Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сұйықтық электр теориялары – электромагнетизм тарихындағы көптеген электр құбылыстарына жауапты деп есептелген бір немесе бірнеше электр сұйықтығын болжайтын ескірген теориялар. Шарль Франсуа де Цистернай дю Фей жасаған "екі сұйықтық" электр теориясы, электр қуаты екі электрлік "сұйықтықтың" өзара әрекеттесуінен туатынын жорамалдады. Бенджамин Франклин бірлік, яки бір сұйықтық электр теориясы деп аталатын, одан да қарапайым теория ұсынды. Бұл теория электр қуатының бір сұйықтықтан тұратынын, ол дененің ішінде артық мөлшерде немесе толық жоқ болуы мүмкін екенін, осылайша оның электр зарядын түсіндіретінін айтты. Франклиннің теориясы зарядтардың қалай таратылатынын (мысалы, Лейден банкаларындағыдай) және оларды адамдар тізбегі арқылы қалай өткізуге болатынын түсіндірді. Электрдің сұйықтық теориялары ақырында магнетизмнің әсерін және электрондардың (олардың ашылуынан кейін) ескеруі үшін жаңартылды.
Fluid theories of electricity are outdated theories that postulated one or more electrical fluids which were thought to be responsible for many electrical phenomena in the history of electromagnetism. The "two fluid" theory of electricity, created by Charles François de Cisternay du Fay, postulated that electricity was the interaction between two electrical 'fluids.' An alternate simpler theory was proposed by Benjamin Franklin, called the unitary, or one fluid, theory of electricity. This theory claimed that electricity was really one fluid, which could be present in excess, or absent from a body, thus explaining its electrical charge. Franklin's theory explained how charges could be dispelled (such as those in Leyden jars) and how they could be passed through a chain of people. The fluid theories of electricity eventually became updated to include the effects of magnetism, and electrons (upon their discovery).
Сұйықтық теориясы
1700 жылдары көптеген физикалық құбылыстар материяны өткізіп өтетін, эфир деп аталатын сұйықтық арқылы түсіндірілді. Бұл идея ғасырлар бойы қолданылып келді және электр сияқты физикалық құбылыстарды сұйықтықтар ретінде қарастыруға негіз болды. 18 ғасырдағы салмақсыз сұйықтық модельдерінің басқа мысалдары – Лавуазьенің калориясы және Куломб пен Эпиннің магниттік сұйықтықтары.
In the 1700s many physical phenomena were thought of in terms of an aether, which was a fluid that could permeate matter. This idea had been used for centuries, and was the basis of thinking about physical phenomena, such as electricity, as liquids. Other 18th century examples of imponderable fluid models are Lavoisier's caloric and the magnetic fluids of Coulomb and Aepinus.
Екі сұйықтық теориясы
18 ғасырда электр құбылыстарын түсіндіруге ұсынылған бірнеше теорияның бірі – екі сұйықтық теориясы еді. Бұл теория көбінесе Шарль Франсуа де Цистернай дю Фейге жатқызылады. Дю Фейдің теориясы электр қуаты – қатты денелер арқылы ағатын екі сұйықтықтан тұрады деген пікірді ұсынады. Бір сұйықтық оң зарядты, ал екіншісі теріс зарядты болды. Осы екі сұйықтық қанасқанда, бейтарап заряд пайда болады. Бұл теория электрлік тартым мен итермелеуді түсіндіруге бағытталған, ал заттың қалай зарядталатыны немесе разрядталатыны туралы мәселелерді екінші планға ықпалдады. Дю Фей бұл құбылысты Отто фон Герике жасаған тәжірибені қайталап байқады, онда қауырсын немесе жапырақ сияқты жұқа материал зарядталған затқа тигеннен кейін одан итермелейді. Дю Фей: «Жапырақ алтыны алдымен түтікке тартылады; оған жақындағанда электр қуатын жинап алады; соның салдарынан дереу итермелейді» деп атап көрсетті. Екі сұйықтық теориясын қолдаған тағы бір ғалым – Кристиан Готтлиб Краценштейн болды. Ол электр зарядтарының осы екі сұйықтықтағы айналмалы қозғалыстар арқылы тасымалданатынын болжады.
By the 18th century, one of a few theories explaining observed electrical phenomena was the two fluid theory. This theory is generally attributed to Charles François de Cisternay du Fay. du Fay's theory suggested that electricity was composed of two liquids, which could flow through solid bodies. One liquid carried a positive charge, and the other a negative charge. When these two liquids came into contact with one another, they would produce a neutral charge. This theory dealt mainly with explaining electrical attraction and repulsion, rather than how an object could be charged or discharged. du Fay observed this while repeating an experiment created by Otto von Guericke, wherein a thin material, such as a feather or leaf, would repel a charged object after making contact with it. du Fay observed that the “leaf gold is first attracted by the tube; and acquires an electricity be approaching it; and of consequence is immediately repell’d by it.”
Another supporter of the two fluid theory was Christian Gottlieb Kratzenstein. He speculated also the electric charges were carried by vortices in these two fluids.
Бір сұйықтық теориясы
1746 жылы Уильям Уотсон бір сұйықтық теориясын ұсынды. 1747 жылғы 11 шілдеде Бенджамин Франклин өзінің жаңа теориясын баяндаған хат жазды. Бұл оның теориясының алғашқы тіркелген нұсқасы. Франклин бұл теорияны негізінен денелердің зарядталуы мен разрядталуына ден қойып дамытты, ал ду Фей негізінен электрлік тартым мен итергіш күшке назар аударған еді. Франклин осы ойлау арқасында сол кездегі түсіндірілмей келген құбылыстарды, мысалы, Лейден банкасын – конденсаторға ұқсас қарапайым заряд сақтағыш құрылғыны түсіндіре алды. Оның пікірінше, сым мен ішкі беті оң зарядталған, ал сыртқы беті теріс зарядталған. Бұл сұйықтың теңгерімсіздігіне әкеп соқты, ал адам банканың екі бөлігіне де тиген кезде сұйықтың қалыпты ағыны қамтамасыз етілді. Эрстедтің жұмысы француз физигі Андре Мари Ампердің магнетизм мен электр арасындағы байланысты біріктірген теориясының негізі болды.
In 1746 William Watson proposed a one fluid theory. On 11 July 1747 Benjamin Franklin composed a letter in which he outlined his new theory. This is the first record of his theory. Franklin developed this theory mainly concentrating on the charging and discharging of bodies, as opposed to du Fay, who concentrated mainly on electrical attraction and repulsion. Franklin was able to apply this thinking by explaining unexplained phenomena of the time, such as the Leyden jar, a basic charge storing device similar to a capacitor. He argued that the wire and inner surface became positively charged, while the outer surface became negatively charged. This caused an imbalance in fluid, and a person touching both portions of the jar allowed the fluid to flow normally. Ørsted's work was the basis for a theory by French physicist André Marie Ampère, which unified the relation between magnetism and electricity.