Кіріспе
Испан математигі, ғалымы және инженер Эстебан Террадес и Илла (15 қыркүйек 1883, Барселона – 9 мамыр 1950, Мадрид) сондай-ақ Эстеве Террадас деп танылған, испан математигі, ғалымы және инженері болды. Ол математика және физикалық ғылымдар саласында кең ауқымда зерттеулер жүргізіп, дәріс берді, жұмысын туған Каталонияда ғана емес, Испанияның басқа да аймақтарында және Оңтүстік Америкада атқарды. Ол сонымен қатар испандық авиация, электр қуаты, телефон және теміржол өнеркәсіптерінде консультант ретінде де белсенділік танытты.
Esteban Terrades i Illa (15 September 1883, in Barcelona – 9 May 1950, in Madrid) also known as Esteve Terradas, was a Spanish mathematician, scientist and engineer. He researched and taught widely in the fields of mathematics and the physical sciences, working not only in his native Catalonia, but also in the rest of Spain and in South America. He was also active as a consultant in the Spanish aeronautics, electric power, telephone and railway industries.
Білім және академиялық мансап
1904 жылы ол математика және физикадан екі докторлық диссертация қорғады, сондай-ақ ETSEIB мектебінен екі инженерлік диплом алды. Ол Барселона орталық университетінде математикалық талдау (дифференциалдық теңдеулерді оқыту) және кейін математикалық физика профессоры болды. Барселона университетінде акустика, оптика, электр, магнетизм және классикалық механикадан сабақ берді, ал Сарагоса университетінде, Буэнос-Айрес университетінде және Ла-Плата (Аргентина) мен Монтевидео (Уругвай) университеттерінде механикадан дәріс оқыды. Ол Испан тілінің Корольдік академиясының мүшесі және Корольдік нақты, физикалық және табиғат ғылымдары академиясының, сондай-ақ Барселонаның Корольдік ғылымдар және өнер академиясының белсенді мүшесі болды. Оған Буэнос-Айрес, Сантьяго (Чили) және Тулуза (Франция) университеттері құрметті докторлық диссертациясын берді, ал Барселонаның Корольдік медицина академиясының, Аргентина инженерлері қауымдастығының және Перу инженерлері қоғамының құрметті мүшесі атанды. Ол 1912 жылы Кембриджде өткен Халықаралық математикалық конгресте (ICM) шақырылған спикер болды. Ол Берлиндегі Шарлоттенбургте, Барселонада және Мадридте білім алды. Өте қабілетті студент ретінде танылып, 15 жасында 1898 жылы университетке қабылданды. Сарагоса, Барселона және Мадрид университеттерінде профессор болып жұмыс істеді, физика және математика ғылымдарына маманданған және осы салаларда көптеген мақалалар жариялады. 1909 жылы Барселона ғылым және өнер академиясында "Қозғалмайтын немесе қозғалатын денелердің сәуле шығаруы" атты маңызды еңбегін жариялады. Оның оқыту және педагогикалық қызметі де маңызды болды. Мадридтегі "Revista de la Academia de Ciencias" журналында және Барселона ғылым институтының бюллетенінде мақалалар жариялады. Ол физика-математика семинарын ұйымдастырып, сол кездегі ең беделді ғалымдарды шақырды. 1911 жылы Каталония Бірлестігінің демеуімен өткен Монографиялық жоғары білім курстары аясында Каталония зерттеулер институтының ғылым бөлімінің құрылтайшы мүшесі болды. Ол сондай-ақ "Радий" атты еңбегі жарияланған "Минерва" жинағына қатысты. 1919 жылы Электр және қолданбалы механика институтын құрып, оның директоры болды, сонымен қатар Эскола-дель-Требалдың электротехника бөлімінде оқытушы болып жұмыс істеді. Ол 20 ғасырдың басында жаңа бағыт болған фотосуретке қызығушылық танытты, оны техникалық және ғылыми еңбектерін, сондай-ақ жеке өмірін көрнектендіру үшін пайдаланды. Оны кванттар мен салыстырмалылық теориясы қызықтырды, ол 1921 жылы Жак Адамар, 1921 жылы Герман Вейл, 1922 жылы Арнольд Зоммерфельд, 1922 жылы Туллио Леви-Чивита және 1923 жылы Альберт Эйнштейн сияқты ғалымдарды Барселонаға шақырды. Эйнштейннің 1923 жылдың 22-28 ақпаны аралығында Испанияға жасаған сапары Террадас, Каталон үкіметі, Манкомунитат және Рафаэль Кампалан ұйымдастыруымен сәтті өтті. Террадас сондай-ақ Каталония зерттеулер институты "Физика және математика курстары" деген атпен жариялаған өзінің және басқалардың (оның ішінде Хулио Паласиос, Хулио Рей Пастор және Жак Адамар) еңбектерінің жинағы болып табылатын ғылыми монографиялар сериясын дамытуға жетекшілік етті. Ол 1936-1939 жылдары Оңтүстік Американың бірнеше университеттерінде дәріс берді: Буэнос-Айресте және Рио-де-ла-Платада (Уругвай). Террадас 1932 жылы Мадридте алғаш құрылғанда дифференциалдық теңдеу кафедрасын басқарған алғашқы профессор болды.
Өнеркәсіптік кеңесші
1918 жылы Террадес Каталонияны орталықтандыруды мақсат еткен Xarxa de Ferrocarrils Secundaris de Catalunya (Каталония теміржолдарының екінші деңгейдегі желісі) басқаруға тағайындалды, бірақ 1923 жылдың 13 қыркүйегінде Примо де Ривера диктатурасы орнағандықтан жоба аяқталмай қалды. Ол Каталония теміржолдарының техникалық директоры болды, 1923–1925 жылдары Барселонаның Трансверсальдық метрополитен теміржолының және басқа каталондық теміржол желілерінің құрылысын басқарды және жобалады. Каталония Республикасының президенті Жозеп Пуиг и Кадафальх оған "Каталон бұрышы" деп белгілі қарапайым кірпіштен жасалған бұрылыстың тұрақтылығын зерттеуді тапсырды, бұл зерттеу Каталония зерттеулер институтының мұрағатында сақтаулы. 1940 жылдан бастап ол Испанияның Instituto Nacional de Industria институтында жұмыс істеді, 1940 жылдары Испанияның өнеркәсіптік дамуының жетекші кеңесшілерінің біріне айналды. Ол Endesa компаниясы сол кезде салған электр станцияларын жобалауға ерекше қатысты. Сондай-ақ, ол Compañía Telefónica Nacional de España компаниясында жұмыс істеді және Испания Ұлттық ғылым кеңесінің мүшесі болды. 1942 жылы ол Испанияның Ұлттық аэроғарыш техникалық институтын / INTA (Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial) құрды, ол Терраде қайтыс болғаннан кейін оның есімін алды. INTA төрағасы ретінде Террадес 1940 жылдардың соңында Теодор фон Карманмен тұрақты және жемісті кәсіби қарым-қатынас орнатты.
Шығармалары
1910 жылы "Материя мен сәулеленудің дискрет элементтері", "Corrientes marinas" (1941) және Испан тілінің Корольдік академиясына қабылдану үшін "Neologismos, arcanismos in plàtica de ingenieros" (1946) еңбегін жариялады. Энциклопедист ретінде ол "Эспаса энциклопедиясында" бірнеше мақала жазды, оның ішінде Көк механикасы, Ай және салыстырмалылық туралы мақалалар бар.