Фиджи сайлау жүйесінің даму тарихы: этникалық және саяси эволюция
Electoral system of Fiji
Фиджи сайлау жүйесі: тәуелсіздіктен кейінгі этникалық және саяси келісімдер, британдық колониялық дәуірден бергі эволюциясы. Сайлау туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Тарихи шолу
Фиджидің сайлау жүйесі 1970 жылы британдық отаршылдықтан тәуелсіздік алғанға дейін және кейін жүргізілген күрделі келіссөздердің, компромистердің және тәжірибелердің нәтижесі болып табылады. Фиджи саясатындағы басты айырмашылық идеологиялық емес, этникалық екенін ескеру үшін әр түрлі кезеңдерде түрлі шаралар қолданылды. Фиджи азаматтары мен индофиджиліктердің қарама-қарсы саяси мүдделері бір буынның саяси ландшафтын анықтады. Еуропалықтар, қытайлар және басқа да аз ұлт өкілдері де бар. Колониялық кезеңде британдық билік кеңесші өкілеттіктермен жабдықталған заң шығару кеңесін құрды, ол біртіндеп кеңейтілді. 1904 жылы еуропалық еркектерге сайлау құқығы берілді және заң шығару кеңесінде 7 орын бөлінді. Фиджиліктерден 2 басшыны колониялық губернатор Ұлы басшылар кеңесі ұсынған 6 үміткердің ішіннен таңдады. Үнді иммигранттары мен олардың ұрпақтары бастапқыда өкілдік етілмеді, бірақ 1917 жылы оларға губернатор тағайындаған бір орын берілді. 1929 жылы бай үнді еркектерге сайлау құқығы берілген кезде бұл орын сайлау арқылы иеленуге мүмкіндік алды. 1954 жылға қарай еуропалықтар, индофиджиліктер және фиджи азаматтары заң шығару кеңесінде тең үлесте орын алды. Сайлау әдісі әртүрлі болды: еуропалықтар үшін жалпы еркектер сайлау құқығы, ал үндістер үшін бай элита сайлауға қатысты; фиджи азаматтары Ұлы басшылар кеңесінің үміткерлері арқылы өкілдік етілді және 1966 жылғы жалпы сайлауға дейін өз өкілдерін тікелей сайлаған жоқ, бұл тәуелсіздікке дейін өткізілген соңғы сайлау болды. 1960-шы жылдардың басынан бастап индофиджиліктер басымдығы бар Ұлттық федерация партиясы жалпы сайлау тізімі бойынша сайлау құқығын талап етіп науқан жүргізе бастады. Фиджи азаматтарының басшылары бұл ұсынысқа қарсы болды, себебі бұл ел халқының көпшілігін құрайтын индофиджиліктерге тиімді саяси бақылау береді деп қорқыды. Кейінгі жылдары бірқатар келісімдерге қол жеткізілді.
Fiji's electoral system is the result of complex negotiations, compromises, and experiments conducted over the years leading up to and following independence from British colonial rule in 1970. A number of devices have been tried at various times to accommodate the reality that the primary faultline in Fijian politics is not ideological, but ethnic. The competing political interests of the indigenous Fijians and Indo Fijians defined the political landscape for a generation. There are also small communities of Europeans, Chinese, and other minorities. In colonial times, the British authorities established a legislative council with mostly advisory powers, which were gradually extended. European males were enfranchised in 1904 an allocated 7 elective seats in the Legislative Council. Fijians were represented by 2 chiefs chosen by the colonial Governor from a list of 6 nominees submitted by the Great Council of Chiefs. There was initially no representation for Indian immigrants or their descendants, but in 1917 they were granted one seat, filled by a nominee of the Governor. This seat was made elective in 1929, when wealthy Indian males were enfranchised. By 1954, Europeans, Indo Fijians, and indigenous Fijians were allocated an equal number of seats on the Legislative Council. The mode of election remained different: universal male suffrage for Europeans and an enfranchised wealthy elite for Indians; indigenous Fijians continued to be represented by nominees of the Great Council of Chiefs, and did not vote directly for their own representatives until the general election of 1966, the last election to be held before independence. From the early 1960s onwards, the Indo Fijian dominated National Federation Party began campaigning for universal franchise on a common voters' roll. Leaders of the indigenous Fijian community objected to this proposal, fearful that it would grant effective political control to Indo Fijians, who then comprised a majority of the country's population. A number of compromises were agreed to in the years that followed.
