Дэвид Мэйк: Шотландияның футбол жұлдызы және жаттықтырушысы

Кіріспе

Шотланд футболшысы және жаттықтырушысы (1934–2015)

Дэвид Крейг Маккей (14 қараша 1934 – 2 наурыз 2015) – шотланд футболшысы және жаттықтырушысы. Маккей ең көп танылған өте сәтті ойыншылық карьерасымен, «Харт оф Мидлотиан» клубындағы ойынымен, 1961 жылы «Дабл» жеңіп алған «Тоттенхэм Хотспур» командасымен және жаттықтырушы ретінде «Дерби Каунти» клубымен лига жеңісімен. Ол Шотландия құрамасы сапында 22 рет ойнаған және 1958 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының құрамына шақырылған. 1969 жылы Футбол жазушылары қауымдастығының «Жылдың футболшысы» сыйлығын «Манчестер Сити» клубының Тони Букпен бөлісіп жеңіп алды, ал кейіннен Футбол лигасы оны «100 легенда» тізіміне енгізді, сондай-ақ Англия және Шотландия Футбол Даңқы залдарының алғашқы мүшесі болды. «Тоттенхэм Хотспур» клубы оны өздерінің ең ұлы ойыншыларының бірі деп сипаттады және олардың ең табысты командасының «жүрегі» деп танылды.

Ерте өмір

Маккей Эдинбургте дүниеге келген. Оның әкесі «The Scotsman» газетінде баспагер болып жұмыс істеген. Жас футболшы кезінде ол Шотландия мектеп құрамасынан ойнаған.

