Кіріспе

DC комикс кейіпкері

Шаяндар (Освальд Хьюберт Лумис) – DC Comics баспасында жарияланған медиада, негізінен Суперменнің жауы ретінде көрінетін суперзұлым. Шаяндардың ерекшелігі – қылмыстарын жасағанда түрлі әзілдер мен қызықтарлықтарды пайдалануы.

Жариялану тарихы

Prankster алғаш рет Action Comics #51 (тамыз 1942) санында пайда болды және оны Джерри Сигел мен Джон Сикела құрастырған.

Алтын ғасыр нұсқасы

Бастапқы Шаяндар – Освальд Лумис, қылмыскер және алаяқ, қылмыстар жасау үшін күрделі әзілдер мен жарнамалық науқандарды пайдаланады. Action Comics #51 комиксінде тұңғыш рет пайда болған Шаяндар мен оның көмекшілері бірнеше банкке еніп, қызметкерлерді ақша қабылдауға мәжбүрлейді. Олар тіпті көшеде ақша лақтырып жібереді. Осы әзілімен танымал болғаннан кейін, Шаяндар тағы бір банкке кіреді, бұл жолы барлық ақшаны алып, Лоис Лейнді де кепілге алады. Шаяндардың жамандық ойлап отырғанын сезген Супермен оның ізін қуалайды. Шаяндар өзінің қолбасшыларын және Лоисті шыны қалқан артына жасырып, қауіпті газ шығарады, бірақ Супермен оларды құтқарып, ақшаны қайтарып алады, ал Шаяндар қашып үлгереді. Шаяндар Алтын ғасыр бойы Суперменге бірнеше рет қиындық тудырды. Жоғалған заттар үшін сыйақы жариялағанда, Шаяндар кейіннен өзінің қолбасшыларына Лоис Лейнді ұрлап, Суперменге 50 000,00 доллар көлемінде кепіл төлеу туралы хабарлама басып шығарды. Кепілді белгіленген жерге жеткізгеннен кейін және Шаяндардың қорғасыннан жасалған бекіністе екенін білгеннен кейін, Супермен Лоисті құтқарып, полицияға Шаяндар мен оның қолбасшыларын қайда табуға болатынын хабарлайды. Оның бір жаңалықтары бірнеше қылмыстық көшбасшылардың қолдауымен іске асты. Шаяндар ағылшын тіліне авторлық құқық тіркеді. Әліпбиге заңды түрде ие болғаннан кейін, Шаяндар жазбаша сөзді пайдаланатын әркімнен төлем талап ете бастайды. Супермен бастапқыда ештеңе жасай алмайды, өйткені Шаяндар заң бұзбайды. Бірақ, ақырында Супермен Шаяндардың авторлық құқық кеңсесінің тіркеушісін алмастыру үшін жалған адамды жалдағанын біледі және Шаяндарды билік органдарына тапсырады. 1957 жылы Шаяндар Суперменге қарсы Ойыншық шебері мен Лекс Лютордан үштік одақ құрды. Бірақ, қақтығысқан мақтаныштардың нәтижесінде үшеуі де қолға түсті.

Күміс дәуір нұсқасы

Жер бірдегі Шаяндардың тарихы Жер екідегі өзімен бірдей болды. Шаяндар кейін Жокермен бірнеше қарақшылықтарда ынтымақтастық жасады. Бірақ Шаяндар Пери Уайтты тұтқындап, оны үшін сыйақы талап еткен кезде Жокерге опасыздық жасады. Супермен Жокердің көмегімен Шаяндарды жеңді. Содан кейін Супермен Жокерді жеңіп, Пери Уайтты құтқарып алды. Алан Мур жазған "Ертеңгі күнінің адамына не болды?" деген оқигада Мистер Мксизптлк Шаян мен Ойыншықты білмей тұрып Суперменнің кім екенін анықтауға пайдаланды. Олар Пит Росты ұрлап, оны азаптап ақпаратты алудан кейін, содан кейін оны өлтіріп, сәттілікке жетті. Кларк Кентті Лана Лэнг пен басқалардың алдында автоматпен атып, киімдерінің астындағы костюмін көрсеткеннен кейін, Шаян мен Ойыншықты Супермен ұстады.

