Кіріспе

Грекиялық сәнгер (1924–2016)

Джеймс Галанос (20 қыркүйек 1924 – 30 қазан 2016) – американдық сәнгер және кутюр дизайнер. Галанос Американың жоғарғы қауымына, оның ішінде Нэнси Рейган, Мэрилин Монро, Элизабет Тейлор және тағы да басқаларға киім дизайнымен әйгілі.

Ерте өмір

Галанос 1924 жылдың 20 қыркүйегінде Пенсильвания штатындағы Филадельфия қаласында грек туған ата-анасының жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Трафагенде екі семестр оқыды, біріншісі – жалпы дизайнды зерттеуге, екіншісі – драпировка және тігіс құрылымын үйренуге арналды. Сегіз айдан кейін, 1943 жылы, Галанос мектепті тастады, себебі ол қалаған білімін тек киім өндірісі саласындағы тәжірибе арқылы ғана алуға болатынына сенді.

1944 - 1950 жылдардың ортасы

1944 жылы Галанос Хэтти Карнегидің Нью-Йорктегі 49-шы көшедегі сауда орталығында бас көмекші болып жұмысқа орналасты, ол Жан Луис, Паулин Тригер және Норман Норелл сияқты таланттарды қалыптастырған орын болды. Оның жұмысы шығармашылыққа қарағанда кеңсе жұмысына көбірек ұқсады, көңілі толмаған Галанос Карнегиден кетіп, эскиздерін Седьмой авенюдегі жеке өндірушілерге эскиз үшін он доллардан кем бағаға сата бастады. 1945 жылы оның бұрынғы Трафаген стилі мен сәндік өнер мұғалімі Элизабет Рорабах оның назарын «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған, тоқыма өнеркәсібінің магнаты Лоренс Лессавой берген жұмыс іздеу туралы хабарламаға аударды. «Оның әдемі әйелі Джоан Калифорнияда дайын киім бизнесiн ашуды жоспарлап, дизайнер іздеп жатқан», - деді Галанос. Лессавойлар оны аптасына 75 долларға жұмысқа алып, Лос-Анджелеске жiбердi. Алайда олардың жоспары орындалмады, Лессавойлар ажырасып, Галанос жұмысынан айырылды. «Кейiрiмдiлiкпен», - деді Галанос, Колумбия Пикчерс компаниясының бас костюм дизайнері Жан Луис оны жартылай уақытқа сурет салушының көмекшiсi ретiнде жұмысқа алды. Көп ұзамай Лоренс Лессавой 24 жасар Галаносты Парижге жiберуге келісім берді, сол кездегi сәндiк үйлер соғыстан кейiн жаңарып жатқан едi. Коутюршi Роберт Пиге америкалықты өз көмекшiлерiнiң қатарына қосты, олардың арасында Пьер Бальмен, Губер де Живанши және Марк Бохан болды. Пиге шеберханасында Галанос мата мен әшекей жеткiзушiлермен кездесiп, материалдарды таңдады, Пигенің күнделікті бақылауымен дизайнды суреттеді және жасады. 1948 жылы Галанос АҚШ-қа оралуға шешiм қабылдады және Нью-Йорктегi киім тігу фирмасы Дэвидоумен жұмыс істедi. Диана Вриланд, Элеонор Ламберт, Глория Вандербильт және Евгения Шеппард сияқты аңызға айналған журнал редакторлары мен стиль төрешілері оның жанкүйерлеріне айналды, бұл оның бірнеше ай ішінде танымал болатынына кепілдік берді. 1953 жылы Галанос тағы бiр жобаға кiрiседi – ол киноға дизайн жасауды бастады. Оның алғашқы жұмысы «Ешқашан WAC-қа толқын қойма» фильмінің жұлдызы Розалинд Расселге костюм жасау болды. Галаностың бас тігіншісі Нондас Керамицис өзінің туған Грекиясынан Лос-Анджелеске әйелдер киімін жасау үшін көшіп келді. Ол Галанос туралы туыстарынан естіген және көп ұзамай онымен Лос-Анджелестегі студиясында жұмыс істей бастады. Керамицис пен оның жетекшілігімен 22 тігінші бар команда бәрін қолмен жасады. Егер Галаностың жұмысын басқалармен салыстырсақ, онда ол француз сәнді киімімен салыстырылды. Оның бизнесі дайын киім өндірушіге қарағанда, сәнді үйге көбірек ұқсады; әр киімде көп қолмен жұмыс істелді, ал оның барлық әйгілі бушақ және кесте жұмыстары оның қызметкерлерімен жасалды. Галанос Еуропа мен Азияға саяхаттағанда әрқашан мата мен әшекейді өзі таңдап алады. Ол