Кіріспе

Хосе де ла Паз Эррера Уклес, көбінесе Челато Уклес (21 қараша 1940 – 28 сәуір 2021) – гондурастық футболшы және жаттықтырушы.

Алғашқы жылдар

Ол Гондурастағы Соледад қаласында, Эль-Парасо муниципалитетіне қарасты, өте кедей шағын қалада өсті. Соледадтан оның отбасы Комаягуэлаға көшіп барды, сол жерде ол футболмен танысты. Ол өмірін футболға арнады, Гондураста бейсболдың аса танымал болған кезінде де оны бейсболдан жоғары қойды. Ол 1965–66 маусымында ұлттық лигада "Атлетико Эспаньол" клубы үшін ойнады. Геррераның лақап атын оған Дониери Флорес берді, ол Челатоға "Данилерато" деп лақап тағуға тырысқан еді; Флорес "Челато" деп жауап берді, және содан бері ол оның лақап аты болып қалыптасқан.

Басқарушылық мансап

1969 жылдың 14 желтоқсанында ол "Мотагуа" клубының бас жаттықтырушысы лауазымына тағайындалып, "Попо" Годойды алмастырды, осылайша бас жаттықтырушы ретінде алғашқы ойынын өткізді.

Гондурас ұлттық лигасы

Жозе Ұлттық лига командаларының техникалық директоры ретінде үш түрлі клубпен тарихқа енді. Дегенмен, ол бірнеше шағын команданы чемпиондыққа жеткізуге тырысып, сәтсіз аяқтады. Шелатоның Ұлттық лигадағы тарихының бастауы 1974 жылға дейін жетеді, ол C. D. España құрамында алғашқы титулын жеңіп алғанда. Осы арқада, Шелато Сан-Педро-Сула қаласына алғашқы чемпиондығын сыйлады, Тегусигалпа қаласының F. C. Motagua командасын соңғы ойында 1–0 есебімен жеңіп. 1992 жылы ол C. D. Olimpia командасын чемпиондық титулына жеткізді. Кейіннен, ол Olimpia құрамында 1996–97 және 2003–04 жылдары тағы екі чемпиондық жеңіске қол жеткізді. 2001 жылы "Челато" C. D. Marathón командасын қабылдады. Ол келген кезде "Марафоннан чемпион болып кетуі жақсы болар еді" деді. Бұл сол кезде қиын жағдайға тап болған және екінші дивизионға түсіп қалмас үшін күресіп жатқан команда үшін өте оптимистік сөздер еді. Алайда, маусым соңында "Челато" уәдесін орындады және команда Гондурас Ұлттық лигасының жаңа чемпионы атанды. Ірі командалармен жеткен барлық табысқа қарамастан, Челато ешқашан шағын команданы чемпиондыққа жеткізе алмады. 1983 жылы ол Club Universidad командасын титулдың алдында қалдырды. Ал кейін, 1990 жылдары Platense үшін бұл көңіл көншітпейтін жағдай болды. Эррера Гондурас футболы тарихында бұрын-соңды көрілмеген тәжірибелі жаттықтырушы ретінде де танымал. Ол (Чолутеканың Broncos) командасын Гондурас Ұлттық футбол құрамасы ретінде жасырып, толық турнир ойнады. Ақырында, бұл тәжірибе оған да, ойыншыларға да оң әсер етті. Эррераның Гондурас Ұлттық лигасының табыстары көп болғаны айқын. Бапкер ретіндегі кең қатысуы оған 5 чемпиондық жеңіске және 6 турнирде күресуге мүмкіндік берді. Оның көрсеткіштерін Гондурас Ұлттық лигасының "қарт түлкісі" Карлос Падилла Веласкес ғана басып өте алады.