Қазіргі заманғы нұсқасы

Қазіргі заманғы Prankster-дің алғашқы пайда болуы «Супермен» (том 2) №16 (1988 жылғы сәуір), Джон Бёрн жазып, салған оқигада болды. Комедияшы Освальд Лумис «Освальд ағаның шоуы» деп аталатын, ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келген балалар ойын-сауық бағдарламасының жүргізушісі. Рейтингтер төмендегенде, WGBS телеарнасы бағдарламаны жабады. Лумис өзін жаңа жұмысқа орналастыра алмай, бейімделмейтінін сезінеді. «Соус машинасы» тоқтағанына ренжіген Лумис, өзінің бағдарламасын жабуға кінәлі желі басшыларынан (соның ішінде Морган Эдж) кек алуды көздейді, бірақ Супермен оның жолын кеседі. Бұл Prankster-дің қасақана мақсаты болып шықты, өйткені ол Суперменге қарсы тұра алмайтынын білгендіктен, түрмеде медиа назарын аудару жоспарларымен супербатырмен бетпе-бет келгенде бірден бас иді. «Суперменнің оқиқақтары» №579 (2000 жылғы маусым) фильмінде Лумис жасырақ, денелі денемен қайта пайда болады, бұл Лорд Сатанның сиқырының нәтижесі деп болжауға болады (бірақ «Супермен: Қиямет күні» №2 (2003 жылғы қаңтар) фильмінде ол өзінің жаңа келбеті «мыңдаған долларлық пластикалық операция, тіс емдеуі және диеталық орталықтардың» нәтижесі екенін мәлімдейді). Оның мінезі де өзгереді; енді ол жарамсыз әзілкеш емес, әлемге өзінің бұрмаланған күлкісін сыйлағысы келетін маниакалды алдамшы. Осы уақытқа дейін Метрополис Брейниак 13 арқылы жаңартылған. Prankster жаңа технологияны пайдаланып, әзіл-қалжың стиліндегі жоғары технологиялық құрылғылар мен қару-жарақтар жасайды. Ол қайтадан Суперменге қарсы шығады. Шайқаста Супермен криптониттен уланудан зардап шегеді және көп ұзамай S.T.A.R. Labs зертханасына жатқызылады. «Сынаптық жағдай» сюжеті кезінде ғалымдар Суперменнің ауруының себебі криптониттің кішкентай бөлігін қамтитын нановирус екенін біледі. Олар Стил, Супербой және Супергерлді микроскоптық өлшемге дейін кішірейтіп, оларды Суперменнің қан тамырларына жіберіп, вирусты жоюды ұсынады. Алайда, Prankster Стилді жеңіп, оның қаруын ұрлап, олардың күш-жігерін саботаж етуге тырысады. Ол қаруды уақытша күшсіз Супербойға шабуыл жасау үшін пайдаланады, ал нағыз Стил келгенде, қашықтан басқару пульті арқылы оның балғасын бақылап, оның әлсіз жерлерін білгендіктен қаруды зақымдайды. Prankster телепортация арқылы қашып кетеді. Кейінірек Лорд Сатан Prankster-ді екі жақты тұлғалары бар метаадамдарды, әсіресе жарық/қараңғылық екіұштылығы барларды ұрлау үшін жалдайды, сонда ол олардан күш ала алады. Супермен бұл жоспарды жоққа шығарады, ал Сатан жеңілгеннен кейін Prankster жоғалады. Манчестер Блэк Суперменнің кім екенін ашқанда, Prankster Суперменнің өмірін жою науқанына қатысқан көптеген жамандықтардың бірі болып табылады, бірақ ол Блэк жеңілген кезде Суперменнің кім екенін ұмытып қалады. «Бір жыл өткен соң» сюжеттік желісінде Лекс Лютор Метрополисте дүрлік тудыру үшін Prankster-ді жалдайды. Green Lantern және Hawkgirl Лумисті және оның жол-көлік шамдарынан жасалған армиясын құлатқанда, оның шабуылы Лютор Криптонит Адамды түрмеден босату үшін жасалған алаңдату ғана болып шығады. Лютормен жұмыс істеген тәжірибесінен шабыттанған Prankster алаңдатушы ретінде жаңа рөлге ие болады. Ол өзі қылмыстар жасамайды, енді қылмыскерлерге Супермен мен полицияны оның әзілдерімен алаңдату үшін жалданады, ал олар қылмысты жасайды. Ол жоспарларына Суперменді қамтитын кез келген клиентке жеңілдік ұсынады, өйткені ол Болат Адамның қатысуын «ең жақсы тегін жарнама» деп санайды. Оның жаңа кәсібі өте табысты болғандықтан, ол жоғары технологиялық үйді сатып алуға мүмкіндік алады. Оның үстінде «Оли ағаның міндетті әзіл-қалжың дүкені» деп аталатын қарапайым әзіл-қалжың дүкені орналасқан. Бұл қалыпты жағдай емес, өйткені оның ішінде жылжымалы қақпақ бар. Prankster-дің жарты ондай әдемі әйел көмекшілері де бар, олар оған көптеген істерді атқарады, мысалы, Метрополисті бақылау немесе оған таңғы ас дайындау. Prankster оларды өзіне әзіл жасауға итермелесе де, олар әрдайым олай жасамайды, өйткені олар оның кек алуынан қорқады. Ол өзінің жоғары технологиялық құрылғыларын клиенттермен бөліспеуге тырысады, өзін «қорал жасаушы емес, суретші» деп санайды. Ол жаңа Әділетсіздік лигасының құрамында көрінді және құтқарылу жолындағы жамандықтардың бірі болды. Prankster Кандор халқы Фантом аймағына жіберген Суперменнің көптеген жамандықтарының бірі болды. Супермен Prankster-ді Бель-Ривке жеткізу үшін босатты.

