Кіріспе
Нью-Йорк филармониясының жастар концерттері
Нью-Йорк филармониясымен өткізілетін «Жас тыңдарманға арналған концерттер» – әлемдегі классикалық музыканың отбасылық концерттерінің ең ұзақ жылдардан бері жалғасып келе жатқан сериясы.
Нью-Йорктегі жастарға арналған симфониялық концерттер (1924 жылға дейін)
1898 жылғы 26 қарашада дирижер Фрэнк Дамрош және Нью-Йорк симфониялық оркестрі жас тыңдаушыларға арналған Нью-Йорктегі алғашқы оркестрлік концерттердің бірін ұсынды, ол "Жас адамдарға арналған симфониялық концерт" деп аталды. Бір жыл бұрын, 1897 жылы, Дамрош Нью-Йорк қаласының мемлекеттік мектептеріндегі музыка білімінің жетекшісі болып тағайындалды, себебі оның әлеуметтік мақсаты – мұқтаж жандарға музыканы үйрету болды. Он жылдардан кейін, 1914–1916 жылдары Нью-Йорк филармониясының музыкалық директоры Йозеф Странский жастарға арналған концерттерді ұйымдастыра бастады.
Жыл сайынғы концерттік серияның құрылуы (19241939)
Нью-Йорк филармониясының жыл сайынғы "Жас көрермендерге арналған концерттер" сериясы 1924 жылы дирижер "Аға" Эрнест Шеллинг және Филармонияның Білім беру және балалар концерттері комитетінің төрағалары Мэри Уильямсон Харриман мен Элизабет "Бесси" Митчелл құрған болатын. Шеллинг концерттерді балалардың музыкаға деген құштарлығын ояту мақсатымен ұйымдастырды, музыканы демонстрациялармен, композиторлар, аспаптар, тарих және басқа да білім беру тақырыптары туралы суреттер көрсетілетін слайд-шоулармен толықтырды. Шеллинг түрлі тақырыптарды көрсету үшін 4000-нан астам "сиқырлы фонарь" шыны слайдтарын жасады. 1930 жылдан бастап "Жас көрермендерге арналған концерттер" филармонияның жексенбілік концерттерімен бірге CBS радиосы арқылы АҚШ және Еуропаның түкпір-түкпіріндегі үйлерге таратылды. Шеллинг пен филармония сондай-ақ Нью-Йорк қаласының мемлекеттік мектептеріне тікелей барып, жас оқушыларға "Мектеп күні" концерттерін ұсынды. "Жас көрермендерге арналған концерттер" балалар мен олардың ата-аналары, сондай-ақ барлық жастағы музыканы жақсы көретін адамдардың арасында кең танымал болды. Өзінің алғашқы он жылында Шеллинг әр маусымда бес-алты концерттен тұратын екі серияны жүргізді. Нью-Йоркте балаларға арналған концерттерден өзге, Шеллинг Лос-Анджелес, Филадельфия, Роттердам және Лондон сияқты қалаларда гастрольдік концерттер ұйымдастырды. Шеллинг 1924 жылдан бастап 1939 жылы қайтыс болғанға дейін Нью-Йорк филармониясымен бірге "Жас көрермендерге арналған концерттерді" өткізді.
