Кіріспе

Азаматтық инженерлік техника

Шөгінді қабырға – ашық суға жақын немесе жер асты суының деңгейі жоғары жұмсақ топырақты аумақтарда темір бетон қабырғаларын салуға қолданылатын азаматтық инженерлік техника. Бұл техника көбінесе туннельдер мен ашық қазбаларды қоршап тұратын диафрагмалық (су өткізбейтін) қабырғаларды салу және негіздерді құру үшін пайдаланылады. Суперфонд учаскелерінде қалдықтарды немесе ластануды ұстап тұру және қалдық құрауыштардың болашақта таралу мүмкіндігін азайту үшін, көбінесе басқа қалдықтарды өңдеу әдістерімен бірге шөгінді қабырғалар қолданылады. Шөгінді қабырғалар – "жақсы бекітілген" технология, бірақ нақты жоба үшін шөгінді қабырғаларды қолдану туралы шешім, сол жердің қажеттіліктеріне сай келетін жоспарды жасау үшін геофизикалық және басқа инженерлік зерттеулерді талап етеді. Жоба мақсаттарына қол жеткізу үшін шөгінді қабырғаларды басқа әдістермен бірге қолдану қажет болуы мүмкін.

Құрылыс

Қабырға пішінін жасау үшін траншея қазылғанда, ол бірден шламымен (әдетте бентонит пен су қоспасы) толтырылады. Тығыз, бірақ сұйық шламы траншеяның құлауын болдырмайды, себебі ол ішкі гидравликалық күштерді тепе-теңдейді және траншеяға су ағынын баяулатады. Шламы қоспасының тығыздығын мұқият бақылап, траншея қабырғаларының құлауын болдырмау үшін дұрыс сыртқы қысымды жасау үшін реттеу қажет. Шламы қабырғалары әдетте терең және жуан бетондық бағыттау қабырғалары жиынтығынан басталады. Бағыттау қабырғалары жер бетіне жақын орналастырылып, қалаған шламы траншеясының контурларын белгілеу және қазба машиналарын басқару үшін салынады. Қазба жұмыстары краннан ілінген арнайы қабық тәрізді қазғыш немесе гидромель траншея кескіші арқылы жүргізіледі. Экскаватор бірінші қабырға сегментін жобалық тереңдікке (немесе тасқа) дейін қазады. Экскаватор содан кейін көтеріліп, қажеттілікке қарай кезең-кезеңмен кесулер жасап, траншеяның бағыттау қабырғалары бойымен жылжытылады. Траншеяның құлауын болдырмау үшін қазынды үнемі шламымен толтырады, бірақ сұйықтық толтыру қазба машиналары мен қазылған топырақты кедергісіз жылжытуға мүмкіндік береді. Траншеяның белгілі бір тереңдігіне жеткеннен кейін, арматуралық тор шламы толтырылған шұңқырға түсіріледі және шұңқыр төменнен жоғарыға қарай треми трубалары арқылы бетонмен толтырылады. Ауыр бетон бентонит шламын ығыстырып шығарады, ол сорғыланып, сүзіліп, келесі қабырға сегментінде пайдалану үшін резервуарларда сақталады немесе қайта өңделеді. Шламы қабырғалары су мен жұмсалған топырақтың ағып кетуін болдырмай, аумақты кезең-кезеңмен қоршауға арналған. Бетон қатып қалғаннан кейін, бетон қабырғамен қоршалған аумақта қазу жұмыстарын жалғастыруға болады. Бетон қабырғаның жаңа қазылған аумаққа құлауын болдырмау үшін, уақытша тіректер, мысалы, анкерлер немесе ішкі қиылыс арқалары орнатылады. Құрылыс аяқталғаннан кейін, қабырғалы аумақта салынған құрылым әдетте қабырғаны қолдайды, сондықтан анкерлер немесе басқа уақытша бекітпелер қажет болмауы мүмкін.

Тарих

Шламовый қабырға техникасы алғаш рет 1950 жылдары Италиядағы Милан метрополитенінің Қызыл желісін қазу кезінде ICOS (Impresa Costruzioni Opere Specializzate) компаниясымен енгізілді. Бұл жаңа технология жоғарыдан төменге қарай туннель салу әдісінің маңызды бөлігіне айналды, ол "Милан әдісі" (Metodo Milano) деп те аталады. 1967-1968 жылдары Нью-Йорктегі Әлемдік сауда орталығының негізін қоршап тұрған "ванна" құрылысында шламовый қабырға қолданылды. 1980 жылдары Бостондағы Red Line Northwest Extension жобасы АҚШ-та гидромель траншеялық кескіштерді және "Милан әдісін" қолданған технологияның заманауи түрін пайдаланған алғашқы жобалардың бірі болды. Шламовый қабырғалар Бостонның 1990 жылдардағы Big Dig туннель жобасында да кеңінен қолданылды.

Дизайн

Слюррилік қабырғаның (диафрагмалық қабырғаның) жобалауы қабырға қалыңдығы мен күшейткіш элементтерді жобалауды қамтиды. Алдын ала жобалау кезінде слюррилік қабырғаның қалыңдығы әдетте қазба тереңдігінің 4-8%-ына белгіленеді. Слюррилік қабырғаның жобалауы кернеу талдауынан алынған иілу моменті мен сығу кесіміне негізделеді. Мұндай жер асты қабырғаларын жобалауда бірлік ені бір метр деп есептеледі және қабырға жазықтық деформация жағдайында талданады. Қазбалардың ұзындығы мен енінің қатынасы көбінесе үлкен болғандықтан, жазықтық деформация жағдайларын қарастыруға болады. Бір фазалық диафрагмалық қабырға, сондай-ақ "қырқу қабырғасы" деп те аталады, тіреу сұйықтығына байланыстырғыш зат (әдетте цемент) қосылады, осылайша тіреу сұйықтығы алмастырылмай қатаяды. Бұл құрылыс түрінің бір қолданылуы – кейін жаңартылатын қоқыс полигонының герметикалық жабылуы.