Мидлотияның жүрегі

Маккей бала кезінде «Хартс» клубын жақтады. 1952 жылы кәсіби футболшы ретінде келісімшартқа отырды, бастапқыда толық емес жұмыспен айналысты, себебі ол сонымен қатар ағаш шеберлігімен де шұғылданды. Маккей 1953 жылдың қараша айында негізгі құрамға тұңғыш рет шықты. Ол Джон Каммингпен қанатта ойнады, бұл команданың негізгі бөлігіне айналды. Маккей жан-жақты дағдылы ойыншы, күшті тәсілдемеге ие, денесі жақсы жетілген және допты тиімді ұстай білді. Каммингтің «Темір адам» деген лақап аты оның нығайып тұруын көрсетеді. Осының өзіне қарамастан, ол өзінің эмоцияларын бақылап, мансабында ешқашан ескерту алмады. Камминг – Томми Уокер басқарған «Хартс» клубы жеңген жеті жүлдесінің барлығында медаль алған жалғыз ойыншы. «Ол ешқашан жаман ойнаған емес. Оның ойыны жақсы немесе өте жақсы болды», – деді Маккей кейін бұрынғы командаласы туралы. Екеуі де «Хартс» сапында ойнағанда Шотландия құрамасына шақырылды. 1954–55 маусымында Маккей тұрақты түрде командаға енді, ал Фредди Глидден енді орталық қорғаушы ретінде ойнады. «Хартс» 1906 жылдан бері, яғни 48 жылдан кейін алғаш рет 1954 жылғы Шотландия Лига Кубогының финалында «Мэзервелл» клубын 4:2 есебімен жеңіп, жүлдеге ие болды. Бұл 1954 жылдан 1963 жылға дейінгі тоғыз маусымда жеңіске жеткен жеті жүлдесінің біріншісі болды. Алекс Янг пен Бобби Киркке қол қойғаннан кейін Уокердің командасы 1955–56 жылғы Шотландия Кубогын жеңіп алды. Олар ширек финалда «Рейнджерс» клубын 4:0 есебімен жеңді, голдарды Кроуфорд, Конн және Баулд екі рет соқты. Маккей 1957–58 жылдары лига чемпионы атағын жеңіп алып, Шотландиядағы барлық ішкі жүлделерді жинақтады. Джимми Уордхо 28 голмен лиганың үздік мергені атанды, ал Джимми Мюррей мен Алекс Янг 20-дан астам гол соқты. Маккей «Хартс» клубының лигалық гол соққандар тізімінде төртінші орында тұрды, ол 12 гол соқты. «Хартс» 1957–58 маусымында рекордтық ұпай, соққан голдар мен голдар айырмасы бойынша жеңіске жетті. Олардың 34 лигалық ойындағы көрсеткіші 68 мүмкін ұпайдан 62 ұпайды құрады, бұл ең жақын қарсыласынан 13 ұпайға көп. Олар 132 гол соқты (әлі де Шотландияның жоғары лигасының рекорды) және тек 29 гол жіберді, нәтижесінде +103 рекордтық айырмашылыққа қол жеткізді. Мюррей мен Маккей екеуі де 1958 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында Шотландия құрамасынан ойнады, онда Мюррей Югославияға қарсы өткен тең ойында 1:1 есебімен гол соқты. Маккей Әлем чемпионатындағы Шотландияның үш ойынының тек үшіншісінде ғана ойнады. 1958–59 жылғы Шотландия Лига Кубогының топтық кезеңінде «Хартс» «Рейнджерс» клубын жеңді. 1958 жылғы қазан айында өткен Шотландия Лига Кубогының финалында «Партик Тистл» клубы 5:1 есебімен жеңілді. Баулд пен Мюррей екі голдан соқты, ал Джонни Хамильтон бір гол соқты. Бұл Маккей үшін «Хартс» клубымен жеңген төртінші және соңғы жүлде болды. «Хартс» клубындағы соңғы жылында ол жарақат алды. Наурыздың соңынан бастап ол 1957–58 жылғы сәтті лиганың соңғы бес ойынын өткізіп жіберді. Содан кейін ол 1958–59 маусымының басында «Хартс» клубының алғашқы бес ойынын өткізіп, тамыз айының соңында қайтадан ойнады. 6 желтоқсаннан кейін ол командадан сегіз аптаға шықпады, ал 13 желтоқсанда 1959 жылы «Рейнджерс» клубына қарсы өткен 5:0 есебімен жеңілген ойын ол қатыспаған алғашқы ойын болды, ол 4 ақпанда «Оңтүстік королевасы» клубына қарсы өткен Шотландия Кубогының 3:1 есебімен жеңіске жеткен кезде қайтадан ойнады. Бірінші командаға оралып, бір айдан кейін Маккей тағы да «Оңтүстік королевасымен» ойнады, бұл жолы 7 наурыз 1959 жылы өткен үй лигасының ойынында 2:1 есебімен жеңіске жетті. «QoS» клубына қарсы өткен лигалық ойын Маккейдің «Хартс» үшін соңғы ойыны болды, себебі клуб капитаны үшін «Тоттенхэм» клубынан 32 000 фунт стерлингтік ұсынысты қабылдады. «Хартс» клубының келесі ойынында Маккейдің бос қалған жартылай қорғаушы орнына Джордж Томсон келді, ол ішкі шабуылшыдан ауыстырылды. Томсонның ішкі шабуылшы орнына дебют жасаған Бобби Ранкин келді, ол Маккейдің соңғы ойынынан екі күн бұрын «Оңтүстік королевасынан» 4000 фунтқа қол қойды. «Хартс» трансферден түскен 23 000 фунт стерлингті стадионды жақсартуға жұмсады.

