Кіріспе
Хомо сапиенс түріндегі белокты кодтаушы ген. Убиквитинге ұқсас модификаторды белсендіретін фермент 1 (UBA1) – адамда UBA1 генімен кодталатын фермент. UBA1 белоктардың бүктелуі мен ыдырауы үшін ubiquitination және NEDD8 жолдарына, сондай-ақ көптеген басқа биологиялық процестерге қатысады. Бұл белок Х-хромосомасына байланысты омыртқа бұлшықеті атрофиясының 2-ші түрімен, нейродегенеративті аурулармен және қатерлі ісіктермен байланыстырылған.
Ubiquitin like modifier activating enzyme 1 (UBA1) is an enzyme which in humans is encoded by the UBA1 gene. UBA1 participates in ubiquitination and the NEDD8 pathway for protein folding and degradation, among many other biological processes. This protein has been linked to X linked spinal muscular atrophy type 2, neurodegenerative diseases, and cancers.
Ген
UBA1 гені Xp11.23 хромосомалық аймағында орналасқан және 31 экзоннан тұрады.
Белсенділер
Убиквитин (Ub) үшін UBA1 – 110–120 кДа мономерлік ақуыз, ал убиквитинге ұқсас ақуыздар (Ubls) NEDD8 және SUMO үшін UBA1 – ұқсас молекулалық салмағы бар гетеродимерлік кешендер. Барлық эукариоттық UBA1 бактериялық MoeB және ThiF ақуыздарынан туындаған доменнің екі рет қайталануын қамтиды, Ub үшін UBA1-дың N-терминалды және C-терминалды жартысында немесе NEDD8 және SUMO үшін UBA1-дың жеке суббірліктерінде бір рет кездеседі. Ub үшін UBA1 төрт құрылымдық блоктан тұрады: Біріншіден, екі MoeB/ThiF гомологиялық мотивтен тұратын аденолиздеу домендері, соңғысы ATP және Ub-ді байланыстырады; екіншіден, әр аденолиздеу доменіне енгізілген E1 белсенді орталық цистеинін қамтитын катализдік цистеин жарты домендері; үшіншіден, белсенді емес аденолиздеу доменіндегі екінші енгізілуді көрсететін және бірінші катализдік цистеин жарты доменінен кейін орналасқан төрт спиральді шоғыр; төртіншіден, белгілі бір E2-лерді тартатын C-терминалды убиквитин бүктелу домені.
Функция
Бұл ген кодтайтын ақуыз клеткалық ақуыздарды ыдырауға белгілеу үшін убиквитин конъюгациясының, немесе убиквитинацияның алғашқы қадамын катализдейді. Атап айтқанда, UBA1 убиквитиннің АТФ-ге тәуелді аденоляциялануын катализдейді, осылайша екеуі арасында тиоэстерлік байланыс пайда болады. Сонымен қатар, ол Ub тасымалдаушы ретінде убиквитинацияның келесі қадамдарына қатысуын жалғастырады. Адамда барлығы екі ғана убиквитинді белсендіретін фермент бар – UBA1 және UBA6, сондықтан UBA1 адам ағзасында белок убиквитинациясының басты жауапкері болып табылады, сондай-ақ қатерлі ісіктер мен олардың пайда болуына да қатысады. UBA1 көптеген биологиялық процестерге қатысқандықтан, оны тежеудің қалыпты жасушаларға да зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық бар. Дегенмен, лейкемиямен ауырған тышқандарда UBA1 тежегішін сынақтан өткізу кезінде қалыпты жасушаларға қосымша зиянды әсері байқалмады, ал көптеген мақсаттарға бағытталған басқа да дәрілердің сәтті қолданылуы UBA1 тежегішін қатерлі ісіктерді емдеуде қолданудың қауіпсіз екенін көрсетеді.