Кіріспе
Сулы бөгеттің бұзылуы немесе бұзылуы (баған немесе бөгеттің сөзі де бөгеттің орнына қолданылуы мүмкін) - бөгеттің бұзылуы немесе қасақана бұзылуы, бұған дейін қамтылған судың бөгеттің артындағы жерді су басуына әкеп соғады.
A levee breach or levee failure (the word dike or dyke can also be used instead of levee) is a situation where a levee fails or is intentionally breached, causing the previously contained water to flood the land behind the levee.
Жарамсыздық себептері
Адам жасаған бөгеттер бірнеше жолмен бұзылуы мүмкін. Бөлшектердің ең жиі (және қауіпті) бұзылуы - бұзылу. Бөлшектің бұзылуы - бұл бөгеттің бір бөлігі бұзылып, судың бөгеттің қорғауындағы жерді су басуына үлкен тесік қалдыруы.
Негізгі қазбалар
Бұзылу кенеттен немесе біртіндеп пайда болатын, ол жер бетінің эрозиясынан немесе жер астының бұзылуынан пайда болады. Леви бұзылулары көбінесе леви қайнауы немесе құм қайнауымен бірге жүреді. Жер астындағы сулар құрлық жағында құм пішінді конус тәрізді жанартау түрінде пайда болады. Қуырулар тұрақсыздықтың басталуының белгісі болып табылады, бұл бөгеттің аяғының немесе іргетасының эрозиясына әкелуі мүмкін немесе бөгеттің төмендегі сұйытылған іргетасқа батуына әкелуі мүмкін. Кейбір инженерлер қайнаған жерлер құбырлар деп аталатын ішкі эрозияның түріне әкеледі деп санайды, бұл бөгеннің астына түседі, бірақ басқалары оларды іргетастың тұрақсыздығының белгісі деп санайды.
Эрозия және зақымдану
Жағажайдың бетінің эрозиясы әдетте жел мен судың әсерінен (толқындар, сонымен қатар қалыпты ағыны) пайда болады. Эрозияны бөгеттің бұрынғы немесе жаңа зақымдануы күшейтуі мүмкін. Жер бетін қорғамаған жерлер эрозияға бейім. Кейбір жануарлар жайылатын бөгеттерде, мысалы қойларда, шөп өспейтін жолдар болады. Жағажайдағы ағаштар ерекше қауіп төндіреді. Ағаш тұнбаның топырағы сумен қаныққаннан кейін тұрақсыз бола алады. Ағаш құлаған кезде тамыр жүйесі топырақтың бір бөлігін алып кетеді. Бұл терең емес саңылау тез ерозияға ұшырап, жарылыс тудыруы мүмкін. Егер ағаш суға құлап, суға апаратын болса, онда ары қарай суға түсуге кедергі келтіреді. Ағаштарды бөгеттің жанында орналасқан мекемелер тез арада алып тастауы керек. Зақымданудың басқа түрлері кемелерден немесе басқа (үлкен) жүзетін заттардан немесе көлденеңдегі заттардан, мысалы жел немесе сумен зақымдалған немесе толығымен жойылған жол белгілері немесе қоршау сияқты зақымданулар болуы мүмкін. Тікенді сымдар көп мөлшерде жүзетін өсімдік материалдарын жинай алады, нәтижесінде судан үлкен мөлшерде соғу пайда болады. Су бүкіл қоршауларды алып кетуге болады.
take a chunk of the saturated soil out of the levee. This shallow hole can quickly erode and result in a breach. If the tree falls in the water and floats away it can damage the levee further downstream. Floating trees near levees should be quickly removed by the agency responsible for the maintenance of the levee. Other forms of damage can be caused by ships or other (large) floating objects or from objects in the levee, like traffic signs or fences that are damaged or completely removed by wind or water. Barbed wire fences can collect large amounts of floating plant material, resulting in a large amount of drag from the water. Whole fences can be dragged away by the water.
Үстіне жабылу
Кейде бөгеттердің үстіне су көтерілгенде бөгеттер бұзылады. Левидің ашылуы су тасқыны тек бөгеттің ең төменгі жотасынан асып кеткенде немесе қатты желдер мұхит немесе өзен суында елеулі толқындар (толқын) туғыза бастағанда, бөгеттің үстінен соққы беретін толқындар пайда болғанда пайда болуы мүмкін. Қашықтықты көтеру бөгеттің едәуір жер бетіндегі эрозиясына әкелуі мүмкін немесе тіпті толық бұзу механизмі болуы мүмкін. Көп жағдайда бөгеттер эрозия мен бұзылудың алдын алу үшін қоршалады немесе таспен немесе бетонмен нығайтылады.
Колк көлдері
Жағажайдың бұзылуынан кейін көбінесе Колк көлі көрінеді. Бұл - жарылыс артындағы кратер тәрізді ойыс, онда судың ағып кетуімен топырақ пен басқа да материалдар қатты тазартылды. Кейде су деңгейі төмендеп кеткеннен кейін де, бұзылғаннан кейін де колк көлі қалуы мүмкін.
