Кіріспе

2005 жылдың тамыз айының соңында Луизиана, Флорида, Техас және Миссисипи штаттарына соққан «Катрина» даулының экономикалық салдары ауқымды болды. 2006 жылы Буш әкімшілігі аймақтағы жөндеу және қайта құрылыс жұмыстары үшін 100 миллиард доллардан астам қаражат сұрады, бұл дауылды АҚШ тарихындағы ең қымбат табиғи апатқа айналдырды. Бұл мұнаймен жабдықтаудың және мақта сияқты тауарлардың экспортының тоқырауынан туындаған экономикалық зиянды қамтымайды. «Катрина» даулына дейін аймақта шамамен бір миллион фермерлік емес жұмыс орны болды, оның 600 мыңы Нью-Орлеан қаласында шоғырланған. Марк Бертон мен Майкл Хикс жүргізген зерттеуге сәйкес, Луизиана мен Миссисипи штаттарына тиген жалпы экономикалық зиян 150 миллиард доллардан асып кетуі мүмкін. Оңтүстік Луизиана мен Миссисипидің жүздеген мың тұрғыны, соның ішінде Нью-Орлеанда тұратын дерлік барлық адам жұмыссыз қалды. Жасылшақтар төленбеді, ақша жұмсалған жоқ, демек жергілікті билік салық жинамады. Қаржы тапшылығы зардап шеккен қауымдар мен штаттардың алдағы жылдардағы ресурстарын шектейді. Дауылдан бұрын аймақ Америкадағы ең кедей аймақтардың бірі болып, жұмыссыздық деңгейі ең жоғары болды. 2005 жылдың 8 қыркүйегінде президент Буш зардап шеккен аймақтарда «Дэвис-Бейкон» заңын уақытша тоқтатқанда алаңдаушылық туды, бұл федералды құрылыс жобаларында жұмыс істейтін мердігерлерге жергілікті еңбекақыдан төмен жалақы төлеуге мүмкіндік берді. Бұл әрекетке байланысты негізгі алаңдаушылық – үкіметке қолданыстағы жалақыдан төмен төлеуге рұқсат берудің аймақтағы кедейлікті күшейтуі мүмкін еді, өйткені бұл аймақ елдегі отбасылық табысы ең төменгі деңгейдегі аймақтардың біріне жатты. Саяси қысымның нәтижесінде, 2005 жылдың 26 қазанында АҚШ Конгресінде демократтар мен республикашылдардың бірлескен күшімен заң қайта күшіне енгізілді.

