Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ат диірмені – ат күшін пайдаланатын диірмен, кейде су диірменімен немесе жел диірменімен бірге қолданылады. Кез келген диірмен процесі осылай қозғалтылуы мүмкін, бірақ ат диірмендерінде жануар күшін ең көп астық ұнтақтау және су қағу үшін пайдаланған. Басқа жануар күшімен жұмыс істейтін диірмендерде иттер, есектер, сиырлар немесе түйелер қолданылады. Адам күшімен жұмыс істейтін қозғалтқыштар – жүгіру дөңгелектері.
A horse mill is a mill, sometimes used in conjunction with a watermill or windmill, that uses a horse engine as the power source. Any milling process can be powered in this way, but the most frequent use of animal power in horse mills was for grinding grain and pumping water. Other animal engines for powering mills are powered by dogs, donkeys, oxen or camels. Treadwheels are engines powered by humans.
Тарих
Есек немесе жылқымен қоздырылатын айналма диірмен б.з.д. IV ғасырында Карфагенде пайда болған, мүмкін, Карфагеннің Сардиниясындағы бастаулары болған. Карфагендіктердің Сардиниядағы Муларгиядан алынған қызыл лавадан жасалған, жануарлармен жұмыс істейтін екі диірмен тасы Мальорка жанындағы 375–350 б.з.д. кеме апаттарынан табылған. Диірмен Сицилияға таралып, б.з.д. III ғасырда Италияға жеткен. Карфагендіктер б.з.д. VI ғасырдан бастап қолмен қоздырылатын айналма диірмендерді қолданған, ал испан қорғасын және күміс кендерінде айналма диірмендерді пайдалану үлкен, жануарлармен жұмыс істейтін диірменнің дамуына себеп болуы мүмкін. Бұл диірменшіні жұмысының көп бөлігінен босатып, аттар мен есектердің адамдардан артық төзімділігі арқасында өнімділікті күрт арттырды.
The donkey or horse driven rotary mill was a 4th century BC Carthaginian invention, with possible origins in Carthaginian Sardinia. Two Carthaginian animal powered millstones built using red lava from Carthaginian controlled Mulargia in Sardinia were found in a 375–350 BC shipwreck near Mallorca. The mill spread to Sicily, arriving in Italy in the 3rd century BC. The Carthaginians used hand powered rotary mills as early as the 6th century BC, and the use of the rotary mill in Spanish lead and silver mines may have contributed to the rise of the larger, animal powered mill. It freed the miller from most of the heavy burden of his task and greatly increased output through the superior stamina of horses and donkeys over humans.
Бимиш мұражайындағы жылқы диірмені
Бұл ат диірмені шамамен 1830 жылдан бері қолданылмай келеді, сол кезде оның орнына жылдам қозғалатын қозғалтқыштар келді. Мұражай оны Нортумберлендтегі Бервик Хиллз Лоу Фермасынан алып, жөндеп, өздерінің үй фермасындағы джин-бандасында жұмыс істемейтін экспонат ретінде орнатты. Диірменнің негізгі тік осьінің жоғарғы жағы мен басқа қозғалтқыш білігінің соңы, шатырдың негізгі байлам астындағы және оған параллель жеке байламның ортасында бекітілген, ал екі жағынан джин-банданың қабырғаларына орнатылған. Диірменнің байламын екі жағынан, қозғалтқыш білігінің екі жағынан астық сақтау қорасының қабырғасына дейін созылатын екі массивті емен ағашымен нығайту қажет. Мұндай ірі және қарапайым қозғалтқыш өте үлкен күштер мен кернеу тудыруы мүмкін.
This horse mill has not been used since about 1830 when it was superseded by portable engines. It was rescued from Berwick Hills Low Farm in Northumberland by the museum, repaired and set up in their own gin gang at Home Farm as a non functioning exhibit. The top of the mill's main vertical axle and the end of the main drive shaft are pivoted at the centre of their own separate tie beam which is below and parallel with the main roof tie beam, and set in the gin gang's side walls at either end. The mill's tie beam has to be stabilised with two massive oak beams which run, either side of the drive shaft, from tie beam to threshing barn wall. A large and basic engine like this can create great stresses from the torque engendered.
Тегіндік құрылысы
Бұл төрт атты диірменнің негізгі осі тік, ауыр, 3 метр биіктіктегі еменнен жасалған. Оның төменгі бөлігі диірмен орнатылған ағаш қаңқаның ортасында айналады. Жоғарғы бөлігі диірменнің тіреу арқалығының астында бекітілген (әйтпесе құлап қалар еді), бірақ тіреу арқалығы осьқа тіреле алмайды, болмаса диірмен айналмайды. Негізгі осьтің жоғарғы жағында 2 метр диаметрлі негізгі көлденең диірмен орналасқан, оның тістері жоғары бетінде. Негізгі жетек білігі, массивті емен ағаш, бір жағынан негізгі диірменге тірелетін қосалқы диірменмен қоршалған, осылайша негізгі жетек білігі өз осімен айналады. Негізгі жетек білігі негізгі диірменнен астық сақтау ғимаратының қабырғасындағы тесіктен өтеді, ал ғимарат ішінде ол астық соққыш машинаны және басқа да машиналарды қосымша тісті дөңгелектер мен белбеулер арқылы қоздырады. Мұндай машина зор күш түйіскендігінен, егер ол қайта жұмыс істесе, тегіс және қауіпсіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін қайта жаңарту қажет болады, сондай-ақ, жарықтары жоқ, кептірілген ағаштан жасалған арқалықтар қолданылуы керек.
