Кіріспе

Карл Маркс жасаған айырмашылық Абстрактілі еңбек пен нақты еңбек Карл Маркстың саяси экономиканы сынға алуында жасалған айырмашылыққа сілтеме жасайды. Ол жалпы адам еңбегінің экономикалық құнды жұмыс уақыты мен (капиталистік) өндіріс тәсілі ішінде белгілі бір пайдалы әсері бар белгілі бір қызмет ретінде адам еңбегінің арасындағы айырмашылықты білдіреді.

Шолу

Экономикалық құнды жұмыс уақыты ретінде адам еңбегі өнімдерге немесе активтерге құн қосу үшін жұмсалады (осылайша олардың капитал құнын сақтап қалады және/немесе құнды кіріс пен шығыстан ауыстырады). Осы мағынада еңбек - бұл еңбек өнімді сатып алушы сатылған немесе сатып алғаннан кейін ақша сомасы ретінде іске асырылатын таза экономикалық құнды құрайтын / сақтайтын қызмет. Еңбектің құндылықтарды құру қабілеті барлық еңбек тоқтаған кезде анық көрінеді. Егер барлық жұмыс күшін алып тастаса, жұмыс істеген капитал активтерінің құны әдетте төмендейді, ал соңында, егер жұмыс күшін тұрақты түрде алып тастаса, арбалы қала жағдайын қоспағанда, ештеңе қалмайды. Белгілі бір түрдегі пайдалы қызмет ретінде адам еңбегі басқалар немесе өндірушілердің өздері пайдаланатын белгілі бір нақты өнімдерді өндіруде пайдалы әсер етуі мүмкін. Осы мағынада еңбек - бұл пайдалану құндылықтарын, яғни пайдаланылатын немесе тұтынылатын нақты өнімдерді, нәтижелерді немесе әсерлерді құрайтын қызмет. Пайдалану құндылықтарын құру сапасы төмен, уақытында жеткізілмеген және тұтынушыға негізінен пайдасыз тауарлар мен қызметтер жасағанда ерекшеленеді. Пайдаланылатын өнімдерді өндіру үшін еңбекті қолдану керек, олар қанша сатылса да, әйтпесе пайдалану құндылығы болмайды. Егер еңбек пайдасыз өнімдер немесе нәтижелер шығарса, бұл тек еңбек уақытының ысырапқа келуі. Маркс адам еңбегі (1) пайдалы әсері арқылы белгілі бір өнім түрлерін жасауға көмектесетін қызмет және (2) экономикалық мағынада құндылық құраушы қызмет, егер ол өнімді қолданылса, бұрынғыдан да көп құндылық жасауға көмектеседі деп айтады. Егер жұмыс беруші жұмысшыларды жалдаса, онда ол жұмысшының өз ісінде қандай құндылық қоса алатынын және жұмысшы қызметін өзінің бизнес-жұмысы үшін қаншалықты пайдалы болатынын ойлайды. Яғни, жұмыс істеудің дұрыс түрі ғана емес, сонымен қатар жұмыс берушіге ақша табуға көмектесетін түрде жасалуы керек. Егер еңбек жаңа өндірілген құнға таза қосылмайды, онда жұмыс беруші одан ақша таппайды, ал еңбек оған тек шығыс болады. Егер еңбек тек таза шығыс (оверхед) болса, онда ол коммерциялық тұрғыдан айтқанда өнімді емес еңбек болып табылады. Дегенмен, егер бұл өнімді емес еңбекті пайдалану өте қажет болса, егер оның орындалмаса, жұмыс берушінің қаржылық инвестицияларынан едәуір капитал құны жоғалады немесе егер бизнес олсыз сәтсіздікке ұшыраса. Яғни, капитал құнын сақтау үшін еңбек өте қажет болуы мүмкін, тіпті ол капиталға нақты құн қосып бермеген жағдайда да, және таза пайдаға тікелей қосылмайды. Сонымен, жұмыс беруші де өнімді емес еңбекті сатып алады, өйткені жұмыс берушінің осыған байланысты шығындары, егер ол капитал құнын сақтау үшін және капитал құнын жоғалтуды болдырмау үшін өнімді емес еңбекті пайдаланбаса, пайда болатын құнның жоғалуынан төмен. Мысалы, тазалау жұмысы өте қарапайым және арзан қызмет болып көрінуі мүмкін, бірақ егер бизнес жабдықтары істен шықса, клиенттер қашып кетсе, ал қызметкерлер ауырып немесе жарақаттанса, бұл бизнеске көп ақша жұмсайды. Дегенмен, Маркс абстрактілі еңбекті, барлық еңбек күшін құндылықтың әлеуметтік табиғатына байланысты біртекті, өнімді еңбек деп қарастырды. Жұмыс күші, басқарушылық немесе басқа, тікелей капиталмен алмасқан кезде, белгілі бір тауарды өндіру үшін әлеуметтік қажетті орташа еңбек уақытының кез келген есептеуіне кіреді және әлі де өзгермелі капиталмен және сондықтан құн қосылатын капиталмен бейнеленеді.

Білікті жұмысшылар

Тағы бір дау білікті емес (жөнөкөй) және білікті (білікті) жұмысшылардың арасындағы айырмашылықтарға қатысты. Білікті жұмыс күшін өндіру білікті емес жұмыс күшінен қымбат және өнімдірек болуы мүмкін. Жалпы, Маркс "сатылған бағасына қарамастан" білікті жұмыс күші жоғары құндылыққа ие (ақша, уақыт, энергия және ресурстар бойынша өндіріс үшін көбірек шығынды қажет етеді) және білікті жұмыс білікті емес жұмыспен салыстырғанда бірдей уақыт ішінде жоғары құнды өнім шығара алады деп болжады. Бұл дағдылар иерархиясында және жалақы деңгейлерінің иерархиясында көрініс тапты. Осы мағынада Фридрих Энгельс "Анти-Дюринг" еңбегінде былай деп түсіндіреді: Маркс капиталистік өндіріс тәсілі уақыт өте келе адамдарды машиналармен алмастыратын болады деп сенді, және бір жұмысшының басқасына оңай ауысуын ынталандырады, сондықтан еңбектің көпшілігі орташа шеберлік деңгейіне және еңбек күшінің стандартталған нормаларына дейін азаяды. Алайда ол білікті жұмыстың құнын білікті емес жұмыстың есесі ретінде білдіруге болатын нақты калькульді ұсынған жоқ, сондай-ақ біліктілік айырмашылықтарын бағалауды реттейтін теорияны ұсынған жоқ. Бұл марксистік экономистер арасында теориялық пікірталасқа әкелді, бірақ нақты шешім әлі берілмеген. "Капиталдың" бірінші томында Маркс еңбек ақысының түрлерін арнайы зерттеуді жазу ниеті туралы мәлімдеген еді, бірақ ол ешқашан мұны істеген жоқ. Қазіргі қоғамда өте жоғары жалақы алатын шығармашылық, білікті және мамандандырылған жұмыс орындары мен өте төмен жалақы алатын, жалақының айтарлықтай айырмашылығын түсіндіру қиын болатын, әдеттегі жұмыс орындары арасында айырмашылық пайда болып отыр. Экономист Анвар Шейх (New School for Social Research) АҚШ экономикасының кіріс-шығыс деректерін, жалақы деректерін және еңбек деректерін сараптап, дағды айырмашылығының нарықтық бағалау теориясын эмпирикалық тұрғыдан тексеруге болады. Қарсы аргумент бойынша, біліктілікті бағалау бай білімді топ пен "көп білімі жоқ" жұмысшы топ арасындағы сыныптық күш тепе-теңдігіне байланысты. Бұл тұрғыдан алғанда, білімді топтың рента іздеушілері өздерінің еңбектерінің нақты құнынан тыс табысын көтере алады, егер олардың мамандар біліктілігі аз болса немесе сұранысқа ие болса немесе егер олар "болашақ жігіттер" желілері арқылы жұмысқа алынса. Яғни, белгілі бір дәрежеде, қызметкердің біліктілік деңгейі нақты емес, ойдағыдай болуы мүмкін; бәрі дағдыларды, тәжірибе мен біліктілікті қалай анықтауға және бағалауға байланысты. Білікті жұмыс күшін жоғары бағалап, білімі жоқ жұмыс күшін төмен бағалауға болады.

Соңғы талқылау

Джон Холлоуэй өзінің "Крейк капитализм" атты кітабында абстрактілі еңбекті Маркс теориясының ең радикалды негіздік санаты деп санайды, сондықтан ол абстрактілі еңбекке қарсы күресті капитализмге қарсы саяси күрестің басты бөлігі ретінде ұсынады. Британдық компьютерлік ғалым Пол Кокшот 2013 жылы неміс марксистік академигі Майкл Генрихті сынға алған мақала жазды, Кокшот абстрактілі еңбек ұғымын дұрыс түсінбегендіктен, оны ғылыми тұрғыдан тексеруге болмайтынын айтты.