Mackay supported Hearts as a boy. He signed as a professional in 1952, initially on a part time basis as he also worked as joiner. Mackay was given his first team debut in November 1953. He would be paired with John Cumming at wing half, which was to become the core of the team. Mackay was a talented all round player; a strong tackler, physically fit and had good technique with the ball. Cumming's Iron Man nickname says much of his determination. Despite his commitment he retained control of his temper and was never booked in his career. Cumming was the only player to collect medals for all seven of the trophies Hearts won under manager Tommy Walker. "He never had a bad game. It was either a fairly good game or an excellent game," said Mackay later of his former teammate. Both went on to become full Scotland internationals while playing for Hearts. Mackay was given a regular place in the team in the 1954–55 season, with Freddie Glidden now playing at centre half. Hearts won their first trophy since 1906, 48 years before, as they beat Motherwell 4–2 in the 1954 Scottish League Cup Final. This would be the first of seven trophies over nine seasons between 1954 and 1963. After signing Alex Young and Bobby Kirk, Walker's side proceeded to win the 1955–56 Scottish Cup. They thrashed Rangers 4–0 in the quarter finals with goals from Crawford, Conn and a Bauld double. Mackay completed the set of Scottish domestic honours by winning the league championship in 1957–58. Jimmy Wardhaugh was the league's top goalscorer with 28, while Jimmy Murray and Alex Young also scored more than 20. Mackay was fourth in Hearts' league scoring charts, with 12. Hearts won that League title in 1957–58 with record breaking points, goals scored and goal difference totals. Their record from 34 league games of 62 points out of a maximum possible 68 was 13 more than their nearest rival. They scored 132 goals (still the Scottish top tier record) with only 29 against for a record net difference of +103. Murray and Mackay both played for Scotland at the 1958 FIFA World Cup, where Murray scored in a 1–1 draw against Yugoslavia. Mackay played in only the third of Scotland's three games at the World Cup. In the 1958–59 Scottish League Cup group stage Hearts eliminated Rangers. That October 1958 Scottish League Cup Final was won with a heavy 5–1 defeat of Partick Thistle. Bauld and Murray each scored two and Johnny Hamilton netted one. This was the fourth and last Hearts trophy for Mackay. He had some injury issues in what was to be his last year at Hearts. From late March he missed the last five games of the 1957–58 successful league run in. He then missed the first five Hearts games at the start of the 1958–59 season, returning at the end of August. After 6 December he was then eight weeks out the team with the 13 December 1959 crucial 5–0 defeat away to Rangers the first game he missed before returning on 4 February for the 3–1 Scottish Cup victory away at Queen of the South. Just over a month after he regained his place in the first team, Mackay again played Queen of the South this time in a 2–1 home league win on 7 March 1959. The league game against QoS was Mackay's last for Hearts after they accepted a bid of £32,000 from Tottenham Hotspur for their captain. In Hearts' next game Mackay's vacated half back berth was taken by George Thomson, who moved from inside forward. Thomson's inside forward spot was given to debutant Bobby Rankin, who had been signed for £4,000 from Queen of the South two days before Mackay's last Hearts game. Hearts spent £23,000 of the transfer on stadium improvements.

"Тоттенхэм Хотспур"

24 жасында 1959 жылғы наурыз айында 32 000 фунт стерлингке «Тоттенхэм Хотспур» клубымен келісімшарт жасады. 21 наурызда «Манчестер Сити» клубына қарсы өткен ойында 3:1 есебімен жеңіске жетіп, тұңғыш рет алаңға шықты. 1960-шы жылдарда оның талмайтын жігері мен шеберлігі 1960-61 жылдары команданың «Дәуір жеңісін» (Double) жеңіп алуына үлкен үлес қосты. «Дәуір жеңісін» жеңіп алған «Тоттенхэм» 1961 жылы ФА қайырымдылық қалқанында ФА құрама командасына қарсы ойнады және 3:2 есебімен жеңіске жетті. 1961 жылғы ФА кубогының финалында олар «Лестер Сити» клубын 2:0 есебімен жеңді. 1962 жылғы ФА кубогының финалында «Бёрнли» клубын 3:1 есебімен жеңіп, кубокты сақтап қалды. Бұл оларды екінші рет қайырымдылық қалқанына қатыстырды. 1962 жылғы ФА қайырымдылық қалқанында олар «Ипсвич Таун» клубын 5:1 есебімен жеңді. Бұл «Тоттенхэм» клубын 1962-63 жылдарғы Кубок иегерлері кубогына жолдады. Макей жартылай финалда «ОФК Белград» клубына қарсы жеңіске гол соқты. «Тоттенхэм» келесі маусымда Кубок иегерлері кубогын қорғады және екінші турда сол кездегі ФА кубогының иегері «Манчестер Юнайтед» клубымен ойнауға тиіс болды. Макей бірінші ойында 2:0 есебімен жеңіске жетіп, «Уайт Харт Лейн» стадионында гол соқты. 1963 жылғы 10 желтоқсанда Макей «Манчестер Юнайтед» клубының ойыншысы Ноэль Кантуэллмен болған қақтығыста сол аяғын сындырды. Оқиға «Олд Траффорд» стадионындағы қайырлымдық ойынның сегізінші минутында болды. Маккей бұл ойынға дейін бір ай бұрын 29 жасқа толған еді. Жарақаты ауыр болды және ол қалпына келу үшін тоғыз ай уақыт жұмсады. 1964 жылғы 12 қыркүйекте «Шрусбери Таун» клубына қарсы «Тоттенхэм» клубының резервтік құрамы үшін ойнаған кезде ол сол сүйекті қайтадан сындырды, бұл жолы Питер Долбимен болған қақтығыста. Макей 1965-66 маусымның басында бірінші команданың құрамына бір жарым жылдан кейін оралды. «Тоттенхэм» 1967 жылы ФА кубогының финалында «Челси» клубын 2:1 есебімен жеңіп, Макейдің қатысуымен осы турнирде үшінші рет жеңіске жетті. Одан кейінгі қайырымдылық қалқанында «Тоттенхэм» «Манчестер Юнайтед» клубымен 3:3 есебімен тең түсті, бұл матч қақпашы Пэт Дженнингстің өз есігінен соққан голымен есте қалды. Макей «Тоттенхэм» клубының сапында лигада 268 ойын өткізді.

