Кіріспе

Лотте Хасс (6 қараша 1928, Вена – 14 қаңтар 2015, Вена) – австриялық пионер суға түсуші, су асты фотографы және модель. Ол "Суға түсудің бірінші ханымы" атымен белгілі болды. Лотте Хасс Қызыл теңізге суға түскен алғашқы әйел, автономды жабдықпен суға түскен алғашқы әйел және су асты моделі болды. Ол кит акулалары мен манта сәулелерінің су астындағы алғашқы түсірілімдерін жасаған адам. Ол австриялық биолог және суға түсудегі пионер Ханс Хассқа үйленген.

Жеке өмір

Шарлотта Хильдегард Байерль Вена қаласында Карл Байерль әкесі мен Стефани, туған тегі Кицмантель анасының отбасында дүниеге келді. Ол Венцгасс мектебінде оқыды. 1947 жыл шамасында университетке түспей, Венадағы Халықаралық су асты зерттеу институтында биолог және суға батыру ісінің негізін қалаушы Ханс Хассқа (1919-2013) хатшы болып жұмысқа өтініш берді және қабылданды. Ханс 1950 жылдың сәуір айында актриса Ханнелоре Шротпен ажырасты. Ол сол жылдың қараша айында Каирде, Қызыл теңізде түсірілімнен кейін Австрияға қайтып келген кезде Лоттеге үйлену ұсынысын жасады. Олардың азаматтық некесі 1950 жылдың 29 қарашасында Цюрих көлінің жанындағы Куснахт қаласында болды. 1950 жылдары Хасс Голливудтан бірнеше фильмге түсу ұсыныстарын алды, бірақ күйеуінің зерттеулеріне көмектесуді жалғастырғысы келгендіктен, барлығынан бас тартты. 1958 жылы Мета дүниеге келгеннен кейін Хасс көптеп қоғамдық өмірден шеттеді. Хасс пен Ханс 1963 жылдың ақпанында Венадағы Августин шіркеуінде діни той жасады.

Суға түсу мансабы

Лотте Байерл Халықаралық су асты зерттеу институтына кіргенде Ханс Хасске өзінің келесі суға түсу экспедициясына қатысуға рұқсат беруін өтінді. Ол зерттеу кемесінде әйелге орын жоқ деп ойлап, бас тартты. Оның қатысуы "жағдайды қиындатады" деп сезінді. Хасс лекциялық турда болған кезде, ол суға түсуді және су астынан фотосуретке түсіруді үйренді, Хасс көмекшісі Курт Шеферден оқытылды. Дунайда түсірілген оның алғашқы фотосуреттерінің бір бөлігі Wiener Illustrierte журналында жарияланды. Хасс оның фотосуреттері туралы: "Егер сен еркек болсаң, жаман емес еді, мен сені пайдалана алар едім, өкінішті" деді.

Қызыл теңіз

1949 жылы ол Хасс экспедициясына Қызыл теңіз туралы деректі фильм түсіру үшін алты айлық сапарға хатшы болып қосылды. Сол жерде ол Drager жабық циклды тыныс алу аппаратын пайдалануды үйренді. Сапар барысында оның суға бату мансабын дамытқан екі оқиға болды. Біріншіден, деректі фильмді өндіретін Sascha Film компаниясы, фильмге тартымды әйел басты рөл қосып, оны көбірек көрерменге жеткізуге шешім қабылдады. Екіншіден, Порт-Судан қонақ үйінің бассейнінде су асты жабдықтарын сынап жатқанда, экспедицияның операторы ыстықтан құлап, командадан алынды. Лотте су асты аппаратын қолдануда "салқынқанды және батыл" екенін көрсеткен соң, оның орнына келді. Хасспен бірге суға түскенде ол оның хатшысы болып қалды, балауызға қаламмен жазып, бірнеше фатом тереңдікте тасқа тыныш отырып жазбалар жасады.

Нәтижесінде 1950 жылы "Abenteuer im Roten Meer" деректі фильмі шықты, онда Лотте өз тегімен басты рөлде ойнады. Ол Венеция кинофестивалінде "Үздік деректі фильм" номинациясында халықаралық жүлде жеңіп алды. 1952 жылы фильм "Қызыл теңіз астында" деген атпен, Лес Тремейннің ағылшын тіліндегі түсіндіруімен жарық көрді. Лотти Хасс суға бату мансабы туралы "Журнал истории дайвинга" журналының редакторы Лесли Лини 1950-ші жылдарда "Лоттиден гөрі суға адамдарды батыруға көбірек әсер еткен әйел болмаған шығар" деп жазды.

Шарифә экспедициялары

Xarifa (Ship) [de], үш мачталы шкуна, күйеуінің зерттеу кемесі болды. (Араб тілінде "Xарифа" "Әдемі" деген мағынаны білдіреді.) 1950 жылдары Лотти, енді күйеуінің тегімен Хасс атымен танысты, Шри-Ланкаға, Никобар аралдарына және Малайзия аралдарына экспедицияларға қатысты, камера алдында да, артында да жұмыс істеді. 1953-1954 жылдардағы Кариб теңізі мен Тынық мұхитына жасалған экспедиция нәтижесінде "Unternehmen Xarifa" деректі фильмі түсірілді, ол ағылшын тілінде "Under the Caribbean" деп жарық көрді. Хасс жүкті болғандықтан, 1957-1958 жылдардағы келесі экспедицияның бір бөлігіне қатыса алмады, сондықтан ол кемедегі зоолог Вольфганг Клаузевицтен өзінің құрметіне жаңа балық түрін атауын өтінді. Ол ақ басқұс тұқымын таңдап, оны Lotilia graciliosa деп атады, Lotilia "Лоттиге тиесілі" дегенді білдіреді.

Өмірбаян

1970 жылы Хасс өзінің автобиографиясын жариялады, «Дас Мейнхен уф де Мересгрунд: Дас Истори дер Таухпионере Лотте и Ханс Хасс». Ол 1972 жылы Робин Сойерс тарапынан ағылшын тіліне «A Girl on the Ocean Floor» деп аударылды, 1976 жылы поляк тілінде және 2019 жылы итальян тілінде жарық көрді. 2001 жылы бұл кітап Ивонн Каттерфельд пен Бенджамин Садлер бас рөлдерде ойнаған фильмге айналды, және Австрияның «Роми» тележүргізушілерінің сыйлығында «Үздік телеоператорлық жұмысы» жүлдесін жеңіп алды. Кітапқа Джули Зехтың 2012 жылғы «Nullzeit» (Compression) романында да сілтеме жасалды.

Басқа оқу

Юнг, Майкл Лотте Хасс: Суреттермен өмірбаян. Суға түсу тарихы журналы, 16-том, 3-саны, 2008 жылғы жаз. Кардоне, Бонни. Суға түсудегі әйел-пионерлер. Тарихи суға түсуші, № 9, 1996 жылғы күз, 20-25 беттер.