Шеллингтен кейін (1940-1958 жылдар)
1939 жылы Шеллинг қайтыс болғаннан кейін, 1940 жылдан 1947 жылға дейін Жастар концерттерін швейцариялық дирижер Рудольф Ганц басқарды. Ганц бастапқыда Карнеги залында әр маусымда алты концерт, сондай-ақ Нью-Йорк қалалық үйінде тоғыз жасқа дейінгі, музыкалық білімі аз немесе жоқ балаларға арналған үш "Бастауыш" немесе "Таныстыру" концерттік сериясын жоспарлаған. Дегенмен, 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан "Бастауыш" концерттер тоқтатылып, 1947 жылға дейін қайта жаңғыртылған жоқ. 1947 жылы Жастар концерттері комитеті келесі дирижерді іздеу үшін іріктеу сұхбаттарын өткізді. Комитет американдық дирижер Уолтер Хендльді таңдады, ол төрт концертке жетекшілік етті. Осы лауазымға тағы да бірнеше дирижерлер үміткер болды, соның ішінде Филармонияда төрт жыл бұрын дебют жасаған жас Леонард Бернштейн де бар. Бернштейн үш дауысқа ие болды және 1958 жылы музыкалық директор болғанға дейін Жастар концерттерін өткізбеді. 1950 жылы американдық дирижер Игорь Букетов бұл рөлде алғаш рет қонақ ретінде өнер көрсеткеннен екі жыл өткен соң, Филармонияның барлық балалар концерттеріне жетекші болып тағайындалды. 1953 жылы канадалық дирижер Уилфрид Пеллетье Жастар концерттерінің дирижері болып бекітілді. Пеллетьедің соңғы маусымы 1956 жылы кіші балаларға арналған "Бастауыш" сериясі тағы да таратылды.
Халықаралық кезең (1972 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Бернштейн дәуірінде халықаралық атаққа ие болғаннан кейін, жас көрермендерге арналған концерттер Нью-Йорк филармониясы тарапынан әлемнің әртүрлі концерт залдарында гастрольдік өнер көрсетулер ретінде ұсынылды. Серия болашағы үшін ұжымдық көзқарас қалыптастыру мақсатында көркемдік жетекшілігін кеңейте бастады. Бернштейннің 1972 жылғы жас көрермендерге арналған соңғы концертінен кейін Майкл Тилсон Томас серияны (1971–77) тұрақты түрде жетекшілік етті, сондай-ақ Эрих Лайнсдорф, Пьер Булез, Игор Букетов, Зубин Мехта, Аарон Копланд, Курт Масур, Леонард Слаткин, Андре Превин, Томас Уилкинс және Жап ван Зведен сияқты дирижерлер де қатысты. 2008 жылы Нью-Йорк филармониясы әр маусымда төрт жас көрермендерге арналған концерт өткізді, сонымен қатар Гонконг сияқты қалаларға гастрольдік концерттер ұйымдастырды. Американдық дирижер Дельта Дэвид Гиер бағдарламаларды жүргізіп, басқарды, ал драматург Том Дулак олардың сценарийін жазды, концерттер біртұтас тақырып бойынша ұйымдастырылды және, Шеллинг бұрынғы жылдары жасаған тәжірибелерге сәйкес, тікелей эфирде үлкен экранға тікелей бейнелер көрсетілді. 2024 жылдан бастап Нью-Йорк филармониясы әр маусымда төрт жас көрермендерге арналған концерттерді ұсынуды жалғастыруда. Қазіргі заманғы концерттер тақырыптық бағдарламалармен ұйымдастырылады, олар 21-ғасырдың климаттық өзгерістер, иммиграция және әлеуметтік әділдік сияқты мәселелеріне назар аударады. Орындауларға тікелей бейне және бейне проекциялар, қонақ актерлер, бишілер, әншілер және әріптес ұйымдар қатысады, бұл ғылым, фантастика және хип-хоп сияқты элементтерді оркестрге енгізетін салааралық тәсілді ұсынады. Бұл концерттер халықаралық көрермендер үшін онлайн режимінде көрсетілді.
Мұра және басқа да білім беру бағдарламалары
2005 жылы Нью-Йорк филармониясы «Елементар» сериясын жаңадан бастады, оны «Өте жас тыңдаушыларға арналған концерттер» деп атады, бұл 3-тен 6 жасқа дейінгі кішкентай балаларға арналған. Филармонияның жетекші виолоншисі Ребекка Янг жүргізетін 30 минуттық концерттерде балалар ойындар, әңгімелер және камералық музыка орындау арқылы музыкамен танысады, сонымен қатар музыкалық аспаптарда ойнауға мүмкіндік алады.