Халықаралық мансап

22 жасында Маккей 1957 жылғы 26 мамырда Мадридтегі Бернабеу стадионында Испанияға қарсы өткен 1958 жылғы әлем чемпионатының іріктеу ойынында Шотландия құрамасы сапында дебют жасады. Шотландия Швецияда өткен турнирге қатысып, Маккей 1958 жылғы 15 маусымда Франциямен бір ойын өткізді. Ол алғаш рет 1958 жылғы 18 қазанда Уэльске қарсы 3:0 есебімен жеңіске жетіп, үшінші халықаралық матчында елдің капитаны болды. Оның алғашқы төрт толық ойыны «Хартс» командасында өтті. Қалғандары «Тоттенхэм» командасында ойнаған кезде болды. Оның төрт халықаралық голының біріншісі 1960 жылғы 29 мамырда Венадағы Пратер стадионында Австрияға қарсы өткен жолдастық кездесуде 3:1 есебімен жеңіліспен аяқталды. Оның 15-ші ойыны 1961 жылғы сәуір айында Уэмблиде Англияға қарсы 9:3 есебімен жеңіліс болды. Оның соңғы ойыны – аяғы сынғаннан кейін жинаған жалғыз ойыны еді. Бір кезде команда «Двойной» жүлде үшін күрескен. Маккей 1976 жылғы қарашада 1976–77 маусымның нашар басталуынан кейін қызметтен босатылды. Содан кейін Маккей 1977 жылғы наурыздан 1978 жылғы тамызға дейін «Уолсолл» клубының бас жаттықтырушысы болды. Бұдан кейін ол Кувейтте тоғыз жыл жаттықтырушылық қызмет атқарды. Ол Ұлыбританияға оралып, 1987 жылы «Донкастер Роверс» клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, ал бұған дейін бір жыл Шотландия құрамасының бас жаттықтырушысы лауазымына үміткер болған (соңында бұл лауазым Энди Роксбургке берілді). Маккейдің «Бель-Вьюдегі» жұмысы 1989 жылғы наурызға дейін жалғасты. Маккей бұрын 1960 жылдардың басында «Soccer My Spur» атты кітабын жариялаған болатын. 2002 жылы Маккей ойыншы және жаттықтырушы ретінде ағылшын футболына тигізген әсері үшін Англия Футбол Даңқының алғашқы мүшесі атанды. 2006 жылы ол 1950 жылдардағы ойыншылық жетістіктері үшін «Heart of Midlothian» Даңқының алғашқы мүшесі болды. 2013 жылы Маккей Британдық Футбол қауымдастығының 150 жылдығына арналған маркалар жинағында бейнеленген он бір британдық футбол жұлдызының бірі болды. Маккей Дэвид Писстің «The Damned Utd» романындағы кейіпкер ретінде пайда болады, бұл Брайан Клоудың «Дерби Каунти» және «Лидс Юнайтед» клубтарының бас жаттықтырушысы болған кезеңінің көркемдік бейнесі. Кітаптың фильмге бейімделуінде «The Damned United» фильмінде Маккей рөлін Брайан Маккарди сомдады. Маккей фильмнің авторларына қарсы сот процесін бастады, себебі фильмде Клоудың «Дербиден» кетуі және Маккейдің тағайындалуына байланысты оқиғалар дұрыс көрсетілмеген. 1960 жылдары «Тоттенхэмнің» ең қатал қарсыласы болған «Манчестер Юнайтед» клубының ойыншысы Джордж Бест (1946–2005) Маккейді «Мен қарсыласқан ең қатал және әрине, ең батыл адам» деп сипаттады. Маккей 2015 жылғы 2 наурызда 80 жасында қайтыс болды. «Харт Мидлотхиан» клубы «Біз Шотландияның ең толыққанды орта алаң шебері болған Дейв Маккейдің қайтыс болғанына өте қайғылымыз» деп мәлімдеді. «Тоттенхэм» клубының некрологында «Дэйв Маккей біздің ең ұлы ойыншыларымыздың бірі және айналасындағыларға шабыттандырған адам ретінде есте қалады. Қысқасы, «Шпорлар» клубының легендасы» делінген. Оның табытын жерлеу рәсіміне Джон Робертсон мен Гордон Маршалл («Хартс» клубының бұрынғы ойыншылары), Пат Дженнингс және Клифф Джонс («Тоттенхэм» клубының бұрынғы ойыншылары) және Рой Макфарланд пен Джон Макговерн («Дерби» клубының бұрынғы ойыншылары) әкелді. Еске алу кешінде Алекс Фергюсон сөз сөйледі. «Дерби Каунтиде» жұмыстан босатылғаннан кейін Норман Стэнли Флетчердің камерасында «Маккей жұмыстан босатылды» деген кесілім болды, бұл мистер Маккейге арналған әзіл еді.