Бұрынғы Өкілдер палатасы
Фиджи тарихының көп бөлігінде «бірінші өткен пошта» жүйесін қолданды, бірақ 1997–1998 жылғы жаңа конституция оны балама дауыс беру жүйесімен (АВ) алмастыруға келісті. Бұл жүйе дауыстарды аз дауыс жинаған кандидаттан басқа кандидаттарға, кандидат белгілеген тәртіп бойынша беруге мүмкіндік береді, сайлаушы бұл тәртіпті өзгерте алады. АВ сайлаушыларға кандидаттарды өздерінің басымдық ретімен тізімдеуге мүмкіндік береді, ал аз дауыс жинаған кандидаттарға берілген дауыстар көп дауыс жинаған кандидаттарға беріледі. Сайлау округінде жалпы дауыс санының кемінде 50 пайызын алған кандидаттар сайланған деп жарияланады. Егер ешбір кандидат 50 пайыз дауыс жинамаса, аз дауыс жинаған кандидаттарға берілген дауыстар көп дауыс жинаған кандидаттарға беріледі, ең аз дауыс жинаған кандидатты шығарудан бастап, бір кандидат 50 пайыз немесе одан көп дауыс жинағанға дейін бұл процесс жалғасады. Таңдалған АВ нұсқасы Австралия Сенатында қолданылатын Австралия сайлау жүйесінен алынған, онда сайлаушылар партияның алдын ала белгіленген басымдық ретін қабылдап, «жолдың үстінен» дауыс бере алады. Бұл жүйе партияларға сайлау одақтарын алдын ала анықтауға мүмкіндік береді және пропорционалдық сайлау жүйелеріндегі «көрінетін тізімдер», байланысты партиялық тізімдерді пайдалануға ұқсас. Егер сайлаушы өздерінің таңдаған кандидатының дауыстарын қайда беруді ұйымдастырған тәртібімен келіспесе, бюллетеньде «жолдың астынан» дауыс беруді таңдай алады. Бұл жағдайда сайлаушылар барлық кандидаттарды өздерінің басымдық ретімен тізімдей алады.
Fiji used the first past the post system for most of its history, but the new constitution in 1997–1998 agreed to replace it with the alternative vote (AV) system, allowing votes to be transferred from a low polling candidate to other candidates, according to an order prescribed by the candidate, which may be customised by the elector. AV allows voters to rank candidates in the order of their preference, with votes for low polling candidates transferred to higher polling candidates. Candidates who receive a minimum of 50 percent of the total vote in their respective constituencies are declared elected. If no candidate receives 50 percent, votes cast for low polling candidates are transferred to higher polling candidates, beginning by eliminating the lowest polling candidate and continuing until one candidate has 50 percent or more of the vote. The variant of AV chosen was taken from the Australian electoral system used for the Australian Senate where voters can opt to vote "above the line", accepting a party's prespecified preference order. This system allows parties to pre specify electoral alliances and is akin to the use of apparentment, linked party lists, in party list proportional representation systems. Voters who disagree with the way their preferred candidate has arranged to transfer his or her votes if eliminated may opt to vote "below the line" of the ballot paper instead. Here, electors may rank all candidates in the order of their preference.
