Немец агрономы: Альбрехт Даниэль Таэрдің өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Неміс агрономы Альбрехт Даниэль Тейер (Albrecht Daniel Thaer; 14 мамыр 1752 – 26 қазан 1828) – неміс агрономы және өсімдіктердің қоректенуіне қатысты гумус теориясын қолдаушы.

Отбасы және ерте өмір

Альбрехт Даниэль Таер 1752 жылдың 14 мамырында Ганновердегі Селле қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Иоганн Фридрих Таер, саксониялық Либенвердада туған, сарай дәрігері болған; анасы Софи Элизабет – Целле ауданының кірістерді және салықтарды жинаушысы Ж. Саффенің қызы. Альберт тұңғыш бала болып дүниеге келді, үш әпкесі болды: Кристина, Альбертина және Вильгельмина. Олардың ең үлкені нәресте шағында қайтыс болды, екіншісі капитан Швеппеге тұрмысқа шықты, ал кішісі – танымал жеке кеңесші доктор Якобиге үйленді. Геттинген университетінде медициналық білімін аяқтағаннан кейін, ол туған жерінде дәрігерлікпен айналысты. 1786 жылы ол ақсүйек қызы, фон Веллихке үйленді. Оның үйіне жапсарлас бақта гүл өсірумен шұғылдануы оның ауыл шаруашылығындағы даңқын арттырды; гүл өсіруге деген құштарлығы оны біртіндеп ауыл шаруашылығына жетеледі. Ол он алты акр жер сатып алып, онда жоспарларын іске асырды. Көп ұзамай ол сирек кездесетін өсімдіктердің, әдемі серуен жолдарының, жеміс бақтарының, сондай-ақ түрлі шөптер мен астық тұқымдас өсімдіктердің жиынтығымен барлығының қызығушылығын тудырды. Әртүрлі өсімдіктерді өсірудегі табысы оны одан да кең жерді сатып алуға ынталандырды. Курс қыркүйек айында басталды. Қыс айларында математикамен айналысып, Евклидтің алғашқы алты кітабы зерттелді, ал жаз айларында геометриялық білім жерді, ағаштарды, ғимараттарды және басқа да нысандарды өлшеуде қолданылды. Химияның негізгі принциптері ашылды. Жақсы, бірақ үнемді құралдармен түрлі тәжірибелер үлкен және кішкентай көлемде жасалды. Ірі тәжірибелер үшін сыра қайнату және дистилляциялау цехтары мен оларға қосымша жабдықтар өте пайдалы болды. Әртүрлі топырақ түрлерін талдауға көп көңіл бөлінді, олардың түрлері мен құрамдас бөліктерінің салыстырмалы мөлшері үлкен тәртіп пен жүйелілікпен тізімделді. Топырақ үлгілерін ретке келтіріп, әртүрлі түстермен белгілеу арқылы жіктеу әдемілікпен жасалды. Мысалы, егер топырақтың негізі құмды болса, шыны сары қағазбен жабылады; егер келесі басым топырақ әктасты болса, шынының қабырғасына ақ билет жабыстырылады; егер ол қызыл саз болса, онда қызыл билет, ал көк саз болса – көк билет жабыстырылады. Бұл билеттердің үстіне, кішірек өлшемдегі билеттер топырақтағы белгілі бір заттың үшінші ең үлкен мөлшерін түсімен көрсетеді. Бұл мәселе көптеген адамдарға пайдасыз және ақылға сыймас сияқты көрінуі мүмкін, сондай-ақ неміс әдетіне тән жалпылауға бейімділік сезімін тудыруы мүмкін. Дегенмен, фон Таердің жіктелуі Германиядағы ірі меншіктерде, дәл статистикалық есептер жүргізілетін жерлерде, табиғаттанудағы Линнейдің жіктелуі сияқты кеңінен қабылданды және қолданылды.

Albrecht Daniel Thaer was born in Celle, a neat little town in Hanover, on 14 May 1752. His father, Johann Friedrich Thaer, was physician to the Court, and born in Liebenwerda, in Saxony; his mother, Sophie Elisabeth, was the daughter of J. Saffe, receiver of rents and taxes of the district of Celle. Albert was the first born, and had three sisters, Christine, Albertine, and Wilhelmine, of which the first died in infancy, the second was married to Captain Schweppe, and the youngest to the well known privy councillor, Doctor Jacobi. At the University of Göttingen he finished his medical studies, and afterwards practised medicine in his native place. In 1786, he married the daughter of a nobleman, one Miss Von Wellich. The garden attached to his house, where he amused himself with cultivating flowers, gave rise to his agricultural celebrity; the taste for the culture of flowers led him gradually to that of agriculture; he bought a larger lot of sixteen acres, and executed on it his plans. It was soon the attraction of everybody, for the collection of rare plants and beautiful walks, fine orchards, and the different kinds of clover and grass. His success in the culture of various plants, stimulated him to buy a more extensive tract of land. The course commerced in September. During the winter months, the time is occupied in mathematics, and the first six books of Euclid were studied: and in the summer, the geometrical knowledge was practically applied to the measurement of land, timber, buildings, and other objects. The first principles of chemistry were unfolded. By a good but economical apparatus, various experiments were made, both on a large and small scale. For the larger experiments, the brew house and stilLhouse with their respective fixtures were found highly useful. Much attention was paid to the analysation of various soils, and the different kinds, with the relative quantity of their component parts, were arranged with great order and regularity. The classification was made with neatness, by having the specimens of soil arranged in order, and distinguished by different colours. Thus, for instance, if the basis of the soil is sandy, the glass has a cover of yellow paper; if the next predominating earth is calcareous, the glass has a white ticket on its side; if it was red clay, it had a red ticket; if blue clay, a blue one. Over these tickets, others, of a smaller size, indicate by their colour the third greatest quantity of the particular substance contained in the soil. This matter may appear to many more ingenious than useful, and savouring too much of the German habit of generalising. The classification of Von Thaer was, however, as much adopted, and as commonly used on the large estates in Germany, where exact statistical accounts were kept, as the classification of Linnaeus in natural history is throughout the civilised world.

Альбрехт Тейр туралы

Вильгельм Кёрте (1839) Альбрехт Таэр: Өмірі мен қызметі.