1982 жылғы әлем чемпионаты

1981 жылы Эррера Гондурас құрамасын әлем чемпионатына жеткізген жалғыз гондурастық жаттықтырушы болды. Бұл міндетті орындау үшін Челато және оның ойыншылары іріктеу турнирінде екі кезеңнен өтуі керек болды. Алдын ала кезең ұзақ және қиын болды. Екінші және соңғы кезең салыстырмалы түрде оңай болды, ал әлем чемпионатына іліккен Гондурас жақсы өнер көрсетті. Әлем чемпионатына дейінгі турнирлерде Челато негіз ретінде «Реал Эспанья» клубының ойыншыларын және 1977 жылғы жастар әлем чемпионатында Тунис қаласында ойнаған құрама мүшелерін пайдаланды. Олардың арасында: Хайме Виллегас, Энтони Костли, Хулио Сесар Арзу және тағы да басқалары болды. Алдын ала іріктеу кезеңінде Гондурас келесі командалармен кездесті: Сальвадор, Гватемала, Панама және Коста-Рика, ойындар қарымта тәртібімен өтті. «Гватемаламен» өткен матч гондурастықтарға соңғы кезеңге өтуге мүмкіндік берген маңызды ойын болды. Бұл ойын 1:0 есебімен жеңіліп алынды, голды Джимми Бейли соқты, ал қақпашы Джимми Стюард керемет ойын көрсетті. Турнир соңында Гондурас 15 гол соқтырып, 5 гол жіберді. Коста-Рика және Гватемаламен тең түсті, Сальвадор құрамасына есе жіберді және қалған ойындарда жеңіске жетті. Алдын ала кезең аяқталғаннан кейін Гондурас финалдық кезеңде үй алаңында ойнау артықшылығына ие болды. Бұл шара «Национал де Тегусигальпа» стадионында өтті. Бұл турнирде Гондурас келесі командалармен күш сынасты: Мексика, Сальвадор, Гаити, Куба және Канада. Гаитиге қарсы өткен алғашқы матчта Гондурас 4:0 есебімен жеңіске жетті, содан кейін кубалықтарды 2:0, ал канадалықтарды 2:1 есебімен жеңді. Гондурас құрамасы Сальвадормен тең ойнап (0:0), әлем чемпионатына қатысу құқығын алды. Финалдық матчта Гондурас Мексикамен 0:0 есебімен тең түсті. Бұл 1982 жылғы ФИФА әлем чемпионатынан мексикалықтардың шығарылуын білдірді, ал Сальвадор Гондурасқа Испанияға бірге баратын болды. Әлем чемпионатына қатысу үшін Челато штабқа соңғы іріктеу кезеңіне қатыспаған екі маңызды ойыншыны қосты: сол кезде Испанияда ойнаған Гилберто Йервуд және ауыр жарақат алған Джимми Джеймс Бейлидің орнына көп гол соққан Порфирио Бетанкорт. Сальвадор құрамасының Венгриямен өткен ойында 1:10 есебімен жеңіліске ұшырағаннан кейін көптеген сарапшылар Конкакаф аймағының екінші өкілі (Гондурас құрамасы) қабілетіне күмәнданады. Бірақ бұл күмәндану ұзаққа созылмады, өйткені 16 маусымда Валенсия қаласындағы Луис Касанова стадионында өткен алғашқы ойында Гондурас Испанияға қарсы керемет шеберлік танытты. Команда бастапқы минуттардан бастап қарсыласын қысымға алды. Бірінші таймда Гектор Зелая соққан гол испандықтарды шабуылға көштірді. Ойын соңында испандықтар пенальти соққысы арқылы теңдікке қол жеткізді, пенальтиді аргентиналық төреші Артуро Андрес Итуральде Гондурасқа қарсы тағайындады. Ойын 1:1 есебімен аяқталды. 21 маусымда Гондурас өзінің екінші матчын Сарагоса қаласындағы Ромареда стадионында Солтүстік Ирландияға қарсы өткізді. Есеп тақтасында кейбір уақыт көшбасшылықты жоғалтқаннан кейін, Челато Уклес бұрыштан соққы алдында алаңға Тони Лэйнгті шығарды. Лэйнг алаңға шығып, басымен гол соқты, ирландиялық командаға қарсы теңдікке қол жеткізіп, соңғы есепті белгіледі. Бірінші екі матчта Челато командасы жақсы өнер көрсеткенімен, бұл кейінірек югославтарға қарсы өткен финалдық матчта әсер етті. Гондурасқа қарсы чилилік төреші Гастон Эдмундо белгілеген күмәнді пенальти соққысы Югославияның пайдасына (0:1) есептің өзгеруіне әкеп соқты. Бұл Гондурас құрамасының турнирден шығарылуын білдірді. Соңғы ойынның нәтижесіне қарамастан, гондурастықтар Челато Уклес және оның командасының жақсы жұмысын мойындады. Испаниядағы тәжірибеден кейін Челато Уклестің Гондурас құрамасын әлем чемпионатына қайтаруға жасаған тырашанысы сәтсіз аяқталды. Біріншісі 1986 жылы Мексикада болды, онда Челато командасы Канада құрамасынан жеңіліске ұшырады. Гондурас командасы Челато басшылығымен 1990 жылы Италия чемпионатына іріктеу кезеңінде де жеңіліске ұшырады. Бұл жолы Гондурасты Тринидад пен Тобаго құрамасы жеңіп шықты. Гондурас командасы Челато жаттықтырушы болған соңғы рет 2006 жылы Германия чемпионатына іріктеуден өткен болатын.

