Кіріспе

Шығармашылық ойналатын адам тәрізді нәсіл

Джаннар мен айдаһарлар (D&D) фантазиялық рөлдік ойынында карлик – адам тәрізді нәсіл, ойыншы кейіпкерлері үшін қол жетімді негізгі нәсілдердің бірі. D&D карлигінің идеясы еуропалық мифологиялар мен Дж.Р.Р.Толкиннің "Сақиналардың иесі" романынан (1954–1955) алынған және 1970 жылдардың басынан бері D&D және оның алдыңғысы Chainmail-де қолданылып келеді. Стандартты, бойы аласа және денелі жартылай адам архетипінен айырмашылықтары бар түрлерді әдетте қосалқы нәсілдер деп атайды, олардың саны түрлі ережелер мен кампания параметрлерінде оннан астам.

Тарих

Қалыңдықтың түсінігі норвегия және тевтон мифологиясынан бастау алады. Атап айтқанда, германдық «Нибелунгтер сақинасы» және ағайынды Гриммдердің «Румпельштильцкин» ертегісіндегі қалыңдар «Данжон және Дракон» қалыңдарының «бабалары» деп есептеледі. Гиганттармен бірге қалыңдар да адам емес түрлердің біріншілерінен болды, олар D&D-нің алдындағы Chainmail ойынына енгізілді, онда әртүрлі өлшемдегі миниатюралық фигуралар бір соғыс ойынында қолданылды. D&D-дегі қалың Толкиннің қалың нұсқасына негізделген. Қалың алғаш рет 1974 жылғы Dungeons & Dragons ойынының түпнұсқа басылымында ойыншы кейіпкері ретінде пайда болады, оның дизайны 1961 жылғы Пол Андерсонның «Үш жүрек және үш арлан» романындағы қалыңдардың ықпалымен күшті. Бұл ерте нұсқадағы D&D қалыңы тек жауынгер рөлін ойнаумен шектеледі және алтыншы деңгейден жоғары көтеріле алмайды. 1976 жылы бірінші қосымша, Greyhawk шыққаннан кейін, оларға деңгей шектеусіз ұрыны ойнауға рұқсат берілді. 1981 жылғы Dungeons & Dragons Basic Set-тің қайта қаралуынан бастап, және барлық келесі қайта қаралуларда, қалыңдар сияқты жартылай адамдар өздерінің кластары ретінде қарастырылды. Қалыңдардың максималды деңгейі 12-ге дейін шектелді (хальфлингтердің 8, эльфтердің 10 және адам кластарының 36 деңгейімен салыстырғанда). Advanced Dungeons & Dragons пайда болғаннан кейін, қалың ойыншы нұсқаулығында (1978) ойыншы кейіпкері ретінде қайтадан пайда болды және бастапқы Монстрлар нұсқаулығында (1977) монстр ретінде сипатталды. Бірқатар қалың суб-расалары түпнұсқадағы Unearthed Arcana (1985) кейіпкерлер расалары ретінде ұсынылды. 1989 жылы ең көп таралған қалың суб-расасы – төбелік қалың, сондай-ақ Монструозды жинақтың екінші томында монстр ретінде келтірілді. Dwarves Deep (1990) кітабында қалыңдар Ұмытылған әлемдер үшін раса ретінде сипатталды. The Complete Book of Dwarves (1991) кітабында бірнеше қалың расалары ойыншы кейіпкерлерінің расалары ретінде егжей-тегжейлі сипатталды. Қалың үшінші басылымдағы Ойыншы нұсқаулығында (2000), 3.5 қайта қаралып жаңартылған Ойыншы нұсқаулығында (2003), төртінші басылымдағы Ойыншы нұсқаулығында (2008) және бесінші басылымдағы Ойыншы нұсқаулығында (2014) кейіпкер расасы ретінде пайда болады. Арктикалық қалың, сұр қалың, алтын қалың, қалқан қалың, урдуннир және жабайы қалың туралы толық мәлімет Races of Faerûn (2003) кітабында берілген. Қалыңдар Races of Stone (2004) кітабында егжей-тегжейлі сипатталған расалардың бірі. Қалың, оның ішінде қалың мерген және қалың балғалы, Monster Manual (2008) төртінші басылымында монстр ретінде пайда болады.