Aged 22, Mackay made his debut for Scotland on 26 May 1957 in a qualifying game for the 1958 World Cup, against Spain at the Bernabéu Stadium in Madrid. Scotland qualified for the tournament in Sweden, with Mackay playing a single game, on 15 June 1958, against France; a 2–1 defeat at the Eyravallen Stadium in Örebro. He first captained his country in his third international, on 18 October 1958, in a 3–0 away win against Wales in the British Home Championships. The first four of his full caps were when he was with Hearts. The remainder were when he was with Tottenham. The first of his four international goals was in a friendly game at the Prater Stadium in Vienna on 29 May 1960 in a 3–1 away defeat to Austria. His 15th cap was the disastrous 9–3 defeat at Wembley to England in April 1961;. His last cap was the only one he collected after the leg break. At one stage the side had been in the running for the Double. Mackay was sacked in November 1976 after a poor start to the 1976–77 season. Mackay then had a spell as Walsall manager from March 1977 to August 1978. This was followed by nine years coaching in Kuwait. He returned to the UK and was appointed manager of Doncaster Rovers in 1987, a year after being linked with the Scotland manager's job (which ultimately went to Andy Roxburgh). Mackay's reign at Belle Vue lasted until March 1989 Mackay had previously published Soccer My Spur in the early 1960s. Mackay was made an inaugural inductee of the English Football Hall of Fame in 2002 in recognition of his impact on the English game as both a player and manager, In 2006, he also became an inaugural inductee of the Heart of Midlothian Hall of Fame in recognition of his success as a player in the 1950s. In 2013, Mackay was one of eleven British football stars chosen by Royal Mail to feature on a set of stamps marking the 150th anniversary of The Football Association. Mackay appears as a character in David Peace's novel The Damned Utd, a fictionalised account of Brian Clough's time as manager of Derby County and Leeds United. In the film adaptation of the book, The Damned United, Mackay is played by Brian McCardie. Mackay successfully took legal action against the makers of the film over its inaccurate portrayal of the events surrounding Clough's departure from Derby and Mackay's appointment. George Best (1946–2005), of Manchester United, one of Tottenham's fiercest rivals in the 1960s, described Mackay as "the hardest man I have ever played against – and certainly the bravest". Mackay died on 2 March 2015 at the age of 80. Heart of Midlothian stated "It is with deep regret that we have to advise of the death of Dave Mackay who was possibly the most complete midfield player that Scotland has ever produced". Tottenham wrote in an obituary "Dave Mackay will certainly always be remembered here as one of our greatest ever players and a man who never failed to inspire those around him. In short, a Spurs legend". His coffin was brought into his funeral by John Robertson and Gordon Marshall (ex Hearts), Pat Jennings and Cliff Jones (ex Tottenham) and Roy McFarland and John McGovern (ex Derby). A eulogy was given by Alex Ferguson. After his sacking at Derby County there was a cutting in Norman Stanley Fletcher's cell Mackay Sacked in Porridge which was a joke to Mr. Mackay.