2006 жылғы әлем чемпионаты

2006 жылы Германия процесінде Жозе де Ла-Паз Эррера тікелей және жанама түрде қатысты. Оның көп бөлігі Гондурас футболының мүдделеріне үлкен зиян келтірді. Бұл процесс Гондурас футбол федерациясының президенті Рафаэль Леонардо Каллехасқа спорт баспасөздерінің Челатоны жұмысқа алуға қысым көрсетуімен басталды, себебі ол "жақсы және арзан жаттықтырушы" деп есептелді. Нәтижесінде Каллехас олардың талабына көнді. Челато үшін осы жаңа процестегі алғашқы сынақ 2003 жылы Панамада өткен UNCAF кубогы болды. Бұл турнир сонымен қатар 2003 жылғы Алтын кубокқа іріктеу турнирі еді. Бірақ Уклестің ұлттық құрамамен жаңа процесі жақсы басталған жоқ, Гондурас турнирде өткізген 5 ойынның 3-інде жеңіліп, төртінші орынға табан тіреді. Бұл команданы Тринидад және Тобаго және Мартиникамен өтемақы ойындарына қатысуға мәжбүр етті. Егер команда алдағы Алтын кубокке қатысуы керек болса, осы екі ойында жеңіске жеткені жөн еді. Осы сәтсіздіктен кейін Гондурас баспасөздері Челатоны қатты сынады, сол себепті ол 22 ақпанда "басынан бастап бәрі жоғалды" деді. Өйткені ойыншылар оның берген тапсырмаларын орындаған жоқ. Кейін Челато, егер федерация талап етсе, Гондурас ұлттық футбол құрамасының бас жаттықтырушысы лауазымынан кетуге дайын екенін мәлімдеді.

Челато мен Бора

Ұлттық құрама Панамадан Гондурасқа оралғанда, Каллехастың бақылауындағы федерация директорын бұқаралық ақпарат құралдарының бір бөлігі тағы да Челатоны қызметтен босатуға басымдық етті. Каллехас солай жасады және оның орнына уақытша бапкер ретінде Эдвин Павонды тағайындады. Павон ұлттық құраманы басқаруды қолға алып, Тринидад және Тобаго мен Мартиникаға қарсы жағымды нәтижелер алып, Алтын кубокқа жолдама алды. Павонның Мексикадағы Алтын кубоктағы қатысынан кейін федерация директориясы Бора Милутиновичті Гондурас құрамасының жаңа бапкері етіп тағайындады. Милутиновичтің тағайындалуы Челатоның жанкүйерлері мен бапкердің өзінде үлкен наразылық тудырды. Екеуі де (Челато және спорт баспасөз) серб бапкеріне ашық қарсылық көрсетті. Олар Милутиновичтің жұмысын қиындату үшін түрлі тактикаларды пайдаланды. Бірақ Милутинович Гондурасты келесі кезеңге өткізіп жіберді. Дегенмен, ол кейінгі жеке шабуылдарға төтеп бере алмады және әдепкі жолмен елден шығып кетті. Гондураста ешкім оның Мексикадағы резиденциясына келгенін байқамады. Милутиновичке Рафаэль Леонардо Кальехас өзінің резиденциясында хабарласқанда, ол Гондурас ұлттық футбол құрамасын басқаруға Рауль Мартинес Самбуланы және Хуан Карлос Эспинозаны ұсынды. Осы екі бапкердің басшылығымен Гондурас іріктеу турнирін салыстырмалы түрде жақсы бастады. Олар өз алаңында Коста-Риканы 5:2 есебімен жеңді. Бірақ алғашқы жеңістен кейін жаңа бапкерлер үшін нәтижелер жағымсыз болды.