Мұнай өндіру

Дауыл Едем шығанағында мұнай өндіруді, импорттауды және тазартуды тоқтатты, осылайша отын бағасына елеулі әсер етті. Дауылға дейін АҚШ-та тұтынылатын шикі мұнайдың оннан бір бөлігі және елде өндірілетін бензиннің жартысы шығанақтың жағалауындағы штаттардағы мұнай өңдеу зауыттарынан келіп түсті. Аймақта табиғи газдың қосымша 24% өндіріледі немесе импортталады. Сонымен қатар, елдің Стратегиялық мұнай қоры да осы аймақта сақталады. "Катрина" даулынан кейін электр қуатының өшірілуі мұнай мен табиғи газды таратуда қиындықтар тудырды. Хьюстон сияқты жерлерден шығыс жағалауға мұнай өнімдерін тасымалдайтын құбырлар, электр қуатының үзілуі салдарынан материалды қозғалтатын сорғыларды тоқтатуға мәжбүр болды. Дик Чейни 30 тамызда түнде және келесі күні таңертең Оңтүстік Пайнс электрмен жабдықтау қауымдастығының басшысына жеке қоңырау шалып, оған жақын орналасқан Коллинстегі подстанцияларға электр бригадаларын жөнелтуді бұйырды, олар Колониялық құбырдың жұмысына өте қажет болды, ол Техастан Солтүстік-Шығысқа бензин мен дизель отынын тасымалдайды. АҚШ Жағалау күзетінің мәліметінше, кемінде жиырма мұнай платформасы жоғалып кеткен, суға батып кеткен немесе суға қауіпсіздіксіз қалған. Дауыл алдында жөндеуге кірістірілген бір мұнай платформасы бұзылып, Алабама штатының Мобил қаласындағы Мобил өзені арқылы өтетін Кокрейн/Африкатон АҚШ көпіріне соқтығысқан. Мексика шығанағында тағы екі платформа суға қауіпсіздіксіз қалды, бірақ олар табылды. Луизиана жағалауынан 20 шақырым қашықтықта орналасқан бір платформа Алабама штатының Дофин аралында жағаға шығып қалды. Shell Oil Company компаниясының MARS платформасы да ауыр зақымдар алды. 29 тамызда сағат 7:03-те Луизиана штатының Порт Фуршон портының директоры Тед Фальгут, Мексика шығанағындағы Нью-Орлеаннан оңтүстікке қарай 100 шақырым (60 миль) қашықтықта орналасқан маңызды мұнай және газ хабы, порттың дауылдан тікелей зардап шеккенін хабарлады. Порт елдің шикі мұнай және табиғи газбен жабдықтаудың шамамен 16% -ын қамтамасыз етеді. Фальгуттың сөзіне қарағанда, "Катрина" даулымы "мұнай және газ инфрақұрылымына қысқа мерзімді ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді де әсер етеді. Дауылдың әсері – шығанақ жабылды; дауылдың барлық аймағы жабылды; күніне жарты миллиард долларлық мұнай мен газ қол жетімсіз". Луизиананың АҚШ мұнай тұтынуының 11% -ын импорттайтын оффшорлық мұнай порты 27 тамызда жабылды, ал Shell компаниясы өндіріс көлемінің азайғанын хабарлады. Порт дауылдан зардап көрмеді және қуат қайта қосылғаннан кейін бірнеше сағаттан кейін жұмысын қайта бастады. АҚШ-та мұнай өндірісі қалыпты деңгейдің үштен бір бөлігіне дейін азаюы мүмкін деген қауіптің салдарынан мұнай бағасы күрт өзгере бастады. Батыс Техас аралық шикі мұнай фьючерстері бір барреліне 70 доллардан (0,44 доллардан) жоғары рекордтық деңгейге жетті. Луизиана билігіне және басқа да жерлерге бензинге ғана емес, сонымен қатар қажетті басқа да заттарға, мысалы, бөтелкедегі суға бағаның көтерілуі туралы көптеген хабарламалар келіп түсті. Кейбір аймақтарда бензин бір галлонына 6 долларға дейін сатылды. Атлантаның оңтүстігіндегі Джорджия штатының Стокбридж қаласындағы BP компаниясының бір стансасында газдың галлоны 5,87 долларға (литрі 1,55 долларға) сатылды, бұл "Катрина" апатынан кейін бір күн өткен соң болды. Дауылдың алдында отынның орташа бағасы бір галлонына шамамен 2,50 АҚШ доллары (0,66 доллар) болды. Халықаралық мұнай бағасы да өсті. Ұлыбританияда қорғасынсыз бензиннің (газдың) бағасы көптеген жерлерде (орташа есеп бойынша 95 пенс) алғаш рет бір литріне 1 фунттан (АҚШ галлонына 7 доллар) асты, бұл "Катрина" даулынан бұрынғы бағадан шамамен 3% жоғары. 6 қыркүйекте көтерме баға 5% -ға өсті. АҚШ-тың кейбір бензин құю станцияларында ұзақ кезектер пайда болды, өйткені клиенттер дауылдан кейін бағаның өсуін күтіп, бензин сатып алуға асықты. Жағдайдың ауырлығын ескере отырып және өз штатында орын алған ұқсас оқиғаларды ескере отырып, Солтүстік Каролинаның губернаторы Майк Исли барлық Солтүстік Каролина тұрғындарына газды үнемдеуге, отын тұтынуды және қажетсіз сапарларды шектеуге, сондай-ақ мемлекеттік қызметкерлерге бірлесіп жүруге шақыратын мәлімдеме жасады. Губернатордың мәлімдемесі шыққан күні штаттың көптеген бензин құю станцияларында газ бітіп, басқаларында кезек пайда болды. 31 тамыздағы сағат 12:00-де Мексика шығанағындағы сегіз мұнай өңдеу зауыты жабылып, біреуі төмендеу режимінде жұмыс істеді. Сегіз мұнай өңдеу зауытының бесеуін бағалауға қол жеткізілмеді. Мұнай өңдеу зауыттарын қайта іске қосумен байланысты проблемалардан басқа (бұл ұзақ процеске толы) жұмысшылардың тұрғын үйлерімен де мәселелер туды, өйткені көптеген үйлер дауылдан қирады. Қоршаған ортаны қорғау агенттігі отын стандарттарын қыркүйекке дейін уақытша жеңілдету арқылы бағаны төмендетуге тырысты. Бағаның ұзақ мерзімде жоғары қалуы экономикалық салдарға әкелуі мүмкін болғандықтан, Стратегиялық мұнай қорынан да шикі мұнай шығарылды, бұл тұтынушылық шығындардың төмендеуіне және Азиядағы көптеген елдердің қиындықтарына әкелуі мүмкін. Президент Буш сонымен қатар уақытша түрде Жонс заңын күштен шығарды, бұл шетелдік мұнай компанияларына АҚШ порттары арасында мұнай тасымалдауға рұқсат берді. 7 қыркүйекке қарай шығанақтағы мұнай өндірісі қалыпты деңгейдің 42% -ына жетті. "Катрина" даулынан жабылып, 10 мұнай өңдеу зауытының төртеуі бір апта ішінде толық қуатпен жұмыс істеуі күтілді, бірақ тағы төртеуі бірнеше айға жабылуы мүмкін.