Қасақана жасалған бұзушылықтар
Кейбір жағдайларда бөгеттер әдейі бұзылады. Бұл басқа аумақтарды қорғау үшін, су басқан аумақтарды сумен тазарту үшін немесе жерді табиғатқа қайтару үшін жасалуы мүмкін. Көп жағдайда қасақана бұзылған жерлер талқыланбай қалмайды, өйткені құнды жерлер беріліп жатады. 1927 жылы Миссисипиде болған үлкен су тасқыны кезінде Нью-Орлеанды су басудан сақтау үшін динамитпен бөгеу жарылды. 2011 жылы рекордтық су тасқыны кезінде АҚШ Армиясының инженерлер корпусы Нью-Мадрид су тасқыны жолын ашу үшін Миссисипи өзенінің бөгетінің бір бөлігін динамитпен жарытты. Бұл жерде ауыл шаруашылығы өндірісі жүргізіліп, 200-ге жуық адам тұратын. Бёрдс-Пойнттағы бөгетті қажет болған жағдайда алып тастау үшін жобаланған, сондықтан Миссисипи су деңгейі төмендейді, бұл Каир, Иллинойс және Нью-Мадрид, Миссури сияқты тұрғындар көп орналасқан аймақтарда бұлақтарды шақырымдарға дейін төмендетеді. Су тасқынынан жерді алып тастау, оның айналасына бөгеу салу оны су тасқынынан кейін қалған балшықпен көтерілуден сақтайды. Сонымен қатар, сусыздалған топырақ қатады және шөптің ыдырауына әкеліп соғады. Осылайша бөгеттің бір жағындағы су деңгейі мен екінші жағындағы жер деңгейі арасындағы айырмашылық артады. Кейбір жерлерде су басудың қайталануы үшін бөгеттерді бұзып, алып тастау арқылы қалпына келтірілген жерлер табиғатқа қайтарылады. Бұл аймақтың табиғи ортасын қалпына келтіреді. Бұл оқиға Глори өзенінде, Иракта болды.
Жаңа Орлеан
"Басқару" және "Басқару бұзылуы" деген сөздер 2005 жылы 29 тамызда Нью-Орлеанс метрополитеніндегі "Басқару" бұзылуынан кейін көпшілік санасына енген. 50 түрлі жердегі бұрғылар бұзылып, қаланың 80 пайызы су астында қалды. Көптеген бөгеттер судың үстіне көтерілуіне байланысты құлдырады, бірақ кейбір бөгеттердің іргетастары астынан су өтіп, бөгеттің қабырғасының ауысуына әкеліп соқтырады және апатты кенеттен бұзылады. Сол кезде кенеттен жарылған су үйлерді іргетастарынан алып тастап, көліктерді ағаштарға соқты. Бұл Индустриалды канал бұзылғанда, Тоғызыншы кварталда және 17-ші көше каналы бұзылғанда Лейквью маңында болды. Кем дегенде 1464 адам қаза тапты. Нью-Орлеанда АҚШ Армиясының Инженерлер корпусы - 1965 жылғы Су тасқынын бақылау туралы заңда белгіленген және кейінірек алынып тасталған жергілікті қатысу талаптарына сәйкес бөгеттердің жобалау мен құрылысына жауапты федералды агенттік. Бұл мәселе инженерлер корпусына, олардың жергілікті мердігерлеріне және жергілікті бөгеттерге қатысты.
Солтүстік теңіз
1421 жылғы "Сент-Елизавета" су тасқыны дауыл кезінде теңіз суының көтерілуімен, өзен бөгеттерін басып, Нидерланды жерін су астында қалдырып, су тасқынынан туындады. Өлгендердің саны 2000 - 10 000-ға дейін деп есептелді. Су астында қалған жерлердің кей бөліктері әлі де қалпына келтірілмеген, нәтижесінде Биесбош батпақтары пайда болды. 1953 жылғы Солтүстік теңіз су тасқыны кезінде 1953 жылдың 31 қаңтарынан 1 ақпанына дейінгі түнде Нидерландының Зеланд, Оңтүстік Голландия және Солтүстік Брабант провинцияларындағы көптеген бөгеттер көктемгі тасқын мен солтүстік-батыс дауылдың үйлесімін ұстай алмады. Нәтижесінде су тасқыны 1835 адамды қырып салды. Сонымен қатар, 307 адам Ұлыбританиядағы Линкольншир, Норфолк, Саффолк және Эссекс округтерінде бөгет бұзылғанынан қаза тапты. Нидерландыда бұл су тасқыны әлемдегі ең жаңашыл және кең ауқымды бөгеттер жүйесі Дельта құрылысының құрылысына басты себеп болды.