Қайта оралу

Гондурас Гватемаладан жеңілгеннен кейін (0:1): Спорт баспасөз, федерация және футбол жанкүйерлері қорқынышқа ұшырады, олар тағы бір сәтсіздікті көріп тұрғандай болды. Челато Уклес қайта келді. Рафаэль Леонардо Каллехас оған тағы да бас жаттықтырушы лауазымын ұсынды, ал Челато оны қабылдады. Оған ұлттық құрама Коста-Рикаға қарсы ойында жеңіліп, іріктеуден шығуы мүмкін жағдайды түзетуге бола ма деген сұрақ қойылды. Челато: "33 күнде көп нәрсе жасауға болады" деп жауап берді. Сондай-ақ, "Коста-Рикаға қарсы жеңіске жету мүмкін емес" деді. Егер Гондурас келесі кезеңге өтетін болса, президенттікке сайланатынын да қосты. Бас жаттықтырушы лауазымын қабылдағаннан кейін Челато команданы Майамиде дайындады. Ол бірнеше құрамдық өзгерістер жасады, Гаитиге қарсы дайындық ойыны өткізді, содан кейін Сан-Педро-Сулаға "Тикос" командасына қарсы ойынға бет бұрды. Ақырында, Челато Уклес пен оның командасы үшін жағдай жақсы болған жоқ. Олар финалдық матчта Коста-Рикадан жеңіліп, іріктеуден шығарылды. Баспасөз Челатоны маңызды матчқа 33 күн қалғанда команданы ыдыратып жібергені үшін кінәлады. Челато болса, федерацияны және Бора Милутиновичті кінәлады, ал федерация баспасөзді кінәлады. 2006 жылы Германияға іріктеуден шығарылғаннан кейін Челато Гондурас құрамасын басқаруын жалғастырды. Ел футболға қатысуды қаламайтын болды, көптеген көңілсіздіктерден кейін жанкүйерлер стадиондардан кетуге мәжбүр болды. Челато бұл жағдайды байқап, келесі турнирге (UNCAF Кубогы - 2005) команданы тыныш дайындады. Бұл жарысқа Уклес жас және тәжірибелі ойыншыларды шақырды: Вильмер Веласкес, Милтон Нунес, сондай-ақ Карлос Моран және Марвин Чавес сияқтыларды. Бұл турнирде Челато алдыңғысына қарағанда жақсы нәтижелер көрсетті, Гондурасты Коста-Рикаға қарсы чемпионаттың финалына жеткізді. Ол пенальтилер сериясінде жеңіліп қалды, бірақ 2005 жылғы Алтын кубокқа қатысу құқығын алды. 2005 жылғы Алтын кубок турнирінде (АҚШ-та) Гондурас Колумбия, Панама және Коста-Рика сияқты командаларды жеңіп, жартылай финалға өтті. Дегенмен, "Катрахос" АҚШ-тан 2:1 есебімен жеңіліп, турнирде үшінші орынды иеленді. Бұл Челато Уклестің соңғы жарысы болды. Ол кейін зейнеткерлікке шығып, саясатпен айналысты. 2007 жылы ол қайтадан "Маратон" клубына шақырылды. 2010 жылы Челато Уклес Белиз құрамасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, мақсаты – Бразилия 2014 іріктеу турниріне қатысу. 2012 жылдың мамырында ол екінші рет "Реал Эспанья" клубының техникалық директоры болды, бірақ 2012 жылдың қыркүйек айының соңында ішкі проблемалар мен нашар нәтижелерге байланысты отставкаға кетті.

Денсаулық

2015 жылдың тамызында қант диабетімен ауыратын Челато Уклес аяқ операциясы жасау үшін ауруханаға жатты. Ол ауруымен және қаржылық мәселелерімен күресу үшін Гондурас Конгресінен ай сайын 2200 доллар көлемінде зейнетақы алды. Ол 2006 жылдан 2010 жылға дейін Конгресс депутаты болған. 2021 жылдың 28 сәуірінде 80 жасында қайтыс болды.

Өлім

"Челато Уклес" 2021 жылғы 28 сәуірде диабетке қарсы күресте қайтыс болды. Оның ұлы осы туралы хабарлады.