Кіріспе

Құм өнері – құмды пішіндерге келтіру, құммен сурет салу, құмнан мүсіндер жасау немесе құм бөтелкелерін құру сияқты көркемдік формаға айналдыру тәжірибесі. Құм сарайы – көбінесе сарайға ұқсайтын шағын ғимарат сияқты құмнан жасалған мүсін түрі. Тамшылатып құрылатын құм сарайында құм құрғамас бұрын органикалық пішіндер жасау үшін ылғал құм төменнен тамшылатылады. Құммен ойнаудың көп бөлігі құмды жағажайларда өтеді, онда құм мен су – құрылыс үшін қажетті екі негізгі материал жеткілікті түрде бар. Кейбір құм ойындары құрғақ құм алаңдарында және құм қораптарында жүзеге асырылады, бірақ көбінесе балалар ойнайды және мұндай ойын сирек көркемдік формаға айналады. Толқынды жағажайлардағы құм, құм түйіршіктерінің пішініне байланысты биіктігі мен құрылымын шектейді. Жақсы мүсін жасауға жарамды құмда біршама ластанушылықтар, яғни саз және балшық болады, ол құм түйіршіктерін бір-бірімен байланыстыруға көмектеседі. Құм сарайларын әдетте балалар көңіл көтеру үшін жасайды, бірақ ересектерге арналған үлкен, күрделі құрылыстардан тұратын құм мүсіндері байқаулары да бар. Байқауда жасалған ең үлкен құм сарайының биіктігі 18 футқа жеткен; оның иесі, бес футтық Рональд Малкнуджио, құм сарайының биіктігімен тең бірнеше баспақыштарды пайдалануға мәжбүр болды. Оның мүсінін жасау үшін бір тонна құм және 10 литр су қолданылды.

Құмдық қамалдар мен мүсіндер

Құмның түйіршіктері әрқашан біріне-бірі жабысып тұрады, егер құм жеткілікті түрде ұсақ болмаса. Құрғақ құм шашыраңқы болса, құм мен судың дұрыс мөлшері араластырылғанда ылғал құм жабысқақ болады. Бұның себебі – су, ылғал болғанда, беттік кернеу күші арқасында құм түйіршіктері арасында кішкентай "көпірлер" құрайды. Құм құрғағанда немесе тым ылғалданғанда, құрылыстың пішіні өзгеруі мүмкін, сондай-ақ "көшкін" жиі кездеседі. Жақсы "құм құрылысын" жасау үшін ұсақ (көбінесе өткір) және ірі құм түйіршіктерінің қоспасы өте маңызды. Теңіздердің, өзендердің немесе ағын сулардың табиғи әсерінен дөңгелектенген ұсақ түйіршіктер, керісінше, жеке түйіршіктердің арасындағы байланысқа теріс әсер етеді, себебі олар бір-бірінен оңай сығады. Құм сарайлары мен құм мүсіндерін жасау үшін қашар мен шелектер негізгі құралдар болып табылады, бірақ кейбір адамдар тек қолдарын ғана пайдаланады. Қарапайым құм сарайды ылғал құммен шелек толтырып, оны жағажайға кері тікелей қойып, содан кейін шелек алып тастау арқылы жасауға болады. Ірі құрылыстар үшін құмды араластыруға қажетті теңіз суын шелек немесе басқа ыдыспен құрылыс алаңына жеткізуге болады. Кейде құм үйінділерін белгілі бір пішінде және орналасқан жерде ұстап тұру үшін ағаш немесе пластик сияқты басқа материалдардан жасалған қалыптар қолданылады. Ішке кіруге жеткілікті үлкен туннельдер өте қауіпті; балалар мен ересектер жыл сайын мұндай жер астындағы құрылыстар құмның салмағы мен тұрақсыздығынан құлағанда, немесе толқын келгенде, немесе құрылысқа толқын соққанда қаза болады. Кейде суды тоқтату үшін бөгет салуға болады, теңізден қорғаныш үшін қалың қабырғалары бар құм қамалдар салуға болады, немесе суды ұстап тұру үшін арналар қазылады. Құралған мүсіннің бір түрі – тамшылатып құмнан жасалған мүсін. Құмнан мүсін жасау өнері жағажай аймақтарында танымал болды. Әлем бойынша жүздеген жылдық жарыстар өткізіледі. Техникалар өте күрделі болуы мүмкін, ал рекордтық жетістіктер Гиннес рекордтар кітабына енгізілген. Кейде конкурстар жарнамалық немесе таныстыру мақсатында ұйымдастырылады. Көптеген құм мүсіншілері басқа салалардан келген, бірақ кейбіреулері құммен байланысты қызметпен ғана айналысады. Белгілі құм мүсіншілерінің қатарында Сударсан Патнаик және М.Н. Говри бар, олар Майсур құм мүсіндері мұражайын құрды.

