Кіріспе

Британдық лепидоптерист (1907–1979)

Генри Бернард Дэвис Кеттлвелл (24 ақпан 1907 – 11 мамыр 1979) – британдық генетик, лепидоптерист және дәрігер, өнеркәсіптік меланизмнің көкбас көбелектің (Biston betularia) түсіне қалай әсер ететінін зерттеген. Бұл тәжірибе табиғи іріктелудің анық мысалы ретінде жиі келтіріледі. Нико Тинбергенмен бірге жасалған тәжірибені тікелей эфирде жазбаға алғаннан кейін Сеуолл Райт бұл зерттеуді "эволюциялық процестің нақты байқалған ең айқын мысалы" деп атады.

Ерте өмір

Кеттлвелл Йоркширдің Хауден қаласында дүниеге келді және Чартерхаус мектебінде білім алды. 1926 жылы ол Кембридждегі Гонвилл және Каиус колледжінде медицина және зоологияны оқыды. 1929 жылы ол Лондондағы Сент-Бартоломью ауруханасында клиникалық тәжірибесін бастады, содан кейін 1935 жылы Суррейдегі Кранлидегі жалпы медициналық практикаға қосылды. Ол сонымен қатар Гилфордтағы Сент-Люк ауруханасында анестезиолог болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1939 жылдан 1945 жылға дейін, Уокинг соғыс ауруханасының шұғыл медициналық қызметінде жұмыс істеді. 1949 жылы Оңтүстік Африкаға эмиграциялап, 1954 жылға дейін Кейптаун университетінің Халықаралық шегірткелерді бақылау орталығында зерттеуші болып жұмыс істеді, шегірткелерді бақылау әдістерін зерттеді және Калахари шөліне, Книсна орманға, Бельгия Конгосына және Мозамбикке экспедицияларға қатысты. Содан кейін ол ең танымал эксперименттерін жүргізді: Бирмингемдегі ластанған ормандарда белгіленген көбелектерді босатып, қайта ұстады, сондай-ақ Англияның Дорсет аймағындағы Диненд Вудтың ластанбаған ауылдық ормандарында да осы тәжірибелерді қайталады. Ол табиғи іріктеудің эволюциялық күш ретінде тиімділігін тәжірибелік тұрғыдан көрсетті: өнеркәсіптік аймақтарда, өсімдіктердің ластану салдарынан қараңғы түске енген жерлерде ақ түсті көбелектер қара түсті көбелектерге қарағанда жақсы көрінеді, сондықтан олар құстар үшін оңай олжа болады, бірақ ластанбаған ауылдық аймақтарда, өсімдіктердің ақ түсті болған жерлерінде, олар жақсы тірі қалады. Оның эксперименті өнеркәсіптік меланизмді және оның түрлердің эволюциясына тигізетін әсерін жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді және оны қалалық эволюцияның маңызды мысалы ретінде қарастыруға болады.

Сын

Дж. Б. С. Холдейн Кеттлвеллдің 1924 жылы Холдейннің өзінің қарапайым түстен меланикалық түске өзгеру мүмкіндігі туралы жасаған бақылауларын пайдалануға тырысқан деген пікірде болды. 1961 жылы Холдейн және оның аспиранты (кейіннен әйелі болған) Хелен Спервей канадтық лепидоптерист Гари Боттингке Кеттлвеллдің деректеріне күмәнмен қарағанын айтты, себебі олар Холдейннің 1924 жылғы статистикалық есептеулеріне тым "жақын" болды. Боттинг пен Холдейн сол кезде құстардың жемтігі емес, басқа да генетикалық механизмдердің әрекет ететінін ойлады. Дегенмен, Холдейннің көзқарасын қайта қарастыру үшін де қараңыз. Бұл мәселе бойынша Массачусетс университетінің (Амхерст) зоология профессоры Теодор Дэвид Саргент баяндама жасады. Ол 1965–1969 жылдары ұқсас тәжірибелер жүргізуге тырысқанын және құстардың қара немесе ақ ағаш діңдеріндегі көбелектерге ешқандай артықшылық танытпағанын анықтады. Ол Кеттлвеллдің құстарды көбелектерді әдетте кездеспейтін жерлерде, ағаштардан жинауға үйреткен болуы мүмкін деп күдіктенді. Ол Кеттлвеллдің жазбаларын таба алмағанын және оның тәжірибелерінің жалған екенін мәлімдеді, сондай-ақ Саргенттің тәжірибелік суреттерде өлген көбелектерді тікелей орналастырған деген айыптауларын қайталады. Ол Фордты Кеттлвеллдің бағынуын пайдаланған, Дарвиншіл фанатик деп айыптайды және жалпы ғалымдарды эволюцияны сенімсіз және жақтық көзқараспен қабылдағаны үшін сынады. EMBO Reports журналындағы мақалада бұл кітап "Хупердің эволюцияны зерттеудегі осы ұятты оқиғаға себепкер болған, пікірлерімен белгілі және күшті эволюционистер тобының жеке және қоғамдық өмірін қызықты баяндайтын есебі" деп сипатталған. Бұл кітап креационистер тарапынан да кеңінен қолданылды. Алайда, Хупердің түрлі айыптаулары ғылыми қауым тарапынан жоққа шығарылды: Дэвид В. Рудж "Хупердің ешбір аргументі мұқият зерделеуге төтеп бере алмайтынын" және "барлық осы айыптаулар негізсіз және ғылымның мәнін түсінбеуден туындайды" деп қорытындылады.

Кеттлвеллдің жұмысын растайтын қосымша зерттеулер

Кеттлвеллдің эксперименттері жан-жақты зерттеулермен расталды, эволюциялық процестің генетикалық бұлшық еттері анықталды. Майкл Маджерс Кеттлвеллдің эксперименттерінің нәтижелерін кейінгі күмәндерді ескере отырып қайта қарастыру үшін табиғаттағы көбелектерді зерттеп, кең ауқымды эксперименттер жүргізді. Оның 2012 жылы, қаза болғаннан кейін жарияланған еңбегі сынға жауап беретін және Кеттлвеллдің әдістемесін қолдайтын жаңа деректер ұсынды. Олардың талдауы құстардың көру қабілетін пайдаланып, жем іздеу арқылы меланизмдегі өзгерістерді түсіндіру үшін әртүрлі таңдаудың жеткілікті екенін Кеттлвеллдің қорытындысын қайта растады, сондай-ақ бұл табиғи таңдаудың эволюциялық күш ретінде тиімділігін көрсетті.