Жаңа 52

"Жаңа 52-де" Шаяндар Чикагоны жайлаған қылмыскерлердің бірі. Ол қала әкімі Уоллес Коул қайта ашатын Жаңа Батыс станциясын бұзған. Кейіннен Чикаго мэрі полициядан "Пранкстердің" Нью-Уэстерн станциясын сөндірудің артында тұрғанын біледі. Кейінірек, Prankster Джон Конавейді Ғылым және өнеркәсіп мұражайында ұстап алады және оны Иллинойстағы ондаған үй иелеріне сатылған оқшаулаумен орады, бұл электр тогының түсу қаупін азайтады деп мәлімдеді, бірақ ол жұмыс істемеді және бірнеше адамның өліміне себепші болды. Изоляция жұмыс істейтіндігіне көз жеткізу үшін, "Шығарушы" Джон Конуэйді оңашалап, оны модификацияланған Тесла катушкасына байлап қойды. Егер оқшаулау жұмыс істесе, ол алдағы шоктан аман қалады. Ковочканы іске қосу алдында, Nightwing келіп, Джон Конуэйді құтқарып қалды, бұл Prankster-ді қатты ренжітті. Жаза ретінде, Шаяндар Nightwing-тің бас дисплейіне кіреді, оның көру қабілетін бұзады. Дик тек дыбыспен ғана жақсы жұмыс істесе де, Prankster қатты шу шығарып, оны шыны қорапқа бұғаулайды. Шыны керек, шыны қораптың мақсаты - кері ағым құбылысын көрсету. Шалқымашы құтылу үшін екі люк бар екенін түсіндіреді, бірақ біреуі қорапқа жеткілікті оттегі енгізеді, бұл кері ағыны жарылуына әкеледі, ал екіншісі қауіпсіз жерге алып келеді. Егер ол ештеңе жасамаса, қораптағы от қалған отты тұтастырып, ол өліп қалады. Nightwing дұрыс люкті таңдау үшін көру қабілеті болуы керек, және, қазіргі уақытта, көрудің жалғыз жолы - белсенді камераның алдында оның маскасын алып тастау. Nightwing тұзақтан құтылғаннан кейін, Prankster қаша бастайды, Nightwing оны bolo тұзағына түсіреді. Nightwing полиция келіп, Шаяндардың биік үккілі бар екенін байқаған кезде, жоспарларын қайтадан өзгертуге мәжбүр болады. Ол өзін Шалқылаушы (ізделіп жатқан қылмыскер) өзінің тұтқыны ретінде ұстап, оны екі жаққа да шығара алатынын, бірақ оның бетпердесі қайтадан іске қосылатынын айтады. Түтін бомбасын тастап, Nightwing Prankster-ге қолына қол жеткізуге мүмкіндік береді және ол қайтадан көре бастағаннан кейін, ол Prankster-ге қолғап желісін ұсынады және оны шатырда күтуге нұсқау береді. Содан кейін ол полицияға шабуыл жасап, олардың отына түседі. Шаяндар бұл жерде қалуға ниеттенген жоқ, бірақ көрінбей қашуға тырысқанда, ол күтпеген жерден Nightwing-тің құлағын ұрып, есінен танып қалады. Шаяндар маскасыз оянады, оны кофе мен пончикпен түн қанаты күтіп тұр. Nightwing оған ескі электрондық хаттың қайнар көзіне жету үшін көмек қажет екенін түсіндіреді, яғни белгілі хакерді компьютердің алдына қоюды білдіреді. Шаяндар Nightwing оны аңдауды тоқтатса ғана көмектесуге келіседі. Шынайылықтан кейін, Тони Зукконың Иллинойс штатының түзеу мекемесінде екі жыл өткізгенін анықтады Уильям Коул (мэр Уоллес Коулдың ағасы) бұл ерекше қызықты, өйткені Зукко электрондық поштаны қала әкімшілігінің ішінен жіберді. Бұл дәлелдер Билли Лестер деген адамды көрсетеді, ол үш жыл бұрын өмір сүрмегенін және қазір қала әкіміне жұмыс істейтінін көрсетеді. "Шығанақшы" мэрің өзің ойлағандай адам емес екендігін ескертеді. Қалаған ақпаратын алғаннан кейін, Nightwing Prankster-ді құбырға бұғаулап, оны полицияға қалдырады. Полиция түнгі қанаттың шалашыны тастап кеткен төбесінде келеді, бірақ оны еш жерден таба алмаймыз. Тек оның бет-әлпеті ғана оның әлі де сол жерде екенін еске түсіреді. Шаяндар өз ісіне жанашыр жандардың әскерін жинап алады. Қаладағы барлық экрандарды бұзып, Шаяндар қала әкімі Уоллес Коул өзінің айтқанындай емес екенін және Тони Зукконы жасырып отырғанын айтады. Содан кейін Шаяндар полиция қызметкерлерінің тобын тұтқынға алады, оларды автоматты қаруға байлап, қозғалса, өледі. Ол бұл қазалардың бәрі мэр Уоллес Коулдың бейкүнәлер зардап шегетін кезде пайда табуы үшін жасалған прецедентке сәйкес келетінін түсіндіреді. Ол егер қала әкімі алған ақшаны қайтарып берсе, олардың барлығы аман қалады деп түсіндіреді. Егер олай болмаса, олар қалада әлі де өмір сүре алады, өйткені Шаяндар бірінші рет қала әкіміне 52 миллион доллар салықты қайтару туралы ультиматум шығарды немесе Чикаго тұрғындары қала сияқты азап шегеді. Полиция қызметкерлері Қасқырдың қаруын ұстап тұрып, тек бес адам аман қалды. Көлік желісіне жасалған электрондық шабуыл жол-көлік белгілерін жүктеді. Әскери-теңіз кеменің айлағындағы жарылғыш заттар жалындаған дөңгелектің жанып кетуіне себепші болды. Нәтижесінде қалаға карантин енгізіліп, қалалық әкімдікте наразылық білдіргендер ақшаларын қайтаруды талап етті. Осы уақыт ішінде қала әкімі Уоллес Коул өзінің ешқандай қылмыс ж�...

