Кіріспе

Американдық жазушы және драматург Фрэнк Чин (25 ақпан 1940 жылы туған) – американдық жазушы және драматург. Ол азиялық американдық театрдың алғашқы дамушыларының бірі саналады.

Өмір және мансап

Франк Чин 1940 жылғы 25 ақпанда Калифорния штатының Беркли қаласында дүниеге келген. Оның әдесі Батыс Тынық мұхиты темір жолында жұмыс істеген. 6 жасқа дейін ол Калифорния штатының Пласервилл қаласында зейнеткерлікке шыққан водевиль жұптарының қамқорлығында болды. Кейін анасы оны Сан-Франциско шығанағына алып келді, және Чин Оклендтің Қытай ауданында өсті. Ол Берклидегі Калифорния университетінде оқыды, онда «California Pelican» журналына материалдар жазды. 1965 жылы Калифорнияның Санта-Барбара университетін бітірді. Мансабының басында Чин «Sesame Street» бағдарламасы үшін сюжеттерді өңдеп, сценарийлер жазды, сондай-ақ Сиэтлдегі KING TV телеарнасында тілші болып жұмыс істеді. Автор ретінде Чин үш рет «American Book Award» сыйлығын жеңіп алды: 1982 жылы «The Chickencoop Chinaman» және «The Year of the Dragon» пьесалары үшін, 1989 жылы «The Chinaman Pacific and Frisco R. R. Co.» атты әңгімелер жинағы үшін, ал 2000 жылы өмірінің барлық жетістіктері үшін. Оның көптеген шығармаларында азиялық американдықтар туралы стереотиптер мен дәстүрлі қытай фольклоры тақырыбы көтеріледі. Көптеген туындылары АҚШ-тағы расизмді сынауға арналған. Фрэнк Чин басқа азиялық американдық жазушыларды, әсіресе Максин Хонг Кингстонды осындай стереотиптерді таратуда және дәстүрлі әңгімелерді бұрмалауда айыптайды. Бір радио бағдарламасында Чин Юнте Хуанмен Чарли Чанды оның жазбаларында бағалауы туралы пікір алмасты. Бұл талқылау кейіннен «Big WOWO» блогында жарияланды. Автор және драматург ретіндегі жұмысынан басқа, Фрэнк Чин Екінші дүниежүзілік соғыстағы жапон-американдықтардың соғысқа қарсылығымен де тығыз жұмыс істеді. Оның «Born in the U.S.A.» романы осы тақырыпқа арналған. Чин 1970 жылдары Джон Окаданың «No No Boy» романын қайта басып шығару үшін жұмыс істеген бірнеше жазушының (Джеффри Пол Чан, Лоусон Фусао Инада және Шон Вонг, CARP – Combined Asian American Resources Project) қатарында болды; Чин романның әр қайта басылымында кездесетін сөзді жазды. Чин Джефф Адачидің 2006 жылғы «The Slanted Screen» деректі фильмінде пайда болды, ол американдық кинодағы азиялық еркектердің стереотиптік бейнелері туралы айтады. Чин сондай-ақ алғашқы Еске алу күнін ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Чин музыкант та. 1960 жылдардың ортасында ол The Doors тобының мүшесі Робби Кригерге фламенко гитарасын ойнауды үйреткен. 1990 жылы инсульт алғаннан кейін ол гитарада ойнау және уақытша күлу қабілетін жоғалтты. Осы пьесаның элементтері Чиннің кейінірек жазған шығармаларында пайда болды.

Фильмдер

"Аждаһа жылы" Чиннің сол аттас пьесасының бейімделуі болды. Жорж Такеи қатысқан фильм 1975 жылы PBS Great Performances телесериясы аясында көрсетілді. Актер ретінде Чин "Манзанарға қоштасу" телефильмінің көтеріліс көрінісінде эпизодтық рөлде ойнады. Чин фильмде түскен бірнеше азиялық американдық жазушылардың бірі болды; Шон Вонг және Лоусон Фусао Инада, Чин сияқты, "Aiiieeeee!" антологиясының тең редакторлары ретінде көтеріліс көрінісінде ойнады. Кейін Чин 1976 жылғы мамырдағы "Mother Jones" журналында фильмді сынады.

Құжаттамалық фильмдер

Фрэнк Чинмен не оқиға – 2005 жылы Кёртис Чой режиссерлік еткен, Чиннің өміріне арналған деректі фильм. Фрэнк Чин Джефф Адачидің 2006 жылғы «The Slanted Screen» деректі фильмінде сұхбат берді, ол Голливудтағы азиялық және азиялық америкалық ер адамдардың бейнеленуі туралы. Чин 1967 жылы түсірілген «And Still Champion! Арчи Мурдың тарихы» деректі фильмінің сценарийін жазды. Чиннің сценарийін актер Джек Паланс оқыды. Оның кейбір өмірлік тәжірибелері оның алғашқы пьесасына енді, онда басты кейіпкер боксшы туралы деректі фильм түсіреді. Чин 1972 жылы Ene Riisna режиссерлік еткен «Chinaman's Chance» деректі фильмін зерттеді және жүргізді, ол Америкадағы қытай қауымдастықтарының жағдайына арналған. Сұхбатқа Роланд Винтерс, Бетти Ли Сунг және Бен Фей қатысты. Чин сондай-ақ 1972 жылы «Соңғы ғибадатхана» атты қысқаметражды деректі фильм түсірді, ол Калифорния штатының Ханфорд қаласындағы 1893 жылға дейін салынған даосистік ғибадатхана және оны сақтау мен қалпына келтіру туралы. Театр коммуникациялар тобы американдық аз ұлттық театрлардағы ықпалды тұлғаларды көрсететін «Түсті лидерлер» бейнежобасын жасады. 2017 жылы шығатын эпизодтардың бірі Фрэнк Чинге, оның Азиялық америкалық театр компаниясымен болған уақытына және Чиннің ықпалына арналған. 2019 жылы Netflix-те Уинн Хэндман туралы «Бұл үшін ақылсыздық керек» деректі фильмі жарық көрді. Хэндмен Американдық театр театрында Чиннің екі пьесасын қойған, ал Чин сұхбат берушілердің бірі болды. 2020 жылы ESPN деректік сериясы «30 for 30»-дың «Be Water» эпизоды Брюс Ли туралы Чиннің архивтік кадрларын көрсетті.