әрдайым ең жақсы маталарды іздесе де, Галанос көбінесе өз маталарын жасауға мәжбүр болды. Сондықтан ол түрлі түсті ленталардан жакеттер тігіп, импрессионисттік түстердегі шифон көйлектерін кигізді. Немесе ол қара сатенді ленталарды қара қайыспен сылап, нәзік көбікпен шалынған қысқа кешкі көйлектердің денелерін жасайтын. Ол киімдерін басқа дизайнерлер киімге қолданған жібекпен қаптаған, және ол әрқашан жасырын бөлшектердің маңыздылығына қатты сенген. Бұл бөлшектер киімнің денедегі әсеріне және матаның ілуіне әсер етті, және оның бүкіл әлемдегі клиенттері олар үшін көп ақша төлеуге дайын болды. Жасырын емес бөлшектер арасында пилмәндер, қауырсындар, металл брокэттер мен байламдар бар. Ол әдеттегідей ең жарқыраған көйлектерін байлау үшін байлаулы түсті қайыс жапсырмалар мен қара креппен немесе майдаланған қайыспен жасалған ұзын, жабысқақ стильдерді қолданған. Галанос 1988 жылы 200-ге жуық дизайнын көрсеткеннен кейін, «Нью-Йорк Таймс» газетінде «Галанос: кемелділік және оның көпшілігі» деген тақырып жарияланды. «Еуропаға барып, маталарын алып жүрсе де, олардың көбісі Париждегі сәнді киімдер коллекциясында қолданылған маталарға ұқсас. Оның талаптары әлемдегі барлық адамдар сияқты жоғары. Егер салыстыру жасалса, ол әдетте Париж модасымен салыстырылады. Американың сәнді киімдер дизайнерінің ұзақ уақыт бойы осындай құрметке лайық болуы таңғалдырады». Галаноның ұзақ уақыт бойы дос болып келген сәнгер Гюстав Тассел бірде Гюберт де Живаншидің «Біз Парижде мұндай жақсы киімдер жасамаймыз!» деп, Галаноның киімдерінің ішіне қарап тұрғанын еске алады. Әлемдегі ең танымал әйелдердің көбісі Галаноның клиенттері болған. «Жеймс Галанос бай әйелдерге арналған киімдерді дизайн жасайды, олар түстен кейінгі шай ішуге, коктейльдік кештерге қатысады, ең жақсы ресторандарда тамақтанады және ең жақсы кештерге шақырылады», - деп хабарлады «Нью-Йорк Таймс». «Оның киімдері сирек бизнес кеңселерде көрінеді. Бұл тек бес таңбалы бағалардың арқасында ғана емес, сонымен қатар киімнің сәнінен де. Галанос келісті: «Мен өте шектеулі топқа арналған киімдерді дизайн жасаймын», - деді ол 1985 жылы Time журналына берген сұхбатында. 1980-ші жылдары ол Бірінші ханым Нэнси Рейганның сүйікті дизайнері ретінде ұлттық жаңалықтарда кеңінен таралды. Рейган Галаноспен 1951 жылы Беверли-Хиллздегі бутикте алғаш рет кездесті. Сол кезде Рейган Голливудта актриса болып жұмыс істеді. Элизабет Тейлор, Жаклин Кеннеди, Леди Берд Джонсон, Грейс Келли, Диана Росс, Бетси Блумингдейл, Розалинд Рассел, Марлен Дитрих, Дороти Ламур, Каролин Роэм, Ким Бейсингер, Арианна Хаффингтон және көптеген басқа да көрнекті тұлғалар мен кино және медиа жұлдыздары. 1982 жылы Джон Дука, «Нью-Йорк Таймс» газетінің жазушысы, «Сәндік ескертулер» бағанында Галаносқа арналған, оның А тізіміндегі жанкүйерлері қатысқан қара байланыс кешін сипаттады: «Джеймс Галанос, оның киімдерінің сапасы мен бағасы елде теңдессіз дизайнер қалада болды, және әлеуметтік алмасу деңгейі бірден көтерілгендей болды. Бетси мен Майкл Кайзер – ол фотограф – сенбі күні дизайнерге қара байланыс буфеті берді. Үстел басында Лин Ревсон, Гордон Паркс, Барбара Уолтерс, Арианна Стассинопулос, бұрынғы сенатор Авраам А. Рибикофф және оның әйелі, Кейси, Фредди және Арлетт Бриссон, Мэри МакФадден, Тамми Граймс, Стивен Палей, Джон Лоринг, Глория Вандербильт, Уильям Макомбер, Сибилла Кларк, Алекс Грегори, Фрэнк және Глория Шифф және Боб Коласелло болды. Мырза Галанос назардың ортасында болды: Бөлмедегі әр әйелдің дерлік киімі оның дизайнынан болды».