Фестивальдар мен байқаулар

1989 жылдан 2009 жылға дейін "Харрисан" деп те аталатын Канаданың Британдық Колумбия провинциясының Харрисон қаласындағы Гаррисон ыстық бұлағында құм мүсіндерінен әлем чемпионаты өткізілді. Жарыста жеке, жұптық және командалық категориялар болды. Әлем чемпионаты шектеулі уақытқа Флорида штатының Форт-Майерс қаласында және басқа да жерлерде ұйымдастырылды. Басқа елдер де әлем чемпионатының өз нұсқаларын өткізеді, себебі шығын мен логистикалық қиындықтарға байланысты барлық талапкерлерді бір уақытта бір жерде жинау мүмкін емес. Әлемдегі ең биік құм сарайы 2007 жылы Sun Fun Festival аясында Team Sandtastic командасы Оңтүстік Каролина штатының Мертл-Бич қаласында салынды. Оның биіктігі 15,1 метрді құрады. Құрылысы 10 күнге созылды және 300 жүк көлігі құм пайдаланылды. Бұл рекорд 2019 жылы Германияның Рюген қаласында 58 фут (шамамен 17,7 метр) биіктіктегі құм сарайы ашылғанда жаңартылды. Әлемдегі ең биік құм сарайы халықаралық суретшілер тобымен 11 000 тонна құмнан салынды. 2003 жылдан бері Ирландияның Мейт графтығындағы Беттистаун жағажайында жыл сайынғы Ұлттық құм сарайлары мен құм мүсіндері байқауы өтіп келеді. Финляндияның Лаппеенранта қаласында "Хиеккалинна" деп аталатын жылдық туристік орын бар, онда әр жылы ауысатын тақырып бойынша құмнан жасалған өнер туындысы құрылады. Бір сағатта салынған ең көп құм сарайының рекорды 2012 жылдың 18 тамызында Англияның Скарборо қаласында тіркелді. Төрт жүз адам 683 құм сарайын салды, олардың әрқайсысының ені мен биіктігі екі фут (шамамен 60 сантиметр) және төрт мұнарасы болды.

Құм пагодалары

Оңтүстік-Шығыс Азияда Буддалық сенімді арттыру үшін құм пагодалары салынады. Бұл дәстүр 1500 жылдардан бері жалғасып келеді.

Ойнаңыз

Құмды жағалаудың ең қызықты тұсы, әсіресе балалар үшін, құммен ойнау; ол қарапайым құм салындыдан әлдеқайда көп мүмкіндіктер береді. Тау, шұңқыр (көбінесе сазға немесе жер асты суына жетеді), арналар, туннельдер, көпірлер, мүсін (адам, жануар сияқты бейнеленген немесе ғимараттың кішірейтілген үлгісі) және тағы да көптеген нәрселер жасауға болады. Біреуді мойнына дейін құмға көміп қою немесе өзінің денін құмға көму де жағажайда танымал ойын.

Құм періштелері

Құм періштелері қар періштелері жасалғандай жасалады; адам құмға арқасын төсеп, қол-аяқтарын созып, оларды алға-артқа қозғайды.

Ауа ағысымен күресу

Көпшілік ойнайтын ойын – құм үйіндісін мүмкіндігінше биіктеп, алдағы толқынға қарсы тұру.

Құм шауып, жағажайға суреттер салу

Құмды аралау – суретшінің құмды жағажайда құмның құрғақ беткі қабатын аралап, ылғалды астыңғы қабатын ашыққа шығарып, жарық пен қара түстің контрастын жасау арқылы орындалатын өнер. Көбінесе бұл суреттер өте ірі болып келеді және адам қолымен жасалған өнер ескерткіштеріне, мысалы, егістік далаларындағы белгілерге ұқсайды. Бұл суреттер уақытша, келесі толқынмен бірге жойылады. Осы өнер түрінде жұмыс істейтін танымал суретшілердің қатарында Андрес Амадор, Шон Коркоран және Марк Тренор бар.

Басқа

Құм шыны – екі шыны қабат арасындағы суда әртүрлі түсті құмнан тұратын көрме. Құм суреттерінен ерекшелігі, құм шынысын айналдыруға арналған; дәстүрлі түрде қара және ақшыл құм, әр айналымда жаңа пішіндерге өтеді. "Құм шыны" термині португал тіліндегі quadro de areia тіркесінің аудармасы, ол сөзбе-сөз "құм жақтауы" немесе "құм суреті" дегенді білдіреді. Құм суреттерінен айырмашылығы, олар дәстүрлі қолөнер емес, әлемнің түкпір-түкпірінен әртүрлі түстерде және өлшемдерде кездеседі. Құммен сурет салу – сурет жасау үшін түрлі-түсті құм мен басқа пигменттерді бетке себу өнері. Құм бөтелкелері – түрлі-түсті құмды бөтелкеге құйып, көрініс жасау арқылы шығарылады. Құм суреті – құмның тегіс бетіне сызып сурет салу. Құм анимациясы – кадр сайын құмды өңдеу арқылы пішіндер, текстуралар мен қозғалыстар құрап, анимация жасау.