұлттық Стандарттар бюросының (Вашингтон, округ Колумбия), Принстон университетінің және МТИ-нің зертханаларында жұмыс істеуге бірнеше рет шақырылды. Арнайы журналдарда 70-тен астам ғылыми мақала жариялады. 1926 жылы Испания Корольдік Ғылым академиясының сыйлығын, ал 1930 жылы халықаралық Пельфорт сыйлығын алды. Ол Испания Корольдік академиясының директоры Рамон Менендес Пидаль мен Мария Гойридің қызы Химена Менендес Пидалға үйленді. 1936 жылдың шілдесінде генерал Франсиско Франконың әскери төңкерісі салдарынан ол және оның қайын атасы көптеген құқық бұзушылықтарға ұшырады. 1950 жылдан бастап Мадридтегі Оптика институтының Спектрлер департаментінің директоры қызметін атқарды. 1952 жылы ол осы саланың бас органы – Спектроскопия жөніндегі Бірлескен комиссияның кеңесшісі болды. 1954 жылы Мадридтегі Корольдік Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Каталан Мадридте қайтыс болды. Айдың Каталан кратері оның құрметіне аталған. Мигель Каталанның айналу динамикасы туралы жасаған болжамдары негізінде, оның шәкірті және өмірбаян жазушысы Габриэль Барсело жылдар өткен соң Динамикалық өзара әрекеттесулер теориясын жасады. Мадрид Автономды Облысының үкіметі 2005 жылдан бері Мигель Каталанның естелігін мәңгі есте сақтау үшін ғылым саласындағы зерттеу жұмыстарына сыйлық тағайындайды. Бұл сыйлық ғылыми-зерттеу және ғылым саласындағы өмірлік жетістіктері үшін беріледі. Сыйлықтың иегерлеріне медаль, куәлік және 42 000 евро табыс етіледі. Осы сыйлықтың иегерлері: Хосе Эльгеро Бертолини (2005, химик), Антонио Эрнандо Гранде (2006, физик), Амебл Линьян Мартинес (2007, авиациялық инженер), Хосе Луис Гарсия Фиерро (2008, химик) және Мигель Франсиско Санчес Мадрид (2009, биолог). 2008 жылдан бастап 40 жасқа дейінгі зерттеушілерге арналған «Мигель Каталан» ғылыми зерттеу сыйлығы да беріледі. Сыйлықтың иегерлеріне медаль, куәлік және 21 000 евро табыс етіледі. Сонымен қатар, олардың мекемелеріне болашақ жұмыстарын қаржыландыру үшін 50 000 евро беріледі. Жеңімпаздар: Оскар Фернандес Карпетилло (2008, онколог) және Луис Рауль Санчес Фернандес (2009, физик).

Miguel Antonio Catalán y Sañudo was born in Zaragoza, he obtained his degree in chemistry from the University of Zaragoza and received his doctorate in Madrid in 1917 for his thesis about spectrochemistry. In 1920, he began work as a researcher at Imperial College London. Examining the spectrum of the arc of manganese, he determined that the optical spectra of complex atoms consisted of groups of lines –which he called "multipletes" between which existed certain characteristic regularities. Catalán demonstrated that study of the multipletes led to further understanding of the states of energy of atomic electrons. On the invitation of Arnold Sommerfeld, he worked at the University of Munich, and on the creation by the Rockefeller Foundation of the Institute of Physics and Chemistry (Madrid), in 1930 he was named head of the Spectroscopy Section. He was invited numerous times to work in the laboratories of the National Bureau of Standards (Washington, D. C.), Princeton University, and MIT. He published more than 70 scientific articles in specialized journals. In 1926, he received a prize from the Real Academia de Ciencias (Spain) and in 1930, the international Pelfort prize. He married Jimena Menéndez Pidal, the daughter of Royal Spanish Academy director Ramón Menéndez Pidal and María Goyri. Because of the military coup by General Francisco Franco in July 1936, he and his father in law were the subject of numerous misdemeanours. From 1950 onwards, he served as director of the Departamento de Espectros del Instituto de Óptica de Madrid (C. S. I. C.). In 1952, he served as advisor to the Joint Commission for Spectroscopy, the head body for this field. In 1954, he became a member of the Real Academia de Ciencias (Madrid). Catalán died in Madrid. The lunar crater Catalán is named after him. Based on certain conjectures of Miguel Catalan about rotational dynamics, his disciple and biographer Gabriel Barceló, years later, developed the Theory of Dynamic Interactions. The Government of the Comunidad de Madrid (Autonomous Region of Madrid) awards the Miguel Catalán Investigation Award in Science since 2005, to honor Catalán's memory. The award recognizes outstanding life accomplishments in research and science. The award winners each receive a medal, a citation and 42,000 Euros. Winners of this award are: José Elguero Bertolini (2005, chemist), Antonio Hernando Grande (2006, physicist), Amable Liñán Martínez (2007, aeronautical engineer), José Luis García Fierro (2008, chemist) and Miguel Francisco Sánchez Madrid (2009, biologist). Since 2008, a Miguel Catalán Investigation Award in Science for researchers under forty years is also given. The awards winners also receive a medal, a citation and 21,000 Euros. 50,000 Euros are also given to their institutions to fund their future work. Winners are: Oscar Fernández Carpetillo (2008, oncologist) and Luis Raúl Sánchez Fernández (2009, physicist).