This four horse mill is based on a central, vertical, heavy, 10 feet (3 m) high, oak axle, with its base pivoting on an iron framework set in the middle of the gin gang floor. Its top end pivots under the mill's own tie beam (if it didn't, it would fall over) but the tie beam cannot rest on the pivot, or the mill would not turn. The main axle supports around its top end the main, 6 feet (2 m) diameter, horizontal gear wheel, with the teeth on the top surface. The main drive shaft, a massive oak pole, is girthed at one end by a secondary gear wheel which lies on the main gear wheel, thus turning the main drive shaft on its long axis. The main drive shaft runs from the main gear wheel through a hole in the threshing barn wall and in the barn it powers the threshing machine and other machines via further cogwheels and belts. Such a machine would create great torque stresses, and if it were ever to work again it would require re engineering to ensure smooth and safe running, and beams which are seasoned and not cracked.
Қара өлкедегі жылқы джиндері
Жылқымен жұмыс істейтін "жиндер" көмір өндіру аймақтарында көп кездесетін, көмір қабатының беткі жақын орналасқан және терең шахта салу қажеттілігі болмаған жерлерде қолданылатын құралдар еді. "Джин" – аттың тартуымен айнала қозғалатын ағаш дөңгелек. Бұл қарапайым шкивтер жүйесімен байланысып, шахтада жүктерді көтеріп түсіру жұмысын атқарды. Олар ең көп Ruiton шаруашылығы аймағында, Қара Елде, Cotwallend Road-қа дейін созылған жерлерде кездесетін. Жылқымен жұмыс істейтін "жиндер" 1926 жылғы Кеншілер ереуілі кезінде, әсіресе сол тұста жүргізілген заңсыз кен өндіру іс-әрекеттерінің бір бөлігі болды. Кеншілер көмірді терең емес "Боб-хоулдар" арқылы қазып шығарып, көбінесе қарапайым шелектерге салып, жақын маңдағы Горнал ауылына сатуға тасыды. Осы іс-әрекеттер Эллоуз кенішінің бастауы деп есептеледі. Дадли графы бұл іс-әрекеттерді тоқтатқаннан кейін, көмірді тонналық есеппен өндіруге рұқсат беру арқылы оларды заңдастырды. Беткі қабаттағы көмір "Боб-хоул" әдісін кеңейте отырып, жылқымен жұмыс істейтін "жиндер" арқылы қазылды. Кейін, тереңдегі қалың көмірді өндіру үшін екі шахта және бу машинасымен жұмыс істейтін кеніш жабдықтары орнатылды. Кеніш 1951 жылдың шілде айында, көмір қоры таусылғаннан кейін жабылды. Эллоуз кенішінде қолданылған "джин" Қара Елдегі соңғы жұмыс істейтін мысал деп саналады.
Horse 'gins' were a common site in coal mining areas, and were often used where the coal was shallow, and there was no need to sink deep mine shafts. The gin was a wooden wheel device on a spindle that was pulled round by a horse. This then operated a simple pulley system that raised or lowered loads up and down the shaft. They were most prolific in the Ruiton farm area of the Black Country, which extended to Cotwallend Road. Horse 'gins' were also an extension of the one time illegal mining activities carried out particularly during the Miners' Strike of 1926. Miners dug out the coal from the shallow seam through a series of shallow "Bob Holes", hauling up the coal often in ordinary buckets to be transported away to be sold in the nearby village of Gornal. These activities were believed to have been the beginnings of Ellowes Colliery. The Earl of Dudley halted these activities and legalised them by giving permission for the coal to be mined on a royalty tonnage basis. The shallower coal was mined via the slope or "walking down" method (an extension of the "Bob Hole" method) using horse actuated 'gins'. Eventually, two shafts and steam driven pit gear were installed to mine the thicker coal further down. The pit closed in July 1951 when the seam was exhausted. The 'gin' used at Ellowes Colliery was believed to be the last working example in the Black Country.
Арақшылар үйі мұражайы
Бельгияның Антверпен қаласындағы Сыра қайнатушылар үйі ат күшімен жұмыс істейтін сорғы машиналарын жақсы көрсетеді. Ғимарат 16 ғасырға дейін салынған; бастапқы ағаш механизмдер 19 ғасырдың ортасында құйма темірге ауыстырылғанмен, бастапқы құрылымы сақталған.
In Antwerp, Belgium, the Brewers' House museum is a good example of horse powered pumping machinery. The building dates from the 16th century; although the original wooden machinery was replaced in cast iron in the mid 19th century, the original layout has been retained.
Әлі де қолданылып жүрген ат диірмендері
Ноа Хувер меннониттері, Ескі тәртіпті меннониттер тобы, ешқандай қозғалтқыш қуатына рұқсат етпейді, АҚШ-та және Орталық Америкадағы Белизде әлі де бірнеше атпен жұмыс істейтін диірмендерді пайдаланады. Бұл диірмендер, мысалы, Кентукки штатының Скоттсвилл қаласында соргодан шырын сауру машинасына, ал Белиздегі Спрингфилд және Пайн Хилл қалаларында ағаш кесетін диірмендерге қуат беру үшін қолданылады.
The Noah Hoover Mennonites, an Old Order Mennonite group, that does not allow any engine power at all, still has several horse mills in use, both in the US and in Belize in Central America. The mills are used to power e. g. a sorghum cane juicer in Scottsville, Kentucky or saw mills in Springfield and Pine Hill, both in Belize.