1998 2016 жыл

1998 жылы Галанос шамамен бес онжылдық мансаптан кейін зейнеткерлікке шықты. Зейнетке шыққаннан кейін де Галанос сән әлемінде өзінің ықпалын сақтап қалды. 2002 жылы ол сән индустриясын тек жас және мінсіз дене бітімі бар әйелдерге бағытталғаны үшін сынады. Нью-Йорктегі Пьер қонақ үйінде WWD журналына берген сұхбатында, журналист Эрик Уилсоннан ашумен басын шайқап: «Қанша әйел жамбасын жасыратын кішкене мата және бюстгальтер кие алады? Көшеде дерлік жалаңаш жүрген жас қызды көргенде ұялмайсыз ба? Бүгінгі таңда сән тек жастарға арналған», – деді. Галанос жалғастырды: «Біз көбінесе тек Levi’s және ашық іштерді көреміз, одан кейін жүрек ауырады. Элегантты әйелдерге арналған киім жоқ. Шындығында, газеттерде көретін кейбір нәрселер қорқынышты – және мен олардан қысылмаймын. Құдайға шүкір, мен өзімнің уақытымда секси киімдер жасадым, бірақ «Жетті, енді тоқта» деу керек болатын уақыт келді». Заманауи дизайнерлердің ішінде ол Ральф Руччидің жұмысына жоғары баға берді, ол жаңа мыңжылдықтың басындағы сәннің жағдайы туралы Галаноспен бір көзқарасқа ие болды. «Біз ортақ жағдайдамыз деп ойлаймын», – деді Руччи Сан-Францискодағы өнер академиясының студенттеріне. 2000-жылдардың басында Галанос Нью-Йорк пен Париждегі Руччидің көптеген көрсетілімдеріне қатысты. «Мен оның істегенінің керемет екенін ойладым», – деді Галанос 2002 жылы The New York Times газетінің журналисі Кэти Хоринге, «оның да менің сияқты идеялары бар – дайын киімде көрінбейтін әдемі бөлшектер». «Ральф Руччи ешкім сияқты киім жасамайды, әдемі аяқталған нәрселер жасауға тырысады», – деді ол 2004 жылы Harper's Bazaar журналына. Руччи өз тарапынан Галаносты өзінің жұмысына үлкен әсер еткен және одан әрі шабыттандыратын тұлға деп санайды. «Егер біз Жапонияда болсақ, бізде [Галанос] туралы «ұлттық қазына» деген сөз бар болар еді», – деді Руччи Беверли-Хиллздегі Беверли-Уилшир қонақ үйінде өткен Галаносқа арналған шарада, онда Нэнси Рейган, Бетси Блумингдейл және Пегги Моффитт сияқты құрметті қонақтар қатысты. «Аликс Браун 1998 жылы ресми түрде зейнеткерлікке шыққанымен, ол сәннен қалысқан жоқ», – деп жазды ол The New York Times газетінде. Галанос жасаған көне киімдер әлі де сәнді, ізделісті және халықаралық элита, Голливуд жұлдыздары мен супермодельдер арасында танымал. Оларды Селин Дион, Рене Зеллвегер, Николь Кидман, Джессика Альба, Хайди Клум, Татьяна Сорокко, Амбер Валетта, Кристина Риччи, Эшли Олсен және Кэти Холмс сияқты көптеген белгілі әйелдер киген.