Сындар
Сайлау жүйесі қолданысқа енгізілгеннен бері, ол көптеген саясаткерлердің пікірінше, саяси партияларға дауыс беру келісімдері арқылы сайлау қорытындыларын өзгертуге мүмкіндік береді. Мысалы, кейбір деректерге сәйкес, 1999 жылғы сайлауда көптеген туа біткен фиджиліктер Христиан-демократиялық альянс (VLV) немесе Ұлттық Бірлік Партиясы (PANU) үшін дауыс берген, бірақ бұл партиялардың Фиджи еңбек партиясымен (FLP) VLV және PANU кандидаттарынан FLP-ге дауыстарды аудару туралы келісімдерге келгенін білмеген. Осының нәтижесінде FLP көбірек мандаттарды жеңіп алды. Сол сияқты, 2001 жылғы сайлауда Ұлттық Федерация Партиясын (NFP) қолдаған көптеген индофиджиліктердің, барлығы жеңілген, олардың дауыстары туа біткен фиджиліктер басымдық ететін Сокосоко Дуавата ни Левенивуа (SDL) партиясына берілетінін білмегені мүмкін. SDL премьер-министрі Лайсения Карасе өз партиясының NFP-нің дауыстарының арқасында бірнеше мандат жеңіп алғанын мойындады, себебі аударылған дауыстар осылай белгілі. 2005 жылғы 3 қарашада вице-президент Рату Джони Мадраививи дауыс беру жүйесіне қатысты алаңдаушылығын білдірді. Ол бұл жүйенің саяси партиялардың жұмысын жеңілдетіп, сайлаушылардың еркін таңдау құқығын шектеді, өйткені партияға берілген дауыс – сол партияның шешімімен дауысын аударған кез келген басқа партияға берілген дауыс екенін айтты. "Кері қарасақ, сайлаушының өзі шешім қабылдауына мүмкіндік беру дұрыс болар еді", - деді Мадраививи. Ол 2006 жылғы 9 ақпанда бұл пікірін қайталап, пропорционалды өкілдікті балама ретінде ұсынды. Бірақ оның шақыруына туа біткен фиджилік партиялардың коалициясы – Ұлы Коалиция бастама тобы және басым көпшілігі индофиджиліктерден тұратын Фиджи еңбек партиясы жауап бермеді, екеуі де қазіргі жүйеге қанағаттанғанын мәлімдеді. Премьер-министр Лайсения Карасе 2005 жылғы 21 желтоқсанда бұл жүйенің орташа сайлаушы үшін тым күрделі болуы мүмкін екенін айтып, наразылық білдірді. Ол 1999 және 2001 жылдары берілген дауыстардың үлкен бөлігі жарамсыз деп танылғанын, ал 2006 жылғы сайлауда да осы жағдай қайталануы мүмкін екенін жеткізді. Ол бұрынғыдай көп дауыс алған кандидаттың жеңіске ие болатын жүйеге қайта оралу мүмкіндігін талқылауға шақырды.
Since its implementation, the voting system has proved controversial, with some politicians claiming that it allows political parties to fix election results by making electoral pacts for the transfer of votes. Some have alleged, for example, that many indigenous Fijians cast votes for the Christian Democratic Alliance (VLV) or the Party of National Unity (PANU) in the 1999 election, unaware that those parties had signed agreements with the Indo Fijian dominated Fiji Labour Party to transfer votes from low polling VLV and PANU candidates to the FLP, thereby allowing the FLP to win more seats. Conversely, many Indo Fijian supporters of the National Federation Party (NFP) in the 2001 poll may not have been aware that votes for NFP candidates, all of whom lost, were to be transferred to the indigenous dominated Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua (SDL). Prime Minister Laisenia Qarase of the SDL has admitted that his party won a number of seats on NFP preferences, as transferred votes are known. Vice President Ratu Joni Madraiwiwi expressed his own misgivings about the voting system on 3 November 2005. He said it made the work of political parties much easier and denied freedom of choice to voters, as a vote for a political party was ultimately a vote for any other party to which that party had decided to transfer its preferences. "In hindsight, it would perhaps have been preferable to leave the voter to make up his own mind," Madraiwiwi said. He reiterated these reservations on 9 February 2006, and proposed proportional representation as an alternative. His call went unheeded by both the Grand Coalition Initiative Group (a coalition of indigenous Fijian parties) and by the predominantly Indo Fijian Fiji Labour Party, both of which said they were satisfied with the present system. Prime Minister Laisenia Qarase added his own voice to the dissent on 21 December 2005, saying that the system might be too complicated for the average voter to understand. A high percentage of the votes cast in 1999 and 2001 had been declared invalid, he said, and he feared that the same would be true in 2006. He called for consultations on a possible return to first past the post.