Құмар ойындар мен ойын-сауық

Катрина мәжбүр етті көптеген казиноларды Миссисипи шығанағының жағалауында жабуға және эвакуациялауға. Hard Rock Hotel & Casino қыркүйектің бірінші аптасында ашылуы жоспарланған, бірақ 2007 жылдың 30 маусымына дейін ашылмады. Beau Rivage судың үшінші қабатына дейін жеткен зардаптан қатты зардап шекті, бірақ жағажайдағы казинолардың арасында ең аз зақымдалған сияқты. Grand Casino Biloxi-дің алып ойын кемесі 90-шы АҚШ тас жолынан өтіп кетті. Treasure Bay-дің қаракшы кемесі ауыр зақымданып, жағаға шайылып, кейіннен негізгі баржасына дейін бөлшектелді. President Casino Biloxi 90-шы АҚШ тас жолымен шайылып, казинодан шамамен бір шақырымдай қашықтықтағы Holiday Inn-нің үстіне түсті. Gulfport-та батыс Grand Casino Gulfport баржасы Kid's Quest-пен бірге 90-шы АҚШ тас жолынан өтіп, тас жолды тосқауылдады. Copa Casino баржасы Grand Casino Gulfport автотұрағының жанындағы жерге итерілді. Biloxi-дегі Casino Magic пен Isle of Capri ойын кемелеріне ауыр зақым келді, оларды жөндеу мүмкін болмады. Дауыл алдында Gulf Coast казиноларында кем дегенде 14 000 адам жұмыс істеді. Six Flags New Orleans дауылға дайындық үшін және эвакуациялау процедураларын бастау үшін жабылды. Harrah's New Orleans дауылдан аз уақыт бұрын жабылды және дауылдан зақым көрді. Ғимарат дауылдан кейінгі күндері жедел жәрдем қызметкерлері үшін операциялық база ретінде пайдаланылды. Казино 2006 жылдың 17 ақпанында, Mardi Gras-қа орай, ал Миссисипи штатының Biloxi қаласындағы Beau Rivage Resort and Casino 2006 жылдың 29 тамызында, Hurricane Katrina құрлыққа түскен күнінің бір жылдығында қайта ашылды. Grand Casino Biloxi кең ауқымды жөндеуден өтуде және 2006 жылдың жазында қайта ашылуы күтілуде. Grand Casino Gulfport құрылымының бөліктері 90-шы тас жолға құлап, бұзылды. Mississippi Biloxi аймағындағы қайық казинолар жабылған әрбір күн үшін шамамен 500 000 доллар салықтық түсімнен, ал South River аймағындағы казинолар үшін күніне шамамен 140 000 доллар жоғалтады. 2004 жылы Mississippi казинолардан 2,7 миллиард доллар табыс тапты, бұл Nevada және New Jersey-ден кейінгі үшінші орын (10,3 миллиард және 4,8 миллиард доллар тиісінше). Katrina тікелей қатысы бар еді National Basketball Association Seattle SuperSonics командасының Oklahoma City-ге көшірілуіне. New Orleans-тың NBA франшизасы уақытша көшіруге мәжбүр болды; Hornets (қазір Pelicans деп аталады, өйткені Saints иесі Том Бенсон 2013 жылы команданы сатып алды) Baton Rouge-тағы Pete Maravich Assembly Center және Oklahoma City-дегі Ford Center арасында таңдау жасады, ал New Orleans Arena қайта құрылып жатқанда. Ford Center-де Hornets командасының табысы (команда екі жылға ойындарын бөлісу туралы келісімге келген) тікелей Oklahoma City мүдделерінің Seattle SuperSonics командасын сатып алуына және 2008 жылы Oklahoma City Thunder болып өзгеруіне әкелді.

Ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы

АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің (USDA) мәліметінше, «Катрина» даулының Мексика шығанағындағы егістерге тигізген ұлттық әсері минималды болды, ең көп зиян ірі егістердің (жүгері, соя және мақта) шағын өндірушілеріне тиді. Дауылдың ауыл шаруашылығына тигізген басты әсері теңіз тасымалы мен экспортқа қатысты болуы мүмкін. 2004 жылы АҚШ-тың бидай экспортының 22%, жүгері экспортының 71% және соя экспортының 65% Перс шығанағының порттары арқылы өткен. Тасымал порттар қайтадан жұмыс істей бастаған күздің соңында ғана жаңартылды. Президенттің табиғи апат аймағы деп жариялаған 50 Миссисипи округіне қоса, USDA тағы 31 округті негізгі ауыл шаруашылығы апат аймақтары деп белгіледі. Бұл фермерлер мен басқа да ауыл шаруашылығы өндірушілеріне шығындарын өтеу үшін төмен пайыздық мөлшерлемемен жедел несие алуға мүмкіндік берді. Қалған төрт Миссисипи округі «іргелес» деп танылды және олар да көмек алуға құқылы болды. Миссисипи штатындағы Галфпорт порты АҚШ-тың оңтүстігіндегі маңызды теңіз тасымалы порты болып табылады, ол бір жылға дейін тоқтап тұрды. Chiquita, Dole, Crowley, Gearbulk, P&O және басқа да компаниялар Галфпортта маңызды операциялар жүргізді. Қысқа мерзімді перспективада бұл компаниялар қажетті операцияларын зардап көрмеген порттарға көшірді. Орман шаруашылығы Оңтүстік Миссисипидегі маңызды сала болып табылады және штаттың барлық жұмыс орындарының 10% құрайды. Миссисипи Орман шаруашылығы комиссиясының мәліметінше, «Катрина» даулы штаттағы 1,3 миллион акр (5300 км²) орманға елеулі зиян келтірді. Ең көп зиян жағалау округтерінен солтүстікке қарай, Лорелге дейін, сондай-ақ Ханкок, Харрисон және Перл Ривер округтеріндегі қарағай ормандарына тиді. Шамамен 14,6 миллион текше метр (52,9 миллион м³) қағаз ағашы және 3,2 миллиард кубофут (7,6 миллион м³) кеспе ағаш жойылды. Бұл залалдың экономикалық әсері 1,3 миллиард долларға бағаланды. Сонымен қатар, Миссисипи штатының 181 қаласындағы қалалық ағаштарға келген зиян шамамен 1,1 миллиард долларға жетеді.

Коммуналдық қызметтер

Жергілікті электр энергиясын өндіруші Entergy Corporation компаниясы ауыр зардап шекті, ал Entergy New Orleans 2005 жылдың 23 қыркүйегінде банкроттықтан қорғануға өтініш берді. Компания төмендеген кіріс пен дауылдың салдарынан келтірілген жөндеу шығындарын басты себептер деп көрсетті. Бас компания Entergy Corporation 100 миллион доллар көлемінде қаржыландыруды дереу ұйымдастырды.

Сақтандыруға жауап беру

Сақтандыру ақпарат институты "Катрина" даулының сақтандыру тарихындағы ең қымбат апат екенін хабарлады. Институт сақтандыру индустриясы 41,1 миллиард доллар (2009 жылы 45,1 миллиард доллар) және алты штат бойынша 1,7 миллионнан астам талапты төлегенін мәлімдеді. Үйлерге, кәсіпорындарға және көлік құралдарына келтірілген залалдар бойынша рекордтық талаптарды өңдеу үшін елдің түкпір-түкпірінен 15 000-ға жуық талап сарапшысы шақырылды. Луизиана штаты сақтандырылған залалдың 63 пайызын, ал Миссисипи штаты үштен бірін құрады. Бұдан өзге, федералдық үкіметтің Ұлттық су тасқыны сақтандыру бағдарламасы (NFIP) су тасқынынан келтірілген залалдар бойынша 16,1 миллиард доллар төледі. Дауылдық толқындарды қоса алғанда, су тасқынынан келтірілген залал NFIP арқылы өтемізделсе, стандартты үй иелерінің сақтандыру полисімен қамтылмайды. Институт сондай-ақ, жағалаудағы энергия нысандарына 2-3 миллиард долларлық қосымша сақтандырылған залал келгенін хабарлады.