Фотография

2006 жылы 82 жасында Галанос абстрактілі фотограф ретінде өзін жаңадан таныстырып, Сан-Францискодағы Серж Сорокко галереясындағы фотосуреттердің алғашқы көрмесін өткізді, ол үлкен сәттілікке ие болды. Көрмеде Галаностың соңғы бірнеше жылда түсірген 40-тан астам фотосуреті қойылды. Жұмыстардың көп бөлігі абстрактілі болды, бірақ бірнеше мистикалық, айна эффектісі бар, жұмбақ пейзаждар ерекше көзге түсті. Әдетке берілген сәнді дизайн сияқты, оның фотосуреттері де материалға, пішінге және түске негізделген. Галанос қағаз немесе матадан нысандар жасап, содан кейін оларды әсерлі жарықта суретке түсіріп, тон мен көлеңкелердің ұсақ өзгерістерін жасады.

Марапаттар мен мойындау

Галанос 1954 жылы Coty Fashion Award сыйлығын жеңіп алған ең жас дизайнер болды. Оның басқа да наградалары: Филадельфияның Мода тобынан Кристалл доп сыйлығы, 1963 жыл; Дрексел технология институтының Мода сыйлығы, 1965 жыл; Лондонның «Sunday Times» халықаралық сыйлығы, 1968 жыл; Лос-Анджелес сауда палатасының «Алтын 44» сыйлығы, 1980 жыл; Италияның Universita delle Arte Terme университетінің «Diploma di Merita» дипломы, 1981 жыл. 1982 жылы ол Халықаралық ең жақсы киінгендер тізімінің Даңқ залына енді. Галанос 1985 жылы Американың Сән дизайнерлері кеңесінің өмірлік жетістіктері үшін сыйлығын алды. 2007 жылы ол Rodeo Drive Walk of Style сыйлығына ие болды, ал бір жыл өткен соң, 2008 жылы Сан-Франциско өнер академиясынан құрметті философия докторы ғылымының дәрежесін алды. Галаностың мансабы жарты ғасырдан астам уақытқа созылды. «Джеймс Галанос үшін сән – әйелдерді әдемі көрсету туралы», – деп жазды Энн Мари Широ «The New York Times» газетінде, «және ол өмірінің 44 жылын осы мақсатта киім дизайнына арнады». Бернардин Моррис 1996 жылы Лос-Анджелес округінің өнер мұражайында Галаностың ретроспективті көрмесінің каталогына кіріспе жазғанда: «Ол әрқашан сәннің аяғына табынғандардың бәріне де, тек киім кигендерге ғана емес, батыр болды», – деп жазды. «Ол сәннің шыңына жеткен француз дизайнерлерінің мифтік тобының кез келгенімен тең деп жарияланды. Айырмашылығы, содан бері де солай, Галаностың киімдері тігілгеннен кейін бірден киюге дайын болды; француздық Haute Couture киімдерін жеке тігіп жасады. Осы тұрғыдан алғанда ол шынымен американдық дизайнер. Себебі осы елде сәнге дайын киімдер басымдық береді, француздар оның көрсеткен жолы арқылы осы сабақты үйренді. Бұл Джеймс Галаностың сән әлеміне жасаған маңызды үлесі болуы мүмкін: ол сөреден сатып алуға арналған стильдерге жарқындық пен сапаны әкелді». 2016 жылдың қыркүйегінде Дрексель университетінің Вестфаль медиа өнер және дизайн колледжінің Роберт пен Пенни Фокс тарихи костюмдер жинағы Джеймс Г. Галанос қорынан шамамен 700 ансамбль сыйлық ретінде алды. 2018 жылы, оның қазасынан екі жыл өткен соң, университет Галаносты құрметтеп, өзінің сән бөліміндегі жаңа көрмеге оның есімін берді.