Сайлау округтері
Фиджи өкілдер палатасының мүшелері бір өкілдік сайлау округтерінен сайланды. Әр түрлі кезеңдерде әртүрлі типтегі сайлау округтері болған, ал таратылған кезде екі түрі болды: қауымдық және ашық сайлау округтері.
Members of the Fijian House of Representatives were elected from single member constituencies. Several kinds of constituencies have existed at various times, and at the time of dissolution there were two: communal and open constituencies.
Коммуналдық сайлау округтері
Коммуналдық сайлау округтері Фиджи сайлау жүйесінің ең тұрақты ерекшелігі болды. 1966 жылға дейін Заң шығарушы кеңестің барлық сайланатын орындары этникалық принцип бойынша бөлініп, нақты халық топтарының мүшелері ретінде тіркелген сайлаушылармен сайланды. Бұл нәсілдік негізде билік үшін тікелей бәсекелесуден сақтады. Сынаушылар үлестірудің пропорционалды емес екенін көрсетті: тіпті 1966 жылдан кейін де, этникалық фиджиліктер мен индофиджиліктер, олардың саны фиджиліктерден көп болса да, әрқайсысы 9 сайланатын орынға ие болды, ал еуропалықтар мен басқа да азшылықтар, халықтың он пайызынан кемін құраған, 7 орынға ие болды. Азшылықтардың өкілдігі 1972 жылдан бастап азайтылды (27 коммуналдық сайлау округінің 3-і); ал фиджиліктер мен индофиджиліктер тең өкілдікте болды (әрқайсысы 12 орыннан). Фиджидің 1990 жылғы Конституциясы барлық коммуналдық емес сайлау округтерін жойды. 1992 жылғы жалпы сайлауда және 1995 жылғы сайлауда Өкілдер палатасының барлық мүшелері қатаң коммуналдық негізде сайланды. 1997–1998 жылдардағы конституциялық түзетулер коммуналдық өкілдікті 71 орынның 46-сына дейін азайтты. 23 орын фиджиліктерге, 19 орын индофиджиліктерге, 1 орын ротумандықтарға, ал 3 орын азшылық топтарына бөлінді.
Communal constituencies were the most durable feature of the Fijian electoral system. Before 1966, all elective seats in the Legislative Council were allocated by ethnicity and elected by voters enrolled as members of specific population groups. It avoided direct competition for power along racial lines. Critics pointed out that apportionment was not proportional: even after 1966, ethnic Fijians and Indo Fijians, who outnumbered them, were both allocated 9 elective seats, and European and other minorities, who comprised less than ten percent of the population, were allocated 7. Minority representation was reduced from 1972 onwards (3 out of 27 communal constituencies); indigenous Fijians and Indo Fijians continued to be represented equally (12 seats each). The 1990 Constitution of Fiji abolished all non communal constituencies. The general election of 1992, and a subsequent election in 1995, saw all members of the House of Representatives elected on a strict communal basis. A constitutional revision in 1997–1998 reduced communal representation to 46 seats out of 71. 23 seats were allocated to ethnic Fijians, 19 to Indo Fijians, 1 to Rotuman Islanders, and 3 to minority groups.