Сипаттама

Орташа бойы төрт фут болатын, денелі, кең денелі ер адамдар. Кейбір авторлар, мысалы Р. А. Сальваторе, өз шығармаларында осы үлгіні қолданды. Бұл ойын механикасында да көрінді, бірақ ойын ережелерінің ресми ұстанымы көбінесе нақты немесе айқын болмады және жәндік мәдениетіне немесе тегіне байланысты өзгерді. "Жәндіктердің толық кітабында" терең жәндіктердің әйелдері "басқа жәндік әйелдерінен (әдетте сақалын қырқатын) өзгеше, ұзын сақал тартады". Сонымен қатар, нақты кампаниялық орталарда әйел жәндіктердің бетіндегі түк өсу мүмкіндігі әртүрлі: Грейхок әлемінде барлық жәндіктер – әйелдер де сақал өсіріп, тартады, бірақ әйелдердің тек бір бөлігі ғана оны қырқады, Ұмытылған әлемдерде олар толық сақал өсіре алады, бірақ көбінесе қырқады, ал Эберронде мүлдем бетінде түк өспейді. Дегенмен, әртүрлі басылымдардың (әсіресе кейінгі басылымдардың) суреттерінде жәндік әйелдері көбінесе сақалсыз бейнеленеді. "Dungeons and Dragons" төртінші басылымының алдын ала көрсетілімінде, "Wizards Presents: Races and Classes" кітабында суретші Уильям О'Коннер дизайн тобының әйел жәндіктерін бейнелеу тәсілін өзгерту үшін оған нақты нұсқау бергенін айтты. Роб Хайнсу да сол кітапта О'Коннердің суреттері "бізге жәндік әйелдеріне керемет жаңа келбет сыйлады. Күшті, сезімтал, жерлі және әйелдік, ешкімнің ойына сақал қоюға келмейтін экзотикалық сұлулыққа ие" деді. Алайда, бұл төртінші басылым ережелерінде емес, тек суретте көрінді және кампаниялық ортаға байланысты өзгерді. Poul Anderson-ның "Үш жүрек және үш арыстан" кітабы "Dungeons & Dragons" ойынына үлкен әсер етті, онда шотланд акценті бар Hugi есімді жәндік бейнеленген. Көптеген танымал жәндік бейнелерінде осындай акцент кездеседі. Жәндіктер көбінесе жауынгерлік ойын стилін ұнататын ойыншылар үшін тиімді, өйткені олар жауынгерлік қабілеттері мен бонустарына ие, олар көбінесе олардың адамдармен салыстырғанда төзімділігі мен кішігірім бойымен байланысты. Жәндіктер сондай-ақ уға және сиқырға төзімді, қараңғыда көре алады (бұрынғы басылымдарда инфравизия, ал үшінші басылымнан бастап қараңғы көру деп аталады) және жер астындағы кенге байланысты әртүрлі ерекшеліктерді, мысалы, еңіс туннельдерді анықтай алады. Олар өздерін жаратқан деп санайтын құдайға сенеді. Аңыздарға сәйкес, Морадин жәндіктерді өзінің бейнесінде жасап, асыл тастар мен металдарды пайдаланған. Содан кейін оларға тыныс берген. Көптеген кампаниялық орталарда жәндіктердің құдайлар пантеонына жетекші Морадин, сондай-ақ Аббатор, Берронар Трюсильвер, Клангедин Күмістаң, Дугмарен Брайтмантл, Думатхоин, Муамман Дуатхал және Вергадин кіреді, ал Ладугер – дуергардың құдайы. Бірнеше құдайлар, соның ішінде Хансеат, "Тас жарыстары" кітабында таныстырылды. Олар орктерге, гоблиндерге, зұлым алыптар мен тролльдерге қарсы көптеген шайқастарында ғана одақтас болады.

