Кіріспе

Қыш тасты жерлердегі бұлақтардан басталатын өзендер – қыш тасты жерлердегі бұлақтардан басталатын өзендер. Қыш өтімді болғандықтан, су топырақ арқылы оңай сіңіп, жер асты суына жетеді, сондықтан мұндай өзендерге беттік су аз мөлшерде келіп түседі. Нәтижесінде, өзендердегі суда органикалық заттар мен шөгінділер аз болады және су әдетте өте таза болады. Өзендердің төсегі әдетте таза, тығыз қиыршық тас және кремнийден тұрады, бұл Salmonidae балық түрлері үшін жақсы шағылысу ортасы. Олар негізінен жер асты суларымен қоректенетіндіктен, қыш өзендерінің су ағыны, минералдық құрамы және температура диапазоны басқа өзендерге қарағанда маусымдық өзгерістерге аз ұшырайды. Олар жеңіл сілтілі және құрамында жоғары мөлшерде нитрат, фосфат, калий және силикат бар. Сонымен қатар, оттегі деңгейі көбінесе ірі балықтардың популяциясын қолдайды. Қыш тастың ыдырау өнімдері жаңбыр суында еріп, өзен ағысымен тасымалданады. Қыш өзендері аз мөлшердегі ілгекті материалды тасымалдайды (көптеген өзендерден айырмашылығы), бірақ еріген кальций және карбонат иондарының болуына байланысты "минералды бай" деп есептеледі. Қыш өзендерінің беткі суы көбінесе "кристалдай таза" деп сипатталады. Өзен арнасының төсегі бұрышты қиыршық тастан тұрады, ол қыш тасты геологиялық құрамында кездесетін кремний кендерінен пайда болған, және құрамында салыстырмалы түрде аз мөлшерде саз және лай бар. Қыш өзендерінің ерекше экологиялық ерекшеліктері тұрақты температура мен су ағыны режимімен, жоғары мөлдірлікпен және құмды шөгінді бөлшектерінің болмауымен байланысты.

Экология

Қалың шөгінді сулар көптеген буын бойы қарқынды түрде басқарылып келеді. 20 және 21 ғасырларда осы басқарудың көп бөлігі құрғақ жемді балық аулауға, нақтырақ айтқанда, осы балық аулау түрі үшін ең қолайлы жағдайларды жасауға бағытталған. Қалың шөгінді суларда көкбалық (Salmo trutta) және шырық (Thymallus thymallus) сияқты көптеген жабайы лососьтәрізді балық түрлері кездеседі. Бұдан өзге, оларда көп мөлшерде шабақ көкбалық және радугалық форель (Oncorhynchus mykiss) де бар. Бай омыртқасыз жануарлар әлемі және ерекше мөлдір, сайы сулар кальцийлі өзендер мен ағыстарды әсіресе жемді балық аулауға өте қолайлы етеді. Көптеген кальцийлі бұлақтар тұрақты температурасы және таза, сілтілі, минералға қаныққан суларының арқасында су кресс өндірісі үшін де пайдаланылады. Хэмпширдегі Mid Hants Watercress Railway осылай аталуының себебі – жергілікті кальцийлі ағыстардан Лондонға су кресс тасымалдау үшін қолданылуында. Кальцийлі су жинағыштар мен кальцийлі өзендерге және ағыстарға байланысты жер асты су көздерінің бірқатары жергілікті және ұлттық сумен жабдықтау компанияларымен су алу үшін пайдаланылады.