Ұлттық сайлау округтері
Жалпыға бірдей сайлау құқығын (көптеген Фиджи лидерлері қолдаған) және қатаң топтық сайлау құқығы (көптеген Фиджи басшылары қолдаған) арасындағы бәсекелестік талаптардың салдары ретінде, 1966 жылғы сайлауда алғаш рет 9 "қайтымды дауыс беру" округі құрылды, кейіннен олар ұлттық округтер деп аталды. 9 орын этникалық принцип бойынша бөлінді (этностық фиджиліктерге, индофиджиліктерге және азшылықтарға әрқайсысына 3 орын берілді), бірақ олар ересектердің жалпы сайлау құқығымен сайланды. Бұл келісім кандидаттардың өз этникалық тобынан тыс қолдау іздеуін қажет етті, бірақ басқа нәсіл өкілдерімен бәсекелесуге тура келмеді. 1970 жылғы келісімге сәйкес, 1972 жылдан бастап ұлттық округтердің саны 25-ке дейін артты. Бұл 52 мүшелі Өкілдер палатасының шамамен жартысы болды. Фиджинің жергілікті халқы мен индофиджиліктерге әрқайсысына 10 ұлттық орын бөлінді, ал қалған 5 орын азшылықтарға берілді. 1987 жылы болған екі әскери төңкерістен кейін, Фиджи этно-ұлтшылдарының қысымымен ұлттық округтер таратылды, себебі олар жергілікті емес сайлаушылардың Фиджидің жергілікті өкілдеріне дауыс беруіне қарсы болды.
As a compromise between competing demands for universal suffrage (advocated by most Indo Fijian leaders) and a strict communal franchise (supported by most indigenous Fijian chiefs), 9 "cross voting" constituencies, later renamed national constituencies, were established for the first time for the 1966 election. The 9 seats were allocated ethnically (with ethnic Fijians, Indo Fijians, and minorities allocated 3 seats each), but elected by universal adult suffrage. This compromise required candidates to seek support from outside of their own ethnic group, without having to deal with competition from candidates of other races. An agreement in 1970 led to the expansion of the number of national constituencies to 25 from 1972 onwards. This was almost half of the 52 member House of Representatives. Indigenous Fijians and Indo Fijians were allocated 10 national seats each, with minorities taking the remaining 5. Following two military coups in 1987, the national constituencies were abolished under pressure from Fijian ethno nationalists, who opposed allowing non indigenous electors to vote for indigenous Fijian representatives.
Ашық сайлау округтері
1997-1998 жылдары Конституцияға енгізілген өзгерістер алғаш рет түрлі этникалық топтар өкілдерінің тікелей сайлауда бақ сынасуына мүмкіндік берді. 25 ашық сайлау округі құрылды, онда барлық ұлт өкілдерінен кандидаттар жалпы сайлаушы тізімі бойынша дауысқа түсті. 1999 жылғы парламент сайлауында ашық округтер, этникалық байланыстар негізінде белгілі бір саяси партияларға адалдық көрсетудің көбінесе болжамды нәтижелерге алып келген жағдайлармен салыстырғанда, әлдеқайда бәсекелі болды. Бұл тенденция 2001 жылғы сайлауда одан да анық байқалды.
A constitutional revision in 1997–1998 allowed direct electoral competition between candidates of different ethnic groups for the first time. 25 Open constituencies were established, with candidates of all races competing for votes cast on a common voters' roll. In the parliamentary election of 1999, the open constituencies proved to be much more competitive than the communal constituencies, in which ethnic loyalty to particular political parties generally guaranteed predictable results. This trend was even more apparent in the election of 2001.
Негізгі ұсыныстар
1966 жылға дейін Фиджидің барлық өкілдері Заң шығарушы кеңеске Басшылар кеңесі тарапынан тағайындалды. 1966 жылдан кейін басшылар Заң шығарушы кеңеске екі мүшені ұсынуды жалғастырды, бірақ 1972 жылғы тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы сайлауда басшылардың өкілдігі жойылды. Дегенмен, олар Сенат құру арқылы өтеме алды, онда 22 сенатордың 8-ін басшылар тағайындады. Бұл көрсеткіш 1992 жылы 34-тен 24-ке дейін өсті, бірақ 1999 жылы 32-ден 14-ке дейін азайтылды.
Before 1966, all Fijian representatives in the Legislative Council were nominated by the Great Council of Chiefs. The chiefs continued to nominate two members to the Legislative Council after 1966, but chiefly representation was abolished in the first post independence election of 1972. They were compensated, however, with the creation of a Senate, in which 8 out of 22 Senators were nominated by the chiefs. This figure was increased to 24 out of 34 in 1992, but reduced to 14 out of 32 in 1999.