Төменгі тіректер

D&D басылымдары мен ережелер нұсқаларының тарихында оннан астам карлықтың кіші түрлері сипатталған. Тау карлықтары – стандартты карлықтар. D&D-нің 1-ші, 2-ші және 3-ші нұсқаларында Азерлер сыртқы түрімен карлықтарға ұқсаған, бірақ олардың туыстығы болмаған. Ойынның 4-ші нұсқасында олар алыптар мен титандардың карлықтарды құлдыққа салуының нәтижесі болып табылады. Шөлейт карлықтары құнарсыз далаларда өмір сүруге бейімделген, су табуға және ыстық пен шөлге төзімділікке қабілетті. Темендегі карлықтар жер астында мекендейді және қараңғыда жақсы көреді, бірақ жарыққа сезімтал. Олар стандартты карлықтарға қарағанда сиқыр мен уға төзімдірек. Арман карлықтары – айналасындағы әлеммен байланыста болатын, ойшыл карлықтар, олар оны «жер арманы» деп атайды. Мұздық карлықтары – «жаман және ашкөз» болып сипатталатын, суық мұздықтарда мекендейтін және көк мұз деп аталатын ерекше материалды өндіретін карлықтар. Бұл карлықтар мұз және сиқырлы мұздан бұйым жасауда шебер және суыққа төзімді. Теңіз жартасты карлықтары – биік теңіз жағалауындағы жартастарда мекендейтін және өте жақсы жүзуге шебер карлықтар.

Үгіт-насихат шаралары

Афаста, Қара Күн науқанының әлемінде, карликтердің бойы 5 футтан (152 см) төмен, ал салмағы шамамен 200 фунт (91 кг) болады. Әрбір карлик өзіне ерекше мақсат қойып, оны жүзеге асыруға кем дегенде бір апта уақыт жұмсайды, мұны "назар шоғырландыру" деп атайды. Афаста карликтер жер астында өмір сүрмейді, бірақ кейбір қауымдастықтары ұзақ уақыттан бері жоғалған карликтердің бекіністерін табуға тырысады. Афастағы карликтердің ерекшелігі – олардың мүлдем шашы жоқ. Афаста карликтері адамдармен араласып, мүлдем өршімейтін ұрпақ – мулдарды дүниеге әкеле алады. Мулдар карликтердің күші мен төзімділігін, адамдардың дене бітімін мұраға алады. Dragonlance әлемінде карликтер үш ерекше топқа бөлінеді, олар өз кезегінде кландарға жіктеледі. Тау карликтері Нейдар деген бір кланнан тұрады. Олар тау карликтеріне өте ұқсас, бірақ басқа халықтар мен мәдениеттерге көбірек жақындық танытады. Найзаның Батыры – Флинт Файрфордж, Нейдар кланынан шыққан. Тау карликтері бірнеше кланнан тұрады, олардың ішіндегі екеуі – Хайлар және Даэвар кландары. Гулли карликтері, немесе Агар ("Қайғылылар") гномдар мен карликтердің ұрпағы деп саналады. Гулли карликтері алғаш рет Маргарет Вайс пен Трейси Хикменнің "Драгонланс Хроникаларында" "нашар халық" деп сипатталған. Бірнеше клан бірге өмір сүреді, олардың басшыларының немесе бір күшті көшбасшының билігінде болады. Гулли карликтері қоршауға түскенде қатыгез күрескерлер екені белгілі. Олар көбінесе ақымақ болады және көбінесе жеңіл жұмыстар атқарады. Олар "кішкентай, лас, ұйымдаспаған халық" деп сипатталған, бірақ жүректері бар. Орташа гулли карлігі ең көбі 2-ге дейін санауға шамасы жетеді, бірақ кейбіреулері 3-ке дейін санауға үйренген. Олар қалыпты карликтерден кішкентай. Өздеріне тиесілі жерлері жоқ, қираған қалалардың, кәріздердің және қалалардың лас аудандарының ішінде өмір сүреді. Блогер Грейм Барбер оларды "ақылсыз субгуманоидтар" ретінде бейнелегенін, олардың "ақыл-ойы соншалықты зақымданған, тіпті тілдің өзі болмайды" деп сынады. Гулли карликтерін D&D ойынындағы ойыншы кейіпкерлері ретінде пайдалануға болады. Олар дизайн бойынша басқа кейіпкерлерге қарағанда әлсіз болғандықтан, тек "жетіспеушілікке" ұнайтын аз ғана ойыншыларға қызығушылық тудырды. Фаэрун әлеміндегі Ұмытылған Әлемдерде бірнеше ірі карлик кіші түрлері бар. Қалқанды карликтер, сондай-ақ тау карликтері, Фаэрунның солтүстік бөлігіндегі басым карликтер болып табылады. Олардың құдайларына Deep Duerra, Gorm Gulthyn, Haela Brightaxe, Marthammor Duin және Thard Harr жатады. Spelljammer науқанындағы карликтер кеңістікте саяхаттайтын үлкен астероидтерде, туннельдермен байланысқан қоныстарда өмір сүреді.