Біліктілік пен жабдықтар

Шалқымаштың қылмыстарында пайдаланатын түрлі әрекеттердің қоймасы бар. Метрополисті Брейниак 13 жаңартуының нәтижесінде Лумис жаңа, күрделі әрекеттерге ие болды. Осы әрекеттердің ішінде: адамды тоқтаусыз күлдіретін ультрадыбыстық құрылғылар, жоғары кернеулі қуаныш сылдырлары, жарылатын ойыншықтар және нанороботтар.

Теледидар

Шаяндар «Суперменнің жаңа оқиғаларында» пайда болады. Бұл нұсқасы бұрынғыдан кем әсемделіп келеді, ілгек мұрынды және кең қақпақты шапан киеді. Өзі аттас эпизодта алғашқы рет пайда болғаннан кейін, ол «А.П.Э.-нің адамдары» эпизодында А.П.Э.-ге (Зұлымдық жасаушылар одағы) қосылады. Шаяндар «Супермен» эпизодының «Трипл Плей» бөлімінде Говард Моррис дауысымен көрінеді. Шаяндардың түпкілікті нұсқасы «Лоис және Кларк: Суперменнің жаңа оқиғалары» сериалында Бронсон Пиншот сомдауында пайда болады. Бұл нұсқа Кайл Гриффин, бұрынғы қару-жарақ жасаушы, ол Лоис Лейннің жазған мақаласынан кейін бес жыл бұрын түрмеге қамалған. Освальд Лумис Джесси Ридтің рөліндегі «Флэш» сериалының «Going Rogue» эпизодында пайда болады.

Әр түрлі

Шалқымашы Смоллвиллдің 11-маусымының 8-шы санында пайда болады. Бұл нұсқасы – Фризбен серіктес "Интерганг" мүшесі және бұрын Queen Industries-тегі зерттеу-әзірлеу жұмысында болған, алайда бұрынғы әріптесі Тойменнің ықпалымен қылмыс жолына түскен адам.