Ресми мүшелері
1904 жылдан 1966 жылға дейін Заң шығарушы кеңестегі көпшілік орындар колониялық губернатор тағайындауымен белгіленді. Сол жылы осы тағайындалғандардың, «ресми мүшелер» деп аталған орындары таратылды.
From 1904 to 1966, a majority in the Legislative Council were appointed by the colonial Governor. Seats held by these nominees, known as official members, were abolished that year.
"Бір адам, бір дауыс" туралы ұсыныс
2006 жылы желтоқсанда әскери төңкеріспен премьер-министр Лайсения Қарасе үкіметін құлатып жіберген уақытша көшбасшы коммодор Франк Байнимарама Фиджидегі "қауымдық дауыс беру" жүйесін этникалық шиеленістерге және ортақ ұлттық біртүтастық пен азаматтық сезімінің жетіспеушілігіне кінәлады. Байнимарама сайлаушылар арасында этникалық ерекшеліктерді жоққа шығаратын "бір адам – бір дауыс" принципіне негіделген "жалпы тізілім" жүйесін қадағалауды, ал қауымдық дауыс беру жүйесін жоюды жақтағанын айтты. Бастапқыда бұл идеяға қарсы болған Қарасе кейіннен оған қолдау білдірді. Қарасе бұл идеяны қағида бойынша қолдайтынын айтты, бірақ: "Біз жас демократиямыз, және егер біз қазір бір адам – бір дауыс жүйесіне көшсек, бұл тым жылдам және тым ерте болады деп ойлаймын". Оның орнына Қарасе пропорционалдық өкілдік жүйесін ұсынды, онда әр этностық қауым парламентте халық санына пропорционалды түрде өкілдік етеді. Бұл Фиджидің жергілікті халқына парламентте көпшілік дауыс беру құқығын береді. 2009 жылдың шілдесінде Байнимарама өзінің үкіметі 2013 жылға дейін жаңа Конституцияны қабылдайтынын мәлімдеді. Ол сайлау жүйесін өзгертіп, қауымдық дауыс беруді жояды. 2013 жылдың қыркүйегінде жаңа Конституция жарияланды, ол қауымдық және ашық сайлау округтерін жойды және пропорционалдық өкілдік жүйесін енгізді, соның нәтижесінде бүкіл ел 50 мүшелі бірпалаталы Парламенттің жалғыз сайлау округінде дауыс берді, бұл бұрынғы екіпалаталы Парламенттің орнына келді.
Then interim leader Commodore Frank Bainimarama, who overthrew the government of Prime Minister Laisenia Qarase in a military coup in December 2006, has blamed Fiji's "communal voting" system for ethnic tensions and a lack of a strong feeling of shared national identity and citizenship. Bainimarama stated that he would favour abolishing the communal voting system, in favour of a "one man, one vote" "common roll" system with no ethnic distinctions between voters. Originally opposed to the idea, Qarase later voiced tentative support. Qarase said he supported the idea in principle, but added: "[W]e are a very young democracy and I think if we move now to one man, one vote system it will be far too fast and far too early." Instead, Qarase suggested a new system of proportional representation, in which each ethnic community would be represented in Parliament in proportion to its numbers within the population. This would confer a majority in Parliament to indigenous Fijians. In July 2009, Bainimarama announced that a new Constitution would be introduced by his government by 2013. It would amend the electoral system, abolishing communal voting. A new constitution was promulgated in September 2013, abolishing both Communal and Open constituencies, and instituting a form of proportional representation, with the whole nation voting as a single constituency for a 50 member unicameral Parliament, which replaced the previous bicameral Parliament.
Фиджи парламенті
Парламентке 51 депутат жалпыұлттық бір сайлау округінен ашық тізім пропорционалды сайлау жүйесі арқылы, 5% сайлау шегімен сайланды. Орынтар д'Ондт әдісімен үлестіріледі.
The 51 members of Parliament were elected from a single nationwide constituency by open list proportional representation with an electoral threshold of 5%. Seats are allocated using the d'Hondt method.