Вильям Оуэн: Британдық теңізші және саяхатшының өмірі мен экспедициялары

Кіріспе

Британдық теңіз офицері және зерттеуші (1774 – 1857)

Вице-адмирал Уильям Фицвиллиам Оуэн (17 қыркүйек 1774 – 3 қараша 1857) – британдық теңіз офицері және зерттеуші. Ол батыс және шығыс Африка жағалауларын зерттеуімен, Суматра аймағындағы Теңіз гүлдері арнасын ашуымен және Канаданың Ұлы көлдерін зерттеуімен танымал. Капитан Уильям Оуэннің заңсыз ұлы, төрт жасында есімінен айрылып, алайда әкесінің досы, контр-адмирал сэр Томас Рич, Уильям мен оның үлкен ағасы Эдвардты қадағалап отырды. 1788 жылы, 13 жасында Ричтің кемесінде міндетті офицер болып жұмысқа орналасты, және сол кезден бастап Корольдік теңіз күштері оның өміріне айналды. Өзіне сенімді және көңілді болғандықтан, теңізшілік мансабының басында жиі қиындықтарға тап болды. Ол ел ішінде және Шығыс Үндістандағы кемелерде қызмет етті. 1797 жылы лейтенант қызметіне тағайындалды. 1801 жылы өртке қарсы кеменің басқаруын алды. 1801 жылдың соңында Яукинс мырзаның басқаруымен жалдамалы қарулы кеме «Кинг Джордж», Нельсонның Булоньге жасаған сәтсіз шабуылында қызмет етті. 25 тамызда Нельсон француз флотын барлау үшін «Кинг Джордж» кемесіне келді. Қазан айында Нельсон Оуэнге «Кинг Джордж» кемесінің басқаруын берді, сонымен қатар француз флотына «Нэнси» атты өртке қарсы кеме жіберу туралы құпия тапсырма берді. Өртке қарсы шабуыл болған жоқ және «Нэнси» желтоқсанда сатылды. 1803 жылы Франциямен соғыс қайта басталғаннан кейін Оуэнге 16 зеңбірекке ие «бриг» кемесінің басқаруы тапсырылды, ол Шығыс Үндістанға аттанды. Ол жерде Шығыс Үндістанның бас қолбасшысы контр-адмирал сэр Эдвард Пеллоудың басшылығымен қызмет етті. 1806 жылы Мальдив аралдарын зерттеді, сондай-ақ сол жылы Суматраның батыс жағалауындағы Сиберут және Сипора аралдары арасындағы Теңіз гүлдері арнасын ашты. Шығыс Үндістанда голландтармен соғысты, бірақ 28 қыркүйекте 1808 жылы француз фрегаты «Манш» «Сиафлауэр» кемесін басып алды. Француздар Оуэнды 1808 жылдан 1810 жылға дейін Маврикийде ұстады, осы кезеңде ол командир қызметіне көтерілді. Бостандыққа шыққаннан кейін Оуэн 1811 жылдың мамырында капитан лауазымына тағайындалды және 1813 жылы Англияға оралды. 1815-1816 жылдары ол лейтенант Генри Уолси Бейфилдпен бірге Жоғарғы Канаданың Ұлы көлдерін зерттеді, оңтүстік Джорджия шығанағындағы шығанаққа ағасы, адмирал сэр Эдвард Уильям Кэмпбелл Рич Оуэннің құрметіне «Оуэн шығанағы» деп ат қойды. 1815 жылдың 26 қазаны мен 1816 жылдың 31 мамыры аралығында Ұлы көлдердегі Корольдік теңіз күштерінің аға офицері болды. Оуэн 1821-1826 жылдары «Левен» шлюпінде және «бриг» кемесінде Африканың шығыс жағалауын картаға түсірді. Осы кезеңде Оуэн құл саудасын тоқтату мақсатында Момбасаның бір адамдық протекторатын құрды, бірақ үш жылдан кейін тәждің бұйрығымен оны жабуға мәжбүр болды. 1826 жылы ол 300 жаңа картамен, 30 000 мильдік жағалау сызығын қамти, қайтып келді, оның бастапқы экипажының жартысынан астамы тропикалық аурулардан қайтыс болды. Оның Африканың шығыс жағалауын зерттеуі Ұлыбритания Әскери-теңіз министрлігі жасаған ең қиын зерттеулердің бірі саналады. 1827 жылы Фернандо Подағы колонияны құруға жауапты болды. Бірінші жылы ол өз заманында «соқыр саяхатшы» деп танылған лейтенант Джеймс Холманмен бірге болды. 1830 жылдардың ортасында, теңіз қызметіне тағайындалу үміті азайғандықтан, ол отбасымен бірге Нью-Брансуикке көшіп барды. Әкесіне берілген Кампобело аралының иелігін алды және оның иегері болды, сонымен қатар Нью-Брансуиктегі басқа да инвестицияларға қатысты. 1841 жылдан бастап ол бейбіт судья және сонымен бірге жалпы соттың төменгі сотының судьясы болды. 1837 және 1842 жылдар аралығында Шарлотта округі үшін Нью-Брансуик Ассамблеясының мүшесі болды. Қайта сайлауда жеңілгеннен кейін, 1843 жылдың желтоқсанында Нью-Брансуик заң шығару кеңесіне тағайындалды, ол 1851 жылға дейін белсенді мүше болды. 1844 жылы Америка өнер және ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. Теңіз мансабының соңғы іс-қимылы ретінде 1842 жылдың қыркүйегінен 1847 жылдың желтоқсанына дейін Адмиралтейство үшін Фанди шығанағын толық зерттеді. Шындығында, аймақтың кейбір карталары әлі де оның зерттеулеріне негізделген.

Vice Admiral William Fitzwilliam Owen (17 September 1774 – 3 November 1857), was a British naval officer and explorer. He is best known for his exploration of the west and east African coasts, discovery of the Seaflower Channel off the coast of Sumatra and for surveying the Canadian Great Lakes. The illegitimate son of Captain William Owen he was orphaned at the age of four, however, his father's friend Rear Admiral Sir Thomas Rich, kept an eye on both William and his elder brother Edward. In 1788 at age 13 he embarked as a midshipman in Rich's ship, , and from that time the Royal Navy was his life. Self willed and boisterous, he had frequent difficulties early in his naval career. He served at home and on ships in the East Indies. He was commissioned as a lieutenant in 1797. In 1801 he took command of the fireship In late 1801 the hired armed cutter King George, under the command of a Mr. Yawkins, served under Nelson at his failed attack on Boulogne. On 25 August Nelson came aboard King George to conduct a reconnaissance of the French fleet. In October Nelson gave Owen command over the King George as well, with secret instructions to launch a burning Nancy at the French fleet. The fire attack did not occur and Nancy was sold in December. After the resumption of war with France in 1803, Owen was given command of the 16 gun brig , which sailed to the East Indies. There he served under Rear Admiral Sir Edward Pellew, Commander in Chief East Indies. He explored the Maldive Islands in 1806, and in the same year discovered the Seaflower Channel, between the islands of Siberut and Sipora off the west coast of Sumatra. He fought the Dutch in the East Indies, but on 28 September 1808 the French frigate Manche captured Seaflower. The French held Owen from 1808 to 1810 in Mauritius, during which time he was promoted to commander. After his release Owen was promoted to post captain in May 1811, before returning to England in 1813. From 1815 to 1816, he surveyed the Upper Canadian Great Lakes with Lieutenant Henry Wolsey Bayfield, naming an inlet in southern Georgian Bay "Owen's Sound" in honour of his elder brother, Admiral Sir Edward William Campbell Rich Owen. Between 26 October 1815 and 31 May 1816 he was the senior Royal Navy Officer on the Great Lakes. Owen mapped the entire east African coast from the Cape to the Horn of Africa between 1821 and 1826 in the sloop Leven and in company with the brig During this period, Owen established a one man protectorate of Mombasa with the aim of disrupting the 'hellish trade' in slaves; but Owen was forced to shut down under orders from the Crown after only three years. When he returned in 1826, with 300 new charts, covering some 30,000 miles of coastline, over half of his original crew had been killed by tropical diseases. His survey of the east coast of Africa is regarded as one of the most challenging ever undertaken by the British Admiralty. In 1827 he was in charge of settling a colony at Fernando Po. During the first year, he was joined by Lieutenant James Holman who was famous in his time as "the Blind Traveller". In the mid 1830s, having little hope of further naval appointment, he removed with his family to New Brunswick. He secured title to Campobello Island, which had been granted to his father and was lord proprietor of the same as well as being involved in other investments in New Brunswick. From 1841 he served as a justice of the peace as well as concurrently as judge of the Inferior Court of Common Pleas. Between 1837 and 1842 he was a very visible member of the New Brunswick House of Assembly for Charlotte County. Following his defeat for reelection, he was appointed in December 1843 to the New Brunswick Legislative Council of which he was an active member through 1851. He was elected an Associate Fellow of the American Academy of Arts and Sciences in 1844. In the final action of his naval career, between September 1842 and December 1847, he conducted the definitive survey of the Bay of Fundy for the Admiralty. Indeed, some charts of the area are still based upon his surveys.

Отбасы

Вице-адмирал Оуэн екі рет үйленген: алғаш 1818 жылдың қаңтарында Марта Эвансқа, одан екі қызы болды (капитан Джон Джеймс Робинсон Оуэн туралы қараңыз), екіншісі 1852 жылдың 11 желтоқсанында Сент-Джон қаласында, Нью-Брансуик, Эми (туған тегі Вернон) Ниcholсонға, капитан Томас Л. Ниcholсонның жесіріне (Уильям Джонстон Ричи туралы қараңыз). Оуэн 1841 жылы контр-адмирал, ал 1854 жылы вице-адмирал шеніне көтерілді. Ол 1857 жылдың 3 қарашасында Нью-Брансуиктегі Сент-Джон қаласында қайтыс болды.

Мұра

1831 жылы британдық зоолог Джон Эдвард Грей оның құрметіне африкалық хамелеонның – Триоцерос овени түрін атады.