Генри Джон Элвес: Ботаник, энтомолог және саяхатшы
Henry John Elwes
Генри Джон Элвес (1846-1922) – британский ботаник, энтомолог, автор монографий о лилиях и деревьях. Собрал 30 тыс. бабочек, исследователь Гималаев и Кореи.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын ботаник және энтомолог (1846–1922)
English botanist and entomologist (1846–1922)
Генри Джон Элвес, FRS (16 мамыр 1846 – 26 қараша 1922) – британдық ботаник, энтомолог, автор, лепидоптерист, коллекционер және саяхатшы. Ол Гималай және Кореяға жасаған саяхаттары барысында лилия түрлерін жинаумен әйгілі болды. 1897 жылы Корольдік бау-бақша қоғамының Виктория медалін алған алғашқы 60 адамның қатарында болды. «Лилиум туысының монографиясы» (1880) және Августин Генримен бірлесіп жазған «Ұлыбритания мен Ирландияның ағаштары» (1906–1913) кітаптарының авторы, сонымен қатар көптеген мақалалардың авторы. Ол Табиғат тарихы мұражайына 30 000 даналық көбелек үлгілерінен тұратын коллекциясын қалдырды, оның ішінде 11 370 данасы Палеарктикалық көбелектерге тиесілі.
Henry John Elwes, FRS (16 May 1846 – 26 November 1922) was a British botanist, entomologist, author, lepidopterist, collector and traveller who became renowned for collecting specimens of lilies during trips to the Himalaya and Korea. He was one of the first group of 60 people to receive the Victoria Medal of the Royal Horticultural Society in 1897. Author of Monograph of the Genus Lilium (1880), and The Trees of Great Britain & Ireland (1906–1913) with Augustine Henry, as well as numerous articles, he left a collection of 30,000 butterfly specimens to the Natural History Museum, including 11,370 specimens of Palaearctic butterflies.
Өмірбаян
Генри Джон Элвес Глостерширдегі Челтенхэм қаласына жақын орналасқан Колесборн паркінің Джон Генри Элвестің үлкен ұлы болды. Ол "ұзын бойлы алып адам және өте ықпалды тұлға" деп сипатталды, дауысы "Глостерширдегі өзінің иелігінде жақсы естілетін, бірақ басқа жерлерде мазасыздық тудыратын" болған. 13 жасында Элвес Итон колледжіне жіберілді. 17 жасқа толғаннан кейін ол әр жылдың кем дегенде бір бөлігін шетелде өткізді, 1865 жылға дейін Париж, Брюссель және Дрездендегі ұстаздардан білім алды, содан кейін Шотландия гвардиясында бес жыл қызмет етті. Ол әскери қызметке аса мән бермеген, көбінесе орнитологиямен – сол кездегі үлгілер мен жұмыртқаларды жинаумен айналысқан. 1869 жылы ол қызметтен кетіп, саяхаттап жүрген табиғат зерттеушісі және помещик өмірін бастады. Ол әлемнің түрлі аймақтарына сапар шегіп, орнитология, ботаника, энтомология және ірі аңдар сияқты табиғат тарихының әртүрлі салаларын зерттеді. Ол бау-бақша шаруашылығын энтомологиямен, ірі аң аулауды меншік иелігін басқарумен, сондай-ақ жүлделі мал өсірумен және аудандық кеңесте отырумен үйлестірді. Кейіннен ол өсімдіктерге деген қызығушылығын 1871 жылы үйленген әйелі Маргарет Лоундске байланыстырды. Оның алғашқы бағы Мизерденде, Циренсестер қаласының жанында болды; кейін ол 1891 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Колесборн иелігін мұраға алмас бұрын Циренсестердегі Престон Хаусына көшіп барды.
Henry John Elwes was the eldest son of John Henry Elwes of Colesbourne Park near Cheltenham, Gloucestershire. He was described as "a giant of a man, and a very dominating character" with "a booming voice which carried well across his Gloucestershire estate, but was very disconcerting elsewhere." At 13, Elwes was sent to Eton College. After the age of 17 he spent at least part of every year abroad, and was sent to tutors in Paris, Brussels and Dresden before spending five years in the Scots Guards from 1865. He apparently did not take soldiering very seriously, being more interested in ornithology which in those days consisted of collecting specimens and eggs. He resigned his commission in 1869 and lived the life of a travelling naturalist and country gentleman. He visited various parts of the world studying aspects of natural history including ornithology, botany, entomology and big game. He combined horticulture with entomology and big game hunting with estate management and raising prize winning show livestock, and sitting on the district council. He would later ascribe his interest in plants to his wife, Margaret Lowndes, whom he married in 1871. His first garden was at Miserden, near Cirencester; he later moved to Preston House, Cirencester, before inheriting the Colesbourne estate on the death of his father in 1891.
Мансап
1870 жылы биологиядан диплом алып, табиғат тарихы бойынша диссертация қорғағаннан кейін, Элвес Британдық Ассоциацияның Географиялық бөлімі ұйымдастырған миссияға мүше болып қабылданды. Бұл миссияны Сикким Гималаясы арқылы жүргізіп, сол кезде кіруге тыйым салынған Тибетке өту жоспарланған. Саяхатқа Жозеф Далтон Хукердің «Гималайлық күнделіктерімен» танысқаннан кейін шабыттанды. Бұл Элвестің Азияға жасаған көптеген сапарларының біріншісі болды және 1873 жылы Зоологиялық қоғамда оқылған «Азиялық құстардың географиялық таралуы» атты маңызды еңбегінің нәтижесінде туды. Бұл оның орнитология саласындағы соңғы маңызды үлесі болды, себебі оның қызығушылығы жәндіктерге, содан кейін өсімдіктерге ауысты. Гималайға жасаған сапары оның Lepidoptera-ға (көбелектерге) деген қызығушылығын оятып, Сиккимдегі экспедициясының өзі 530-ға жуық көбелектердің тізімін берді. Элвестің 1874 жылы Түркияға жасаған сапары сәл кездейсоқ болды, себебі ол қысқа мерзімде Кипрге бару жоспарын алмастырды. Осы саяхат барысында Элвестің қызығушылығы өсімдіктерге шоғырланғаны анық болды және ол көптеген түбірлі өсімдіктердің түрлерін жинады. Сәуір айының басында Смирна (қазіргі Измир) маңындағы тауларда ол «қазір менің атымды алып жүрген әдемі үлкен қар құлпынайы» (Galanthus elwesii) кездестірді. Түркиядан кетер алдында ол кейінірек жиналатын түбірлі өсімдіктерді дайындады, содан бері миллиондаған дана экспортталды. 1880 жылы ол Фредерик Дю Кэйн Годманмен бірге Үндістанға барды, ал Сиккимге аттанмас бұрын екеуі Аллан Октавиан Хьюммен кездесті. Ол сондай-ақ Біріккен провинциялар, Пенджаб, Орталық провинциялар, Бенгал, Оңтүстік Канара және Траванкорға жинау сапарларын жасады. Элвес Т. Эдвардспен бірлесіп, Шығыс Hesperiidae туралы монография жазды. 1898 жылы ол Алтай аймағына да сапар шекті. Оның өлімінен кейін жарық көрген «Естеліктер» (1930) кітабында 1914 жылы Непалға жасаған сапары туралы тарау бар, сол кезде еуропалықтарға сирек рұқсат берілетін. Ол сондай-ақ аты аталмаған серігі, қазір ағылшын табиғат зерттеушісі Аубин Тревор Батти екені белгілі, ол осы тарауды суреттеу үшін пайдаланылған бірнеше фотосуреттерді түсіргенін айтады. Элвес Nerine және Eremurus өсіруімен танымал болды. Бағбан және бақша жазушысы Эдвард Аугуст Боулз оның әсіресе Arisaema, Crinum, Crocus, Fritillaria және Iris, сондай-ақ Kniphofia, Paeonia және Yucca түрлеріне қызығушылық танытқанын атап өтті. Боулздың Элвестің өмірбаянындағы естеліктері Коулсборн бақшасы туралы ең көп ақпаратты ұсынады, бірақ оның да мәліметтері жеткіліксіз. 1902 жылы Элвес өзінің 25 000 көбелек және мотылдар коллекциясын Лондонның Табиғи тарих мұражайына сыйлады. 1920 жылы Джеймс Джон Джойси «Х. Дж. Элвестің құрастырған, шамамен 11 370 данадан тұратын, Индо-Австралиялық мотылдарын және Палеарктикалық түрлердің типтерін қоспағанда, Lepidoptera-ның кең коллекциясын» сатып алды. (Джойсидің көптеген коллекциялары кейінірек Табиғи тарих мұражайына да сыйланды.)
In 1870, after achieving a diploma in biology with a thesis in natural history, Elwes was made a member of a mission organised by the Geographical Section of the British Association which would take the party through to the Sikkim Himalaya, crossing the border into then forbidden Tibet. The journey was inspired by reading Joseph Dalton Hooker's Himalayan Journals; it was the first of Elwes' many visits to Asia, and resulted in the major paper "On the geographical distribution of Asiatic birds" read to the Zoological Society in 1873. This was his last major ornithological contribution, as his interest moved on to insects and, increasingly, to plants. It was this visit to the Himalaya that sparked his interest in Lepidoptera; his Sikkim expedition alone yielded nearly 530 records of butterflies. Elwes' visit to Turkey in 1874 was somewhat fortuitous as it replaced a trip to Cyprus at short notice. It is evident that on this journey Elwes' interest was focused on plants, and he collected numerous species of bulbs. In early April, whilst in the mountains near Smyrna (modern İzmir), he came across "the fine large snowdrop which now bears my name" (Galanthus elwesii). Before leaving Turkey he arranged for bulbs to be collected later; the first of the many millions exported ever since. In 1880 he visited India, accompanied by Frederick Du Cane Godman and the two visited Allan Octavian Hume before proceeding to Sikkim. He also made collection trips to the United Provinces, the Punjab, the Central Provinces, Bengal, South Canara and Travancore. Along with T. Edwards, Elwes wrote a monograph on the Oriental Hesperiidae. He also made a trip to the Altai region in 1898. His posthumously published Memoirs (1930) includes a chapter describing his visit to Nepal in 1914, at a time when Europeans were seldom admitted. He also mentions an unnamed companion, now known to be the English naturalist Aubyn Trevor Battye, who took some of the photographs used to illustrate this chapter. Elwes was famous for his breeding of Nerine and Eremurus. Horticulturalist and garden writer Edward Augustus Bowles noted that he was specially interested in Arisaema, Crinum, Crocus, Fritillaria and Iris, as well as Kniphofia, Paeonia and Yucca. Bowles' memoir in Elwes' posthumous biography offers most information about the Colesbourne garden, but even this is scanty. In 1902 Elwes presented his collection of 25,000 moths and butterflies to the Natural History Museum, London. In 1920 James John Joicey acquired the "extensive collection of Lepidoptera, (nearly 11370 specimens) with the exception of the Indo Australian Moths and types of the Palaearctic species, formed by H. J. Elwes". (Much of Joicey's collection was also later donated to the Natural History Museum.)
Лилиум тұқымдасының монографиясы
Елвестің бағбандыққа деген қызығушылығы көбінесе қызғалдақтарға шоғырланған, және оның жеке қолындағы ең жақсы коллекцияға ие екені айтылды. 1880 жылы ол Элвестің бастамасымен және Кью бағындағы Дж. Г. Бейкердің көмегімен жазылған Лилиум туысының тамаша монографиясын жариялады, бірақ бағбандық тәжірибесі туралы өте аз жазды. Мәтіннің мүмкіндігінше дәл болуын және лилиялардың ассортиментінің мүмкіндігінше толық болуын қамтамасыз ету үшін, ол мәтінді жазуға көмек беру үшін саланың ең көрнекті ботаникалық сарапшыларымен кеңесті. Бұл сапа деңгейі иллюстрацияларда да сақталды, және Элвес монографияны ең жақсы ботаникалық суретшімен жасалған қолмен боялған суреттермен безендеу жоспарын іске асыра алды, туыстың әрбір мүшесі толық өлшемде көрсетілді. 1877 жылдың наурызынан 1980 жылдың мамырына дейін жазылғандар Уолтер Худ Фич (1817–1892) салған 48 суретпен безендірілген жеті бөлікті (жалпы құны жеті гинея) алды. Ол өз бағында Лилиум туысының көптеген түрлерін өсіріп, осы салада танымал сарапшы атанды. Дегенмен, Элвес өзінің білімін азайтты. Кейбір ботаниктер оны үстемдік танытқан тұлға деп санады. Н. Д. Райли Элвестің "қарша бас адам және өте үстем мінезді" екенін атап көрсетті. У. Т. Стерн оның дауысының күштілігін (бір сыншының "бұл адам ба, әлде тұманды мүйіз бе?" деп әжуалай сөйлегенін) айтты. Бұл дауыс Глостерширдегі оның иелігінде жақсы естілсе, басқа жерлерде мазасыздық тудырды. 1922 жылы қайтыс болғанға дейін Элвес өзінің досы және лилия сарапшысы Артур Гроувтан қосымша жазуды сұрады. Фредерик Дюкен Годманның жесірі, ханым Алис Годман (оның бірінші әйелі Элвестің қарындасы болған), жұмыстың шығындарын (Гроув пен ботаник А. Д. Коттонмен бірлесіп жазылған) қаржыландыруға келісті, ал қосымшаның алғашқы жеті бөлігі 1933 жылдың шілдесінен 1940 жылдың ақпанына дейін 30 қолмен боялған литографиялық суреттермен, Лилиан Снеллинг (1879–1972) салған екі суреттен басқа жарияланды. Екі соңғы қосымша 1960 және 1962 жылдары Уильям Бертрам Тюрилл жариялады.
Elwes' horticultural interests largely concentrated on bulbs, and he was said to have the finest collection in private hands. In 1880, he published the magnificent folio Monograph of the Genus Lilium, instigated by Elwes and written with assistance from J. G. Baker at Kew Gardens, but he wrote disappointingly little about his gardening experiences. To ensure that the text was as accurate as possible, and that the range of lilies was as complete as possible, he consulted the greatest botanical experts in the field for help in writing the text. This level of excellence was perpetuated in the illustrations, and Elwes was able to execute his plan to illustrate the monograph with hand coloured plates by the best available botanical artist, with each member of the genus shown full size. Between March 1877 and May 1880 subscribers received seven parts (at a total cost of seven guineas), illustrated with 48 plates by Walter Hood Fitch (1817–1892). In his garden he was able to grow many of the members of the genus Lilium, becoming a recognised expert in the field. However, Elwes played down his level of knowledge. Some botanists found him a domineering personality. N. D. Riley noted that Elwes "was a giant of a man and a very dominating character." W. T. Stearn noted that his booming voice (which made one commentator quip "is that a man or a foghorn?") which carried well across his Gloucestershire estate was disconcerting elsewhere. Shortly before his death in 1922, Elwes asked Arthur Grove, a friend and fellow lily expert, to undertake the task of producing a supplement. Dame Alice Godman, widow of Frederick DuCane Godman (whose first wife was Elwes' sister), agreed to underwrite the cost of the work (co written by Grove and the botanist A. D. Cotton) and the first seven parts of the supplement were published between July 1933 and February 1940, with 30 hand coloured lithographed plates, all but two by Lilian Snelling (1879–1972). Two final supplements were published in 1960 and 1962 by William Bertram Turrill.
Ұлыбритания мен Ирландияның ағаштары
1900 жылдан 1913 жылға дейін Элвес ботаник Августин Генримен бірлесіп, өзінің ең маңызды еңбегін – «Ұлыбритания мен Ирландияның ағаштары» кітабын жазды. Олар жеті үлкен томдық кітапта Британ аралдарында сыртқы ортада өсетін барлық ағаш түрлерін сипаттап, ең әдемі мысалдарды тіркеді. Генридің кітапқа қосқан ерекшелігі – гүлдер мен жемістері болмаған кезде де жапырақтар, бұтақтар және бүршіктердің орналасуы арқылы ағаштарды анықтауға көмектесетін жүйені жасауы болды. Олардың көп бөлігіне жеке барып, жазба жасады, нәтижесінде Элвес екі автомобильді тоздырып бітті. Бұдан өзге, Элвес ағаштарды табиғи ортада зерттеу үшін шетелге көптеген сапарлар жасады, тіпті Чилиге барып, араукария араукана (маймыл ожау) ағаштарын көрді. Бұл еңбек бүгінгі күнге дейін ағаштар мен дендрология туралы маңызды ақпарат көзі болып табылады.
From 1900 to 1913 Elwes undertook his greatest work, The Trees of Great Britain & Ireland, in conjunction with the botanist Augustine Henry. Between them, in seven large volumes, they described every species of tree then grown outdoors in the British Isles, and recorded the finest specimens to be seen. Henry's contribution to the book was unique insofar as he devised a system of identification based on leaves and twigs and on the position of buds to aid identification even in the absence of fruit and flowers. Most of these were visited and recorded personally, a process which caused Elwes to wear out two cars. In addition, Elwes undertook numerous journeys abroad to study the trees in the wild, even visiting Chile to see monkey puzzle trees (Araucaria araucana). The work